пожилой, староватый; эмэн дьахтар пожилая женщина.

сосать (о ребёнке и детёныше животного) .

даҕ. Кырдьа барбыт, сааһырбыт. ☉ Пожилой, в годах, немолодой
Ларёк таһыгар ыраас таҥастаах, номоҕон дьүһүннээх, эмэн соҕус дьахтар харчы ааҕа турар. М. Доҕордуурап
Эдэр сааска …… кэлин кэмсиниэх сыыһаны-халтыны оҥостубакка, этэҥҥэ эмэн сааска тиийии — туохха да тэҥнэммэт дьол эбит. Күрүлгэн. Бу үрдүк уҥуохтаах, хара харахтаах, чанчыга туртайан эрэр эмэн дьахтар эбит. Уот. ч.
◊ Эмэн эмээхсин көр эмээхсин
Ылдьаана — эмэн эмээхсин. КН ТДь

аат., хом. суолт. Эдэр, кырдьаҕас диэн арахсыбакка, бары. ☉ И старые, и молодые, все
[Ыһыахха] Үтүөлүүн-мөкүлүүн, Улаханныын-оччугуйдуун, Эдэрдиин-эмэнниин, Соххордуун-доҕолоҥнуун Оппокко муһуннулар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Көрөҕүөн, эдэрдиин-эмэнниин Ийэ сир бүтүннүү турбутун, Халлааны хамсатар этиҥнии Абарбыт өй-санаа күүрбүтүн. Эллэй
Оскуола саалатыгар тустуу көрөөрү кыралыын-улаханныын, эдэрдиин-эмэнниин киһи бөҕө мустубута. ДАГ ККК

туохт.
1. Эмиий тумугун уоскунан оборон үүтүн ис (оҕо уонна үүтүнэн иитиллээччилэр төрүөхтэрин туһунан). ☉ Сосать грудь матери (матки), высасывать из неё молоко (о ребёнке, детёныше млекопитающих животных)
Күөх тугуттар ийэлэрин эмэннэр Чуп-чубугурастар, күннээн эрэллэр. С. Данилов
Махсыымка эрэйдээх, ийэтин эмиийин эмэн, уоһа боллойон олороро субу баар ээ. Софр. Данилов
[Кулунчуктар] ийэлэригэр тиийэн үҥүлүйэн, эмэн чубурҕаппытынан бараллар. В. Протодьяконов
2. Айаххар илдьэ сылдьан уоскунан соппой, тылгар мөкүнүҥнэт. ☉ Держать что-л. во рту, разминая губами, языком, сосать что-л. Оҕо тарбаҕын эмэр. П. Тобуруокап
Оҕото кэмпиэт аҕалан биэрбитин, онтун эмэ-эмэ: «Ити кэһиилэри ким аҕалан биэрдэ?» — диэн ыйытар. Күндэ
Хата киһиҥ кыһаммат, суоскатын эмэн чобурҕата сытар. С. Ефремов
△ Тугу эмэ айаххар уган уоскунан эпсэри ылан обор, соппой (хол., хамсаны). ☉ Втягивать, всасывать губами что-л. в рот, сосать что-л. (напр., трубку)
Сыгынньах ойуун уотун иннигэр арбайан, хаана болодуйан, хамсалаах табаҕын эмэн соппойо-соппойо, эмиэ саҥата суох олорбута. Н. Якутскай
3. көсп. Олохсуйан, ааһан-араҕан биэрбэккэ, киһи күүһүн ыл, кэбирэт (ыарыы, санаа-оноо туһунан). ☉ Подорвать, расшатать здоровье, причинить страдания (о болезни, о длительной тупой боли, переживаниях)
Өлөксөөс ахтылҕан маннык күүстээҕин, сүрэҕи-быары маннык ыарыылаахтык эмэрин урут сэрэйбэт этэ. В. Гольдеров
Бу киһи сүрэҕин-быарын эмэр, сааһын сарбыйар улуу аһыыттан кинилэри хайдах гынан быыһыах баарый. Н. Түгүнүүрэп
Хомойуох иһин, кини уһуннук олорботоҕо. Саамай күөгэйэр күнүгэр сылдьан, ыарахан ыарыы эмэн, бэрт уһуннук ыалдьан өлбүтэ. СМН ТС
4. көсп., кэпс. Кими эмэ көлөһүннээ, үбүн-аһын бэйэҕэр иҥэрин, мөлтөт-ахсат. ☉ Эксплуатировать кого-л., выжимать пот из кого-л.
Үрүҥ күн анныгар үлэһит кылаас күүһүн хааннаах хара көлөһүнүн хапытаал-хабала эмпиттэрэ. П. Ойуунускай
Бэһиэлэйэп мин хара көлөһүммүн эмпитин харахтаах бары көрбүт суола ини. Амма Аччыгыйа
Баайдар бырыһыанынан, хабаланан дьон сүмэтин эмэн олорбуттара аны уурайыахтаах. М. Доҕордуурап
5. көсп. Төлөрүппэт гына ыга ыл (омсолоох куһаҕан дьаллык туһунан). ☉ Засасывать, затягивать кого-л. (о каком-л. пороке, дурной привычке)
Тоойуом, кэбис, итинник этимэ. Арыгы эмэн ылбытын киһи эрэ билбэккэ хаалар. Э. Соколов
ср. др.-тюрк. ем, тюрк. ем, эм ‘сосать’

v. to suck