ыйыыр мас виселица; таҥас ыйыыр вешалка; ыйыыр быа а) петля, вешалка; б) петля (для повешения).

1) вешать; сонун ыйаата он повесил своё пальто; ыйаан өлөрүү смертная казнь через повешение; 2) взвешивать (на весах); ыйаан көр = взвесить (на весах).

аат., эргэр.
1. Сир-дойду иччитигэр анаан маска ыйанар бэлэх. ☉ Подарок духу-хозяину местности, подвешиваемый на дереве
Хара саһылгын ыйыыр ыйааҥҥын, алҕаан, ааттаһан көрүстэххэ [хайдах буолуой?]. ДСЯЯ
2. түөлбэ. Күтүөт кэргэнин дьонугар бастаан сылдьарыгар аҕалар күндү түүлээҕинэн эбэтэр атын сыаналаах малынан кэһиитэ. ☉ Шкуры песца, лисицы и другие ценности, преподносимые женихом родителям своей невесты при первом посещении их дома.
◊ Таҥас ыйыыр кэпс. — таҥас ыйыыр сир диэн курдук (көр таҥас). Таҥас ыйыыр көрүдүөр уһугар баар. Соҥҥун таҥас ыйыырга туттар
□ Өссө да тугу эрэ күүтэрдии таҥас ыйыыр сыгынньах эркинин өрө мыҥаан тураахтаабыт. Софр. Данилов. Ыйыыр быа эргэр. — киһини муомахтыы баайан ыйаан өлөрөргө аналлаах быа. ☉ Петля для казни через повешение
Ыйыыр быалаах туорай мас анныгар туруорбуттарын кэннэ, …… Зоя саас-үйэ тухары умнуллубат, киһи сүрэҕин өрүкүтэр уоттаах, эрчимнээх тыллары эппэхтээн хаалбыт. Амма Аччыгыйа. Ыйыыр мас — 1) тугу эмэ ыйыыр аргы (хол., таҥаһы-сабы куурдарга). ☉ Перекладина (для сушки или подвешивания чего-л.). Утуйар таҥаскын ыйыыр маска таһааран ыйаа
□ Тордохтор тастарыгар, бөрө эргэ хороонун айаҕар кыра оҕолор оонньууллар, илимнэрин итиэннэ дьуухалаларын ыйыыр мастар тастарыгар дьахталлар букунаһаллар. С. Курилов (тылб.); 2) эргэр. Киһини ыйаан өлөрөргө аналлаах икки остуолбаны холбуур туора мас. ☉ Сооружение для казни через повешение: два столба с перекладиной, виселица
Өрүүкээни бэйэтин сонно тыыннаахтыы тутан, куоракка киллэрэн дьүүллээн, сууттаан, ыйыыр маска ыйыыллар. Саха фольк. Куорат ортотугар, Кураанах болуоссакка, Өлүү күлүгүн бүрүнэн, Хара дьайы саптынан Ынырыктаах Ыйыыр мас барыйар. Күннүк Уурастыырап
[Ньургуһун Ньукулай:] Түбэспит хаалла сыттаҕа, суорума суоллаах ыйыыр маска ыйаммыта буолуо, биһиги муҥнаахтар олортон буолабыт. Күндэ

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ иҥиннэрэн, сиргэ тиийбэт гына иилэн кэбис. ☉ Вешать, подвешивать что-л. на что-л. Кинээс үс маҥан ураҕаска үс эттээх соҕус мүһэни ыйаата. М. Доҕордуурап
Эһэ төбөтүн уҥуоҕун сиргэ бырахпаттар, маска ыйаан, иилэн кэбиһэллэр. КЕФ СТАҮө
[Ойуун] дүҥүрүн, таҥаһын, көмүллүбүт сирин аттыгар харыйаҕа ыйаабыттар. ЧАИ СБМИ
2. Киһини ыйааһынын уйар туохха эмэ иҥиннэрэн, быанан моонньохтоон өлөр. ☉ Казнить кого-л. через повешение, вешать
«Ыйаа! Сидьиҥ!» — диэн хоруйдаабыта Оксана. Суорун Омоллоон
Дэриэбинэҕэ фашистар: — Бартыһааннары этиҥ! — диэн, Дьахталлары ыйаатылар. Баал Хабырыыс. Өлөрүү дьыалатыгар алҕас эриллибит киһини ыйаан өлөрүүттэн быыһаабыт, ол Кришен Сингхигэ дьиҥнээх үөрүү этэ. Индия кэпс.
3. Ыйааһыҥҥа ууран (туруоран) кимтуох эмэ төһөнү үктүүрүн, ыйааһынын бил, быһаар. ☉ Определять на весах вес кого-чего-л., взвешивать
Кини этэринэн саахары, бэчиэнньэни ыйыыбын. Софр. Данилов
Сахалар эти, бурдугу, арыыны мэһэмээн ыйааһыҥҥа ыйаан ылсалларабэрсэллэрэ. МАП ЧУу
Сүөһү тыыннаах ыйааһынын чуолкайдык билэргэ, ыйаан көрүллэр. КПЫ
♦ Дьаралык ыйаа — кимиэхэ-туохха эмэ араастаан аат биэрэн олоҕо суох сыаналаа (үксүгэр сирэн). ☉ соотв. навешивать ярлык
Ону [«ыарахан кылаас» диэн ааттааһыны] ким даҕаны омнуолаабат, кинилэр итинник дьаралык ыйаабыт оҕолорун дьылҕата сарбыйылларыгар ким даҕаны наадыйбат. А. Никифорова
◊ Өрө ыйаан таһаар — кими-тугу эмэ сиртэн үөһэ көтөҕөн таһаар. ☉ Перемещать кого-что-л. по направлению вверх, поднимать на высоту и держать на весу, приподнимать
— Бу туох куһуй? — Ыстапаан биир бөдөҥ, кытарымтыйан көстөр түүлээх куһу тумсуттан өрө ыйаан тэйгэтэн таһааран эргичиҥнэтэр. С. Маисов
Тэптиргэ — туһахха иҥнибит куобаҕы өрө ыйаан таһаарар оҥоһуулаах булт тэрилэ. Хомус Уйбаан
Учуутал кэлэн саҕабыттан өрө ыйаан таһаарда уонна: «Сарсыарда дорооболоһор куолута, өйдөөтүҥ дуо?» — диэт, ыһыктан кэбистэ. «ХС». Ыйаабыт балык түөлбэ. — хаппыт балык. ☉ Вяленая рыба. Маҕаһыыҥҥа ыйаабыт балык атыыланар
ср. др.-тюрк. сай, кирг. ас ‘вешать, повесить’

n. to weigh; ыйаһыын n. weighing; weight; scales