царапать ногтями, когтями; щипать.

щипать; илиитин кымаахтаа = щипнуть кого-л. за руку.

1) щипать; прищемлять, защемлять; 2) хватать, захватывать (когтями, пальцами).

1) рвать зубами, перекусывать, перегрызать; ыт уҥуоҕу быһа хадьырыйда собака перегрызла кость; 2) щипать траву (о лошади).

туохт. Сиибиктэни үргээн сиэ. ☉ Щипать хвощ пёстрый
Дуксуу сиибиктэлээн сии турар атын көнтөһүн өрө илгэн ылла да сирэйин хоту дьулуруйда. В. Миронов

1) становиться кислым, горьким; киснуть; үүт аһыйбыт молоко скисло; 2) жечь, щипать; илиим бааһа аһыйда у меня жжёт рану на руке; 3) горевать, скорбеть; жалеть, сожалеть; өлбүт оҕотун аһыйар он горюет об умершем ребёнке; сүтэрбит саатын аһыйар ему жаль потерянное ружьё.

туохт. Дьүккүҥнээ, тыастаахтык, оту кэбийэн сиэ (ат туһунан). ☉ Вытянув шею, щипать траву с хрустом (о лошади)
Ачаарап тойон, ата күөх оту кирдиэлээн, устунан бараары гыммытын, хантаччы тардан тохтотто. Эрилик Эристиин
Күөх оту кирдиэлии турар атын тутан ылан, көнтөһүнэн сирэйгэ биэртэлээн кууһурҕатта. М. Доҕордуурап

туохт.
1. Туох эмэ кыраны тарбаҕыҥ төбөтүнэн эбэтэр тыҥыраххынан кытаанахтык тутан ыл. ☉ Хватать, захватывать, цеплять что-л. (пальцами или когтями)
Айанньыттар иэдьэгэй өйүөлэриттэн кытаахтаан сииллэр. Амма Аччыгыйа
[Наһаар] кытаахтаан таһаарбыт табаҕын, уҥуоҕа хамсаан, быһаҕаһын тоҕон кэбистэ. Суорун Омоллоон
Дыбдык саппыйаны элиэ курдук кытаахтаан, үүтээн кэннин диэки токуруйда. И. Гоголев
2. Тыҥыраххынан кытаанахтык батары тут. ☉ Щипать, ущипнуть кого-что-л. (когтями, ногтями)
Хайаан да муоһунан дьөлүтэ кэйиэ, сытыы тыҥыраҕынан батарыта кымыстыа, кытаахтыа этэ. И. Гоголев
Кус дабыдалларын төрдүттэн тыҥырахтаах көтөр кытаахтаабыт суолларын булла. Т. Сметанин
[Туруйа] оҕотун биһигэр киирбит, оҕотун тэһитэ кытаахтаабыт, суптурута ытырбыт. ПЭК ОНЛЯ VII
ср. др.-тюрк. хыс ‘сжимать, сдавливать’

туохт.
1. Туох эмэ бытархайы тарбахтарыҥ төбөтүнэн ыл. ☉ Зацепить что-л. кончиками пальцев
Кыл Сэлээппэ [киһи аата] саппыйатыттан табах кымаахтаан ылан биэрдэ. Л. Попов
Сонун эҥээригэр, сиэҕэр түспүт сыыһы биир-биир кымаахтаан ыла турда. А. Сыромятникова
Кыаны кымаахтаан, чокууру кытта бииргэ ыга тутта, хататын охсон сахта. В. Протодьяконов
2. Киһини тириититтэн икки тарбаххынан ыарыылаахтык быһа тут. ☉ Ущипнуть, щипать
Оҕолору Сыллай араастаан муҥнуур: саҥардыы утуйан эрдэхтэринэ саптан сытар таҥастарын хастыы тардар, сирэйдэригэр тымныы ууну ыһар, кымаахтыыр, баттахтарын тардар. Амма Аччыгыйа
Атаҕын бааһын тулатын кымаахтаан көрөрө, оччоҕо ыалдьара. И. Федосеев
Степаны кымаахтыаҥ биитэр кычыгылатыаҥ кэрэх: уйан баҕайытык «уой» диэт, өрө кыймахыс гына түһээхтиир. С. Федотов
3. көсп. Эмискэ сытыытык ыга тутар курдук ыарый. ☉ Защемить (о сердце); колоть (в желудке); кусать, щипать (кожу — о морозе)
Чуура сүрэҕэ ким эрэ көстүбэт тарбахтарынан быһыта кымаахтыырын курдук сытыытык ыарыйталаан ылла. Л. Попов
Алаатыка, куттаҕым курулуйдаҕа, иһим быһыта кымаахтаатаҕа үһү. Аһыы түһүөх даа! И. Гоголев
Кулгааҕым эминньэҕин тымныы быһыта кымаахтыыр. Н. Якутскай
♦ Сири <-буору> кымаахтаа — 1) улаханнык кыбыһын, саат. ☉ соотв. сгореть со стыда, чуть не провалиться сквозь землю от стыда
Оттон Анна Михайловна буоллаҕына, кыбыстыы бөҕөнү кыбыстан, атаҕын тумсуттан атыны тугу да көрбөккө, сири кымаахтыы турда. Г. Нынныров; 2) тугу да гынар кыаҕа суох буол. ☉ Попасть в безвыходное положение
Сирдээн тимириэхтэрин сир кытаанах, халлааннаан көтүөхтэрин халлаан ыраах буолан, сири-буору кымаахтыы олордулар. Р. Кулаковскай
Оттон бу Илья киһини кыайан өрүһүйбэт, оҕочооно бэрт, бэйэтэ сири-буору кымаахтыы сылдьаахтыыр. В. Яковлев

туохт.
1. Инниҥ эбэтэр инниҥ-кэнниҥ диэки эмискэ-эмискэ дьүккүҥнээ, сыҕарый. ☉ Рывками подаваться то вперед, то назад
[Долгун] Кэрэниис-кэрэниис кирдиэхтээн, Килбэйэн, дьэҥкэрэн ыллаҕа. С. Тимофеев
[Киргил] Кирдиэхтии көтөн, Кэдэкэччийэ турда. Н. Ефремов
Тааҥка иннинэн-кэннинэн кирдиэхтээн иһэн, уот кыһыл сардаҥанан дьэллэс гына түстэ. ДАЛ УуУоО
△ Дьигиҥнээ. ☉ Подраг ивать
Буускалар тумустара кирдиэхтиирэ. Амма Аччыгыйа
[Массыына] кирдиэхтээн хоҥунна. Н. Босиков
[Массыына] иннинэн да кэннинэн да барбат, кирдиэх-тиир эрэ. А. Кривошапкин (тылб.). Тэҥн. кириэхтээ
2. Дьүккүҥнээн кэбий (ат туһунан). ☉ Щипать траву подрагивая, рывками вытягивая шею
Аттар суол кытыытынааҕы оту кирдиэхтии, холкутук хаамсаллара. «Чолбон»
3. Быһыта баттаан, иҥнэ-иҥнэ саҥа таһаар, аах. ☉ Говорить, читать, запинаясь, прерывисто
Хотун эһитэ охсон саҥарара хайдах эрэ «аах», «оох», «ма» диэн кирдиэхтээн иһиллэр. Амма Аччыгыйа
Мин иҥнэ-иҥнэ кирдиэхтээн, бытааннык ааҕабын. «ХС»
△ Иҥнэ-иҥнэ бар; эрэиинэн быс. ☉ Совершаться, проистекать с задержками, заминками; резать с трудом
Кэнсиэр кирдиэхтээбэккэ түргэнник ааста. Э. Соколов
Сыппах хотуур күһүҥҥү сиппит от кытаанах төрдүгэр бөтө бэрдэриэхтии кирдиэхтээтэ. Э. Соколов