месячный; ыйдааҕы хамнас месячная зарплата; зарплата за месяц; ыйдааҕы былаан месячный план; ыйдааҕы үлэ түмүгэ результат месячной работы; ыам ыйдааҕы түүн майская ночь; от ыйдааҕы куйаас июльская жара.

1) лунный, месячный; ыйдаах түүн лунная ночь; 2) =месячный; үс ыйдаах оҕо трёхмесячный ребёнок # ыйдаах дьахтар женщина на последнем месяце беременности.

даҕ. Сыл уон икки гыммыт биирин саҕанааҕы, биир ыйы толору хабар кэмнээҕи. ☉ Получаемый за месяц, производимый в течение одного месяца, месячный. Ыйдааҕы хамнас
□ Бу суругу тутаат, бириэмийэҕин ыла уонна ыйдааҕы отчуоккун илдьэ хайаан да кэл. М. Доҕордуурап
[Маня:] Аркаша, доҕорум оҕотоо, мин ыйдааҕы үүтүм былаанын толорбуппун! С. Ефремов
△ Чопчу ханнык эмэ ыйга сыһыаннаах. ☉ Относящийся к какому-л. определённому месяцу
Мин олоҕум ол атырдьах ыйдааҕы биир сарсыарда тосту уларыйбыта. Н. Габышев

даҕ.
1. Ый көстөр, ый сырдатар (халлаан, түүн туһунан). ☉ Освещённый месяцем, луной, лунный (о небе, ночи)
Ыйдаах түүн. ЯРС
Ыраас ыйдаах Чуумпу киэһэ налыйда. Эллэй
Ыйдаах халлаан анныгар Дьаралыйар ырыаттан Санааларга саһыарар Бары кистэл уһуктар. Баал Хабырыыс
2. Толору биир ый эбэтэр хас эрэ ый күнүнэн кээмэйдэнэр кэриҥнээх. ☉ Равный по продолжительности одному или нескольким месяцам
Ол гынан, кини аҥаардас кыһын эрэ устатыгар уон биэс ыйдаах нуорматын толорбут. Суорун Омоллоон
Аҕыс ыйдаах ахсым кыһын, Ахсаан-мөлтөөн, ааһан хаалла. Күннүк Уурастыырап
Аҕыйах ыйдаах куурус буолан, күҥҥэ алта-сэттэ чаас устата тилэри үөрэнэллэрэ. «Чолбон»
Көмпүүтэргэ оператордары үөрэтэр биир ыйдаах куурус аһыллар үһү. Г. Нельбисова
△ Биир (эбэтэр хас да) ыйга төлөнөр, ааҕыллар (хамнас туһунан). ☉ Причитающийся за один месяц (или за несколько месяцев — напр., о заработной плате). Биир ыйдаах хамнаһын бааҥҥа уурдарда
□ Батараак суутугар Харытыана түөрт ыйдаах хамнаһын ылан биэрэргэ сорудах биэрдилэр. П. Ойуунускай
Икки ыйдаах хамнаһа төлөммөт буолла. Күрүлгэн
3. Биир ыйын эбэтэр хас эрэ ыйын туолбут. ☉ Месячный или в возрасте скольких-то месяцев
Дьиэлээх дьахтар Вера Михайловна алта ыйдаах уолун утутаары сылдьара. Н. Якутскай
Аҕыс ыйдаах мин уолум Аан бастаан хардыылаата. С. Данилов
Оттон икки ыйдаах кыра балтым утуйа сытар. Н. Заболоцкай
4. Төрөөрү, бүтэһик ыйыгар сылдьар (дьахтар). ☉ Находящаяся на последнем месяце беременности
Ыйдаах дьахтар. ЯРС
Билигин даҕаны кыбыстан, ыйдаах дьахтар курдук, сылдьаахтыыр. Суорун Омоллоон
5. түөлбэ. Ыарахан, оһоҕостоох. ☉ Беременная
Аҕыс ыйдаах дьахтар Охсуһууну тулуйбакка Оҕотун куоттарда. П. Ойуунускай
Дьахтары орто оһоҕостоох, орто ыйдаах хат диирбитин орто киэли буолбут дии сылдьыбыттаах эбиппит. Багдарыын Сүлбэ