сыһ. Онон-манан, онно-манна; хам-түм, хаа-дьаа. ☉ Местами, кое-где, изредка
Ол куһаҕан таҥастаах дьон быыһыгар алах-былах сукуна, шевиот торуойкалаах, чаһылаах, ачыкылаах дьон хаамсаллар, солко дьууппалаах хотуттар да бааллар. Эрилик Эристиин
Алах-былах былыттаах халлааҥҥа сулустар элэҥнэһэллэр. ФВС К
Алаас саҕатыгар Алах-былах сырдатан, Айан суолун Будулҕан хараҥаҕа Булларар буоларым. А. Софронов
Алах-былах өйдүүбүн. Ганя Федоров уонна ким эрэ баржа трюмун иһигэр киирэннэр, табаардаах дьааһыктары алдьатан эрэллэрэ. В. Ойуурускай
Кыыллаах арыы Кэтириинискэй харчылаах, Алах-былах алтаннаах, Көҥүл-бааччы көмүстээх, Быһа бааччы быйаҥнаах, Кэккэлэспит ыаллардаах. Саха нар. ыр. I

I
1. аат. Биир сыарҕаҕа эбэтэр тэлиэгэҕэ көлүллүбүт үс ат. ☉ Упряжка в три лошади, тройка
Тиҥийэр-таҥыйар кыайыынан Чыҥкыныы, чугдаара ыллыыбыт. Торуойка муҥунан көтүтэн, Битийэн, тиҥийэн иһэбит. Суорун Омоллоон
Торуойканы хаһаахтар аттаах этэрээттэрэ тула харабыллаан испит. П. Филиппов
Иккис дьааммытыгар чуорааннаах торуойкабыт суох буолла, Паара оҕуһу көлүйдүлэр. В. Короленко (тылб.)
2. даҕ. суолт. Үс буола көлүллүбүт (аттар). ☉ Запряжённые в один ряд (три лошади), тройка (лошадей)
Кини сүрдээх улахан сыбаайба дьоно бэрт элбэх торуойка аттарынан иһэллэрин көрсө түспүт. Амма Аччыгыйа
Долгууһа сыарҕаҕа көлүллэн, Турдулар торуойка дьоруолар. С. Данилов
Маҥан торуойка аттартан паар бурҕачыйар. А. Чехов (тылб.)
II
аат. Бинсээктээх, бүрүүкэлээх (эбэтэр дьууппалаах) уонна силиэттээх көстүүм. ☉ Костюм-тройка, состоящий из пиджака, брюк (или жакета, юбки) и жилета, тройка
[Былаас] эргэ соҕус торуойкалаах. А. Софронов
Сэбиэт бэрэссэдээтэлэ сабыс-саҥа шевиот торуойкалаах, саас ортолоох киһи. Эрилик Эристиин
◊ Торуойка көстүүм көр торуойка II
Долооноп уруккутун курдук мааны таҥастаах, хара торуойка көстүүмнээх. И. Гоголев

1. даҕ.
2. Ыарахан сыаналаах, элбэх харчыга турар. ☉ Дорогой, ценный, дорогостоящий, драгоценный
   Күндү шевиот көстүүмнээх. Модельнай араҕас түүппүлэлээх. Кремовай сорочкалаах. Амма Аччыгыйа
   Кременец куоракка татаардар аҥаардас кыһыл көмүһүн, күндү табаарын эрэ аатыгар кэлбэтэхтэр. Суорун Омоллоон
3. Таптыыр, истиҥник саныыр. ☉ Любимый, милый, дорогой
   Харыйа арыы кэтэҕэр Ала бургунаспытын хомуйан Күн курдук Күөгэйэ-көрүлүү оонньуурбут баара, Көмүс доҕорум, күндү үөлээннээҕим. С. Зверев
   «Күндү доҕорум Богдан», — диэн кини олоро түһэн суруйан барда. Суорун Омоллоон
   Саасүйэ тухары махтал-баһыыба буоллун, күндү доҕоруом! С. Ефремов
4. Дэҥҥэ көстөр, уһулуччу сэдэх. ☉ Редкий, редко встречающийся
   Оттон хатыҥ силиһин төрдүгэр үүнэр удьурхай бэрт сыаналаах, күндү маһынан ааҕыллар. Суорун Омоллоон
   Айгырастаах симэхтээх, Алтан, көмүс дыбарыаскар, Абыраллаах күндү малбын, Айылгылаах анал тааспын, Аһатыахсиэтиэх буолаҥҥын, Албаҕалаан ылбытыҥ. Эллэй
5. аат суолт. Ким эмэ сүрэҕэр чугастык тутар, истиҥник саныыр, таптыыр киһитэ, ордук ойуччу тутан таптыы саныыр туга эмэ. ☉ Дорогой, милый, любимый, близкий сердцу человек; что-л. дорогое, ценное
   [Сылаас үүт барахсан] Күүгэнэ күрүлээн, Күүгүнүүр тыаһыттан Күндүнү булбаппын. Күннүк Уурастыырап
   Дьоно истэн иэдэйдэхтэрэ. Саргы саамай кыралара, күндүлэрэ. Н. Лугинов
   Истиҥник күүтээччилэр Күүппүт күндүлэрин көрсөллөр, Ахтыбыт доҕордорун булаллар. Т. Сметанин
   Хоһоон миэхэ саамай күндүм, Үөрүүм, Дьолум, Кэскилим! Д. Васильев
   ◊ Күндү түүлээх — сыаналаах тириилээх бултанар, эбэтэр иитиллэр кыыллар (хол., кырса, саһыл, киис). ☉ Пушной зверь (напр., лиса, песец, соболь)
   [Баай Барыылаах] Кыһыл-хара кылааннааххыттан, Күндү үтүө түүлээххиттэн Күөйэ-көрсө көтөн кулу. Өксөкүлээх Өлөксөй
   △ Ол кыыллар тириилэрэ. ☉ Мех пушных зверей, пушнина
   Бурдук ыспыт дьон буолактан Тыраахтар миҥэлээх кэллилэр Булчут бэртэрэ ойууртан Күндү түүлээхтээх киирдилэр. Эллэй
   ср. монг. күндү, бур. хүндү ‘честь, достоинство; почет, уважение; авторитет’