м. 1. (образец) стандарт, халыып; 2. перен. (шаблон) халыып, үтүктүү.

м. 1. (штемпель) штамп (тэрилтэ аатын баттыыр бэчээт); 2. тех. штамп, халыып; 3. перен. (шаблон) халыып, үтүктэр халыып.

ж. 1. (внешний вид) быһыы, көрүҥ; Земля имеет форму шара Сир шар быһыылаах; 2. (тип, структура) форма, быһыы; форма правления салалта формата; 3. лит., иск. форма, ньыма; форма стиха хоһоон формата; повествовательная форма ойуулаан кэпсиир ньыма; 4. (шаблон) форма, киэп, халыып; форма для шляп сэлээппэ киэбэ; 5. (установленный образец чего-л.) форма; форма отчёта отчуот формата; 6. (единый образец одежды) форма; военная форма байыаннай форма; 7. лингв, форма; формы слова тыл формалара; 8. (видимость) куолу, дуом, көстүүтэ эрэ; только для формы куолутугар эрэ, көстүүтүгэр эрэ.

аат.
1. Тугу эмэ уулларан баран кутан оҥорор киэп. ☉ Форма для литья
Арарбаас «тарбаҕа» алтаны кыбытта. Араас суол халыыбар түһэрэн халытта, Эҥин суон тимири тиэстэлии мэһийдэ. Таллан Бүрэ
Тимир халыыптар түгэхтэригэр «БСС» диэн буукубалар хомурута охсуллубуттара. «ХС»
Скульптура — туойу мэһийэн, тааһы эбэтэр маһы суоран, металы уулларан, халыыпка кутан уус-уран айымньылары оҥоруу ускуустубата. КФП БАаДИ
△ Туох эмэ оҥоһукка киэп (хол., килиэп буһарарга). ☉ Форма для чего-л. (напр., для выпекания хлебобулочных изделий)
Кыыстаах уол иннигэр кэрдиистээх халыыпка кутуллан буһарыллыбыт килиэп уонна минньигэс бөрүөк туруоруллубут этэ. Ойуку
Дыраһааҥкыны халыыпка кутарга буспут сымыыты төгүрүк гына элийтэлээн угуохха сөп. Дьиэ к. Аны бэкээринэ суоҕа
Килиэп халыыбын биэрэннэр, оһохпутугар бэйэбит буһарынабыт. ОҮҮА
△ эргэр. Саа буулдьатын кутан оҥорорго аналлаах хаптаҕай чыскы: биир өттүгэр буулдьа кээмэйигэр сөп түбэһэр хаһыллыбыт оҥхойдоох, онно ууллубут сибиниэһи кутан, сойутан баран атыттахха, бэлэм буулдьа холкутук түһэр. ☉ Форма для отливки пуль: тиски, с одной стороны губок которых высверлено углубление, соответствующее величине и форме пули
Залив в это углубление расплавленный свинец и дав ему остыть, тиски разжимают, тогда готовая пуля свободно выпадает. Сибиниэс кылааккын Элийэ суоруоҕум: Уулларан ыламмын Халыыпка кутуоҕум. С. Васильев
2. тыл үөр. Грамматическай пуорма. ☉ Грамматическая форма
[Аат туохтуур] сирэйдэнэр халыыба этиигэ кэпсиирэ буолар. СБТМ
Сыһыат халыыба аат тылтан, солбуйар ааттан уонна аат туохтууртан буолуу сыһыатын үөскэтэр. ФГГ СТ
3. көсп. Куруук биир мээрэй, биир киэп. ☉ Шаблон, стандарт, модель
Соторутааҥҥа диэри үөһэттэн халыып курдук ыйаах наһаа элбэҕэ муҥнуура. П. Егоров
Уруок оҥкула биир халыып буоларын ирдиир сатаммат. СОТТҮө
Уонча сыллааҕы халыыбынан кэпсэтии бара турар. «Кыым»
Саха төрүт итэҕэлэ дириҥ силистээх-мутуктаах, элбэх өрүттээх буолан, биир халыыпка кыайан киирбэт. ВВЕ СТИ
◊ Тыл халыыптара — халыыбы үөскэтэр уонна тылы уларытар өлүүскэлэр биирдэмнэрэ. ☉ Единицы словообразующих и словоизменяющих морфем
Тыл халыыптара бары биир халыыбынан уларыйаллар. СБТМ. Халыыпка баттааһын эргэр. — үрүҥ көмүһү анал халыыпка кутан, баттатан, таптайан киэргэл, симэх оҥорор саха көмүсчүттэрин (симэх-тиэрбэс уустарын) туттар ньымалара. ☉ Приём обработки серебра давлением или чеканкой у якутских мастеров-серебряников (кузнецов-мастеров по мелким украшениям), штамповка. Билигин халыыпка баттааһын ньымата умнуллубут
тюрк. калып