м. ынчык.

с. разг. ынчыктааһын, ынчык.

үлүгүнэй диэнтэн хай
аата. Балыыһаҕа түүн арыый үлэхамнас үмүрүйдэ. Балыыһа иһэ чуумпурда. Дэҥҥэ онно-манна үлүгүнэйии, ынчык иһиллэр. Н. Лугинов

1. прич. от подавить; 2. прил. (заглушённый) ыгыллаҕас, бүтэҥи; подавленный стон бүтэҥи ынчык; 3. прил. (угнетённый, мрачный) хам баттаппыт, хараастыбыт; подавленное настроение хараастыбыт санаа, хам баттаппыт настроение.

аат. Ыарытан «айака» диэн саҥа таһаарыы; улаханнык ыарытыы. ☉ Ойканье, оханье (от боли)
Көрүдүөр тобус-толору бааһырбыт дьон. Ынчыктара, айакалааһыннара — киһи тулуйуох үлүгэрэ буолбатах. Н. Якутскай

сыһ., кэпс. Тохтуутохтуу биир кэм ботугураһан (кэпсэт). ☉ Тихо и прерывисто, монотонным голосом (разговаривать)
Дьоннор, ботур-ботур кэпсэтэ-кэпсэтэ, өлүгү оҥочоҕо тиэйбитинэн барбыттара. Д. Таас
Сө-мөлүөт иһигэр дьон ботурботур кэпсэ-тэллэр, быдан чуолкайдык ынчык иһил-лэр. Амма Аччыгыйа

көр ыспыраабынньык
Егор Дудниковка уокурук исправнига сэрэтии оҥорбута, лааппытын сабаары ыксаппыта. Н. Якутскай
Тиэйэллэрэ кинилэр сөҥ ынчыгы, Көс дьонун уонна уордаах исправнигы. И. Гоголев
Уокурук исправнига Кочаревскай Дьокуускайтан кэлбит биэс сиринэн сургуустаах кэмбиэри бэркэ сэрэнэн арыйа баттаата. П. Филиппов

сарылас диэнтэн хай
аата. Оҕо ийэтэ ытыыра, оҕолор сарылаһыылара, бааһырбыттар ынчыктара …… барыта холбоһон — илистибит, аччыктаабыт дьону өссө ордук уйадытар. Амма Аччыгыйа
Дьиэ иһигэр ыһыы-хаһыы, сарылаһыы, тыас-уус бөҕө буолбута. И. Гоголев

сулан диэнтэн хай
аата. Кини [кулуба] суланыыта бырааба иһигэр өлөр өлүү ыар ынчыга буолан сыналыйа уһунна. М. Доҕордуурап
Мотуорун хасыһан-хасыһан ханнык эрэ чааһа алдьаммытын булан, суланыы бөҕөнү суланан, эҥин-эгэлгэ тылларын барытын этэр. П. Чуукаар

таһый I диэнтэн хай
аата. [Ат] онтон хат күһэйии, таһыйыы бөҕөтүнэн кэлэн …… баһын быһа илгистимэхтээтэ. Н. Заболоцкай
Бэйэтин өйүн оонньуута Мэкчиргэ биитэр кыыл саҥата, Таһыйыы ынчыга, баҕар Тастыҥ, атын тыас буолуоҕа. А. Пушкин (тылб.)