Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ырҕа

  1. даҕ., сөбүлээб. Уойбут-топпут, олус суон. ☉ Толстопузый, толстобрюхий
    Мин …… муус тараҕай ырҕа дьаалы тойон иннигэр үлэ көрдөөн сүгүрүйбүтүм. Эрилик Эристиин
    [Өкүүчэ] Таас Дьааҥы ырҕа баайдарыгар Таҥас сууйан аһаабыта. С. Васильев
  2. аат суолт., сөбүлээб. Аһара байбыт, уойбут-топпут киһи. ☉ Толстопузый, толстобрюхий богач
    Быйыл бу ыксааммын, эһиил төлүүргэ от иэс көрдөппүппэр, …… үрдүк бэйэлээх ырҕа оҕокком сыыһын сынньан таһаарар буоллаҕа. МНН
    ♦ Ырҕа дьаама туолбут аб. — аһара барбыт, эстэр кэмэ кэлбит. ☉ соотв. дойти до точки
    Бу биэс уон сыл тухары муҥутаабыт буор түҥэтик уларыйыан сөп буолла. Кэмэ-кэрдиитэ ситтэ, ырҕа дьаама туолла. Суорун Омоллоон
    Арыт-ардыгар аһара аһаан, ырҕа дьааммыт туолан …… ынаҕар истэммиппит, өтөҕөр түөстэммиппит иннигэр, түҥ өрдөөҕү үйэлэртэн түөрэхпит олорбутун, төлкөбүт түстэммитин төрүт умнуо суохтаахпыт. «ХС»
    ср. др.-тюрк. ырҕа ‘раскачивать, трясти’, казах. ырҕа ‘качать, покачивать’

Еще переводы:

пузатый

пузатый (Русский → Якутский)

прил
ырҕаҕар, улахан истээх

ырҕаҕар

ырҕаҕар (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Олус улахан, иннин диэки үтэ, анньа сылдьар (киһи иһин туһунан), суон. ☉ Очень большой, выпирающий (о животе)
Төрдүс булчут — ырҕаҕар истээх, искэл саха. Н. Габышев
Учуутал …… модьу-таҕа көрүҥнээх, ырҕаҕар истээх баай киһини хаадьылаан оонньоон көрдөрбүтэ. ЛНН АДь

ыры-

ыры- (Якутский → Якутский)

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, ыр- диэн саҕаланар тыл олоҕор сыстар: ыры-ырҕаҕар, ыры-ыртаҕар. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на ыр-: ыры-ырҕаҕар ‘очень жирный’, ыры-ыртаҕар ‘сильно приподнятый в уголках’. Ыры-ырҕаҕар истээх
□ Онуоха көрбүтүм, үүнэн турар бурдук отуттан ыры-ыгдаҕар сарыннаах …… күтүр …… субу бэттэх сүүрэн дарайан иһэрэ. Суорун Омоллоон

ырҕаҕар

ырҕаҕар (Якутский → Русский)

прост, толстопузый, пузатый; ырҕаҕар истээх киһи толстопузый человек.

ылбаарый

ылбаарый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт., поэт. Хараҥаны халбарытан сырдатан биэр (ыйдаҥа эбэтэр халлаан суһуктуйан сырдааһынын туһунан этэргэ). ☉ Освещаться (лунным светом или утренней зарёй)
Ыраас саҕах Ылбаарыйан ылыыта Үчүгэйиэн алааспар. А. Бродников
Ырҕа дьаама туолбут ый Ыйдаҥаҕа ылбаарыйда. П. Ершов (тылб.)

үлүй

үлүй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тымныыттан улаханнык тоҥ. ☉ Мёрзнуть, коченеть на сильном морозе
Кыһын буоллаҕына дэлби үлүйэр үһү, онон тахсыһан, ол оҕонньорго эмээхсинин сирдээн кыстаабыт. Эрилик Эристиин
Атаас, ааҥҥын аһа тарт, Буурҕа баттаан үлүйдүм. А. Абаҕыыныскай
[Өкүүчэ] Таас Дьааҥы ырҕа баайдарыгар Таҥас сууйан аһаабыта, Дьыбардаах, тымныы уорааннарыгар Дьагдайан, үлүйэн улааппыта. С. Васильев
△ Этиҥ ханнык эмэ өттө улаханнык эмсэҕэлиир гына тоҥ. ☉ Повредить (часть тела) морозом, обморозиться
Үлүйбүт тарбахтара аһыйарын бобо тута сатыы-сатыы, Бүөтүр кэнниттэн хааман истэ. Эрилик Эристиин
Дуунньа аҥаар атаҕын үс тарбаҕа үлүйэн, сытыйбыт хортуоска курдук харааран-харааран баран, ууллан түһэн хаалбыттар диэни урут истибитим. С. Маисов
Кини тарбахтарын төбөлөрө, кулгаахтара үлүйбүттэр. И. Бочкарёв
2. Тымныыга, хаһыҥҥа оҕустаран, кэҕин, ас биэримэ (хол., оҕуруот аһа, бурдук). ☉ Быть прихваченным морозом, подморозиться (напр., об огородных растениях, злаках)
[Таня:] Бурдук манна үүнүөн сатаммат. Үлүйүөн эрэ сөп. Л. Попов
Саатар сис тыаҕа, кырдалга сир аһа Сибэккилээн иһэн үлүйэн бүттэ. И. Егоров
Хомуур саҕана хортуоппуй ардыгар үлүйэр. ПВА ССССБ
ср. др.-тюрк., тюрк үши, үзү ‘мёрзнуть, коченеть; цепенеть (от холода)’