Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ырҕай

I
дьүһ. туохт. Олус улахан буол, иннин диэки үтэ, анньа сырыт (киһи иһин туһунан); олус улахан истээх буол. Сильно выдаваться вперёд (о животе, брюхе); выставлять большой живот, быть чрезмерно пузатым
Чоочо …… ыга тотон саалаҕа таҕыста, кини кэнниттэн тойон иһэ ырҕайан таҕыста. И. Гоголев
Аҕабыыт тураары ырҕайар. Эрилик Эристиин
Баай-бандьыыт тойоно эйигин ыххайа, Иннигэр турбута ырҕайан. С. Васильев
II
1. аат., аб. Олус эмис, топпут-туолбут киһи. Толстяк, жиртрест
Уу, эмиэрикэ, дьоппуон ырҕайдара! Кинилэр буулдьалара бүгүн нуучча, саха, эбэҥки хараҥа саллааттарын илиилэриттэн биһигини тэһэ сүүрүө! Абам эбит! Н. Габышев
2. даҕ. суолт., аб. Аһара топпут, сиэбит-аһаабыт (хол., баай киһи). Толстопузый, толстобрюхий (напр., о богаче)
Ырҕай баай дьадаҥы ыалым биир ынаҕын …… былдьаан ылара. Эллэй
Ыардьаныар батталга кыайтаран сытабын, Ырҕай баай эйиэхэ кыр өһү ыытабын! Таллан Бүрэ
Буос ырҕай көр буос
Халлаан да хабырыта ыстаннын, Сир да сиҥнэри бардын, Салҕаластыа этэ дуо маннык буос ырҕай?! Эрчимэн
Ол буос ырҕай баарына өтөх төҥүргэстэнэр, уот кыымнанар үһүө. В. Протодьяконов

Якутский → Русский

ырҕай=

образн. быть, казаться толстопузым (о человеке).

Якутский → Английский

ырҕай=

v. to become fat; ырҕат= v. to make fat, fatten


Еще переводы:

ырҕаҥнаа=

ырҕаҥнаа= (Якутский → Русский)

мерно-кратн. от ырҕай=.

ырҕаһый=

ырҕаһый= (Якутский → Русский)

подвижн. от ырҕай = быть подвижным (о толстопузом человеке).

ырҕалый

ырҕалый (Якутский → Якутский)

ырҕай I диэнтэн хамс
көстүү. Баай сиэллэрэн ырҕалыйан иһэн, эмискэ тохтуу түһээт, ордоотообут. П. Степанов

ырҕаҥнаа

ырҕаҥнаа (Якутский → Якутский)

ырҕай I диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Олбуордаах тойонноро Шейдман бу дьон аттынан ырҕаҥнаан төттөрү-таары хаама сылдьар. Эрилик Эристиин

ырҕардаа

ырҕардаа (Якутский → Якутский)

ырҕай I диэнтэн арыт
көстүү. Тойон атын сиэппитинэн ырҕардаан тиийэн, көмүстээх дэйбиирин угунан балаҕан айаҕын тоҥсуйда. Эрилик Эристиин

ырҕас

ырҕас (Якутский → Якутский)

ырҕай I диэнтэн холб. туһ. «Туох буолан ырҕаһан, ыадаһан олороҕут», — орто холуочук Алексеев Андрей ыыстаабытынан киирдэ. М. Попов

ырҕаһый

ырҕаһый (Якутский → Якутский)

ырҕай I диэнтэн хамс. көстүү. Уоммуттан тахсыыбар, аҕабын кырбаан эрдэҕинэ, биир баайы саах күрдьэҕинэн сирэйгэ «лэп» гыннаран баран, хотоҥҥо түспүппүн эриэхсит! Ырҕаһыйан кыайан сиппэтэҕэ… Амма Аччыгыйа

ырсай

ырсай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Айаххын улаханнык аппакка уостаргын сэгэтэн күл, күлэрдии тутун. Улыбаться, показывая зубы. Таһырдьа тахсыбыппыт киһибит бу ырсайа турар эбит
ср. тув. ырҕай ‘скалить зубы’

буос

буос (Якутский → Якутский)

даҕ. Уулаах, иһигэр (киэлитигэр) оҕолоох (үксүгэр кыыл, сүөһү туһунан). Стельная (о корове), жеребая (о кобыле), беременная (о самках нек-рых животных)
Уолларыллыбыт буос ынаҕы минеральнай туустардаах, битэмииннээх эбиискэлэринэн толору, былааннаммыт рационунан аһатыллар. ТВН ФБНь
Саас хаар халыҥыыр, буос сылгы күөлэһийээри көлөттүөн да сөп. ДьСИи
Буос тайах лаглаҕар талах синньигэс лабаатын ылҕаан сиэн уоһа обугулдьуйар. И. Гоголев
Үүтүнэн иитээччилэртэн барыларыттан индийскэй слоннар саамай уһуннук, ортотунан 21–23 ый устатыгар буос сылдьаллар. ДьДьДь
тюрк. боос, боҕаз
Буос ырҕай кэпс., үөхс. — буос бээгэй. Толстопузый, толстобрюхий (о богачах)
[Маарыйа:] Ол буос ырҕай [Чоочо] баарына өтөх төҥүргэстэнэр, уот кыымнанар үһүө. В. Протодьяконов
Халлаан да хабырыта ыстаннын, сир да сиҥнэри бардын, Салҕаластыа этэ дуо маннык буос ырҕай [Америка полицейскайа]? Эрчимэн
Аҥала тойон буос ырҕай Адьас ыххай да ыххай. Тойорҕоон ыкта-түүрдэ, Тута таһырдьа үүрдэ. П. Дмитриев

дыйҕай

дыйҕай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Улахан истээх уонна синньигэс илиилээх-атахтаах буол (киһи, кыыл туһунан). Иметь большой живот (при длинных и тонких конечностях - о человеке и животном)
Оҕонньор дыйҕайбытынан туран кэллэ. Истэрэ дыйҕайбыт, ырҕайбыт да буоллаллар, хоп курдук аттар эбит. И. Тургенев (тылб.)