туохт.
1.
ыстаннар диэн курдук. Түүн, суол бөһүйбүтүн кэннэ, массыынатынан оройуон киинигэр ыһылыннарар. С. Руфов
Сайыҥҥы сыарҕалаах торуойка аттар дьоруонан ыһылыннара турбуттара. В. Гаврильева
Үс көс сири өр-өтөр гыммата, оскуола дьиэ тиэргэнигэр ыһылыннаран киирдэ. «ХС»
2. -ан сыһыат туохтууру кытта ситимнэһэн хайааһын түргэнник, тэтимнээхтик буоларын көрдөрөр. ☉ С деепричастной формой на -ан выражает ускоренность, интенсивность действия
Табыйыктаах Татыйык сырсан киирэннэр күөл кытыытыгар охсуллубут оту мунньан ыһылыннаран бардылар. «Чолбон»
Ойох ылар сааһыҥ буолбут киһи кыра оҕолору кытта мэниктээн ыһылыннара сылдьарыҥ көрөргө олус толоос. «Сахаада»

1. ыс диэнтэн бэй., атын. туһ. Дьүһүнэ көстүбэт гына киртийбит саркаахтаах муоста үрдүгэр бөх-сыыс ыһылла сытар. Эрилик Эристиин
   Үөһэ ойбут күн уота тыган, сарадах сардаҥа ыһылла эккирээтэ. Л. Попов
   Ходуһаларга ыһыллар туораахтаах оттору сайын иккитэ охсуохха сөп. ААФ ОИОИС
2. Биир кэлимҥин, сааһыламмыккын сүтэр, арахсыталаа (тугу эмэ этэргэ). ☉ Разбалтываться, распадаться, разваливаться, ломаться (о чём-л.)
   Турку хаһан баҕарар ханньас гынан ыһыллан хаалыах айылаах хаадьаҥнаабыт тэрил. С. Маисов
   Ыһыллыбыт тыллары сааһылаан этии оҥорторор ордук туһалаах. КИИ МКТТҮө
   Быа икки уһугун сарыынан бытырыыстаан баран, ыһыллыбат гына хам тигэллэр. НБФ-МУу СОБ
3. Бытанан үрүө-тараа бар, онон-манан биирдии-биирдии биитэр бөлөхтөһөн араҕыс. ☉ Разбегаться (в разные стороны), расходиться (по одному или мелкими группами)
   Кулууптан кыргыттар үтүрүһэ-үтүрүһэ ыһыллан тахсан, массыына тула өттүгэр иилиһиннилэр. Э. Соколов
   Эмискэ халлаан намтаабыт былыта сыыйа тардыллан ыһыллан барда. С. Маисов
   Саҥардыы улаатан эрэр эдэр сүөһүлэр куйаас түстэ да, онно-манна ыһыллан хаалыахтарын сөп. ЖЕА ТС
   △ Бииргэ сылдьан баран, арахса тарҕан (хол., дьон бөлөҕүн этэргэ). ☉ Разлетаться по миру (о людях)
   Ол биһикпит төһө нус-бараан төрүттээх да, оччонон билиилээх, олоххо эрэллээх ымыы ыччат ыһылла көтөр. А. Чугунов
4. көсп. Биир сомоҕо буолан бүт, тустуспа араҕыс, үрэлин. ☉ Распасться, развалиться, прийти в упадок, раздробиться
   Дойду баайын үллэстэр туһунан киҥир-хаҥыр кэпсэтии сойуус ыһыллыан инниттэн саҕаламмыта. Н. Борисов
   Бу кэмҥэ олохпут укулаата уларыйан, сопхуостар ыһыллан, кыччаан киирэн бардылар. КК
   Ырыынак кэмэ саҕаланаатын кытта урукку тэрилтэлэр ыһылланнар, дьон бөҕө үлэтэ суох хаалбыта. ААП ҮКТ
   Икки сыл үөрэммиттэрин кэннэ, устуудьуйалара сабыллан, бэрт элбэх талаан ыһыллан хаалар. ӨӨ ДДьДТ
   △ Тус-туһунан бар, араҕыс (кэргэнниилэри этэргэ); үрэлин (ыалы этэргэ). ☉ Разводиться (о супружеской паре); разваливаться (о семье)
   Сорох эдэр ыаллар кыыһырса түстүлэр да, сонно ыһыллаары хаайаллар. ЧКС ОДьИи
   Ыал олоҕо ыһылыннаҕа ити, тустаахха ыарахан. ЛМ А
5. көсп. Тэрээһинэ, ситимэ суох буол, үрэлин. ☉ Терять стройность, системность
   Аспирантура дьыалата олус ыһылынна, ким эмэ онон дьарыктанар киһи баар дуо? Далан
   Василина ыгылыйан этиэхтээх сытыы тыла-өһө ыһыллан хаалла. У. Ойуур
   Хомойуох иһин, суруйааччы архыыба ыһыллыбыт, өссө сороҕо сүппүт быһыылаах. КНЗ ТС
   6
   ыһыллаҥнаа 2 диэн курдук. Бөтүрүүс эрэйдээх, сиэгэн кыыл курдук, сүүрэн ыһыллыбытынан барда ээ! Амма Аччыгыйа
   Ноолур уола Хоноһо торбуйах сонунан далбаатыы-далбаатыы, мэнэрийэн ыһылынна. И. Гоголев
   Дьөһөгөй оҕолоро барахсаттар сиэллэрэ, кутуруктара ыһыллан олорор. С. Маисов
   ◊ Ырыа <-тойук> ыһыллар — ырыа (-тойук) кутуллан олорор, ырыа(-тойук) бөҕө саҕаланар. ☉ Разливаться (о музыке)
   Үөрүүлээх-көтүүлээх, сэргэх ырыа ыһыллар. Амма Аччыгыйа
   Хормуоска эҥээттэн, ырыа-тойук ыһылла түспүтэ. Р. Баҕатаайыскай
   Ырыа ыһылла сылдьарын, үҥкүү үргүлдьү барарын саастаах дьон бары сөбүлүүр. К. Уткин. Ыһыллар тооручча (торучча) көр тооручча. Ыһыллар тооруччаны быйыл үүннэриэххэ наада
   ср. др.-тюрк. сачыл ‘быть рассыпанным, рассеянным, разбросанным, развеянным; разбрызгиваться, моросить’

туохт. Онон-манан илбирийбит-тырыттыбыт таҥастаах, дьүдьэх көрүҥнээх буол (киһини этэргэ). ☉ Иметь крайне распущенный, неопрятный вид
Муҥур уһуктарыгар тиийэ дьүдьэйбит таҥастаах сахалар ыһыллан-бураллан ньимси анньан иһэллэр. Эрилик Эристиин
Кирдээх ыһыллан-бураллан сылдьалларын төрөппүттэр сөбүлээбэттэрин оҕолоро эмиэ билиэхтээхтэр. ФВН ТС

туохт.
1. Ыһыллыбыт, хомуллубатах, түҥкэлтаҥхал түспүт буол (тугу эмэ этэргэ). ☉ Быть разбросанным, раскиданным (о чём-л.)
Дьөгүөр үлэтэ түргэнник бүтэр буолан баран, ыһыллыбыт-тоҕуллубут сатаҕай буолааччы. Р. Кулаковскай
Ыһыллыбыт-тоҕуллубут астаах остуолга дьиэлээх хаһаайка Мария уонна суоппар Ыстапаан кэргэнинээн Полиналыын олороллор. Хоро Бүөтүр
Бэлэм алдьатыллыбыт күрүөҕэ, ыһыллыбыт-тоҕуллубут окко сылгы хайдах киирбэт буолуой? ҮБНьТ
2. көсп. Туохтан эмэ сылтаан айгыраа, сатарый. ☉ Расстраиваться, приходить в упадок
Көмүс ньээкэ курдук иитиллибит уйам үрэллэн, ыһыллан-тоҕуллан, дьон олоҕо, оттубут уота сөҕүөрүйэ сойбутутттан айманар эбиппин. Хомус Уйбаан
Аҕабыт өлөн, хаһаайыстыбабыт ыһыллан-тоҕуллан, дьадайан эрэрбитин истэ-билэ сырыттахтара. У. Ойуур
Дьиэтин иһин-таһын өрө тардыбыта, ыһыллыбыт-тоҕуллубут хаһаайыстыба хаһаайын дьаһалыгар наадыйбыта биллэрэ. ТТК

страд. от ыс = 1) разбрасываться, раскидываться, быть разбросанным, раскиданным (напр. о сене); 2) сеяться, быть засеянным (напр. о зерне); сажаться, быть посаженным (напр. об овощах); 3) забрызгиваться, быть забрызганным; опрыскиваться, быть опрысканным; уунан ыһылын = быть забрызганным водой.