ыйыыр мас виселица; таҥас ыйыыр вешалка; ыйыыр быа а) петля, вешалка; б) петля (для повешения).

аат.
1. Ону-маны куурдарга, ыйыырга аналлаах, атахтарга ууруллубут сытыары мас. ☉ Горизонтальная перекладина для сушки и подвешивания чего-л.
Үнүрүүн мин аргыга үс күн сэттэ сүүс түүтэҕи таспытым, онтукам икки көлөһүн күнүнэн суруллубут. Амма Аччыгыйа
Дунаай аргыга муҥханы ыйаан, онтун абырахтыы олорор. Күндэ
Кытылга кэккэлии тардыллыбыт мас уонна туос тыылар тастарыгар илим, туу, куурдар аргылар, балык хатарар сибиэлэр турбуттара. «ХС»
2. эргэр. Киһини ыйаан өлөрөр оҥоһук. ☉ Горизонтальная перекладина с веревкой или петлей для вешания преступника, виселица
Ипполит Мышкин! Эппэтэҕэ диэйэҕин: Кириэппэскэ сытытыллыаҥ, Аргыга ыйаныллыаҥ! Эллэй
◊ Аргы мас көр аргы
1.
Оҕонньор илимин аргы маска ыйаары, уҥуоҕа хамсаан, мутукка хайа тардан, улаханнык абарда. И. Гоголев
Дьиэ тэлгэһэтигэр, аналлаах аргы маска иилэн, Көкөт илим абырахтыы олорор. Н. Босиков
Хампа күөх Пятигорскай куорат музейын ытык чуумпутугар, Биир бэстилиэт ыйанан турар, Аргы маска ыйаммыт ороспуойу санатар. И. Гоголев
ср. др.-тюрк. архух ‘перекладина’

аат., эргэр.
1. Сир-дойду иччитигэр анаан маска ыйанар бэлэх. ☉ Подарок духу-хозяину местности, подвешиваемый на дереве
Хара саһылгын ыйыыр ыйааҥҥын, алҕаан, ааттаһан көрүстэххэ [хайдах буолуой?]. ДСЯЯ
2. түөлбэ. Күтүөт кэргэнин дьонугар бастаан сылдьарыгар аҕалар күндү түүлээҕинэн эбэтэр атын сыаналаах малынан кэһиитэ. ☉ Шкуры песца, лисицы и другие ценности, преподносимые женихом родителям своей невесты при первом посещении их дома.
◊ Таҥас ыйыыр кэпс. — таҥас ыйыыр сир диэн курдук (көр таҥас). Таҥас ыйыыр көрүдүөр уһугар баар. Соҥҥун таҥас ыйыырга туттар
□ Өссө да тугу эрэ күүтэрдии таҥас ыйыыр сыгынньах эркинин өрө мыҥаан тураахтаабыт. Софр. Данилов. Ыйыыр быа эргэр. — киһини муомахтыы баайан ыйаан өлөрөргө аналлаах быа. ☉ Петля для казни через повешение
Ыйыыр быалаах туорай мас анныгар туруорбуттарын кэннэ, …… Зоя саас-үйэ тухары умнуллубат, киһи сүрэҕин өрүкүтэр уоттаах, эрчимнээх тыллары эппэхтээн хаалбыт. Амма Аччыгыйа. Ыйыыр мас — 1) тугу эмэ ыйыыр аргы (хол., таҥаһы-сабы куурдарга). ☉ Перекладина (для сушки или подвешивания чего-л.). Утуйар таҥаскын ыйыыр маска таһааран ыйаа
□ Тордохтор тастарыгар, бөрө эргэ хороонун айаҕар кыра оҕолор оонньууллар, илимнэрин итиэннэ дьуухалаларын ыйыыр мастар тастарыгар дьахталлар букунаһаллар. С. Курилов (тылб.); 2) эргэр. Киһини ыйаан өлөрөргө аналлаах икки остуолбаны холбуур туора мас. ☉ Сооружение для казни через повешение: два столба с перекладиной, виселица
Өрүүкээни бэйэтин сонно тыыннаахтыы тутан, куоракка киллэрэн дьүүллээн, сууттаан, ыйыыр маска ыйыыллар. Саха фольк. Куорат ортотугар, Кураанах болуоссакка, Өлүү күлүгүн бүрүнэн, Хара дьайы саптынан Ынырыктаах Ыйыыр мас барыйар. Күннүк Уурастыырап
[Ньургуһун Ньукулай:] Түбэспит хаалла сыттаҕа, суорума суоллаах ыйыыр маска ыйаммыта буолуо, биһиги муҥнаахтар олортон буолабыт. Күндэ