халыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Көстүүнэйгэ түһэн табаар киэнин талбытын халыҥнатар …… илинарҕаа улуустар баай атыыһыттара аны аараан ааспат буолбуттар. П. Филиппов
Мэхээлэни оҕус сыарҕатыгар тиэйэн, аргыый аҕай халыҥнатан аҕалбыта. И. Федосеев
Долгуннар болуоту хаас кынатын курдук эпчиргэлээн, үөһэнэн охсон халыҥнаталлар. «ХС»

эпчиргэлээ диэнтэн холб. туһ. Оҕолор бэйэ-бэйэлэрин дьиибэлэһэн, арыынан эпчиргэлэһэ оонньообуттар. И. Сосин
Ити аспытын [оҕурсубутун] тотуохпутугар диэри сии сатаан баран, кэнникинэн оҕурсунан эпчиргэлэһэр буолан истилэр. И. Никифоров
Уолаттар бэйэ-бэйэлэрин эпчиргэлэһэн бырахсыы бөҕөтө. С. Маисов

I
ыраҥнаа диэнтэн холб. туһ. Туран, синньигэс илиилэринэн далбаатаммытыгар, ойоҕосторун уҥуохтара ааҕа ыраҥнаспыттара, хапсыгыр түөһэ көппөҥнөөбүтэ. Далан
II
даҕ. Этэ-сиинэ суох, олус ырыган, дьүдьэх. ☉ Очень худой, тощий, костлявый
Кини маһы эпчиргэлээтэҕинэ, уп-уһун атаҕа сиргэ тимирэргэ дылы буолара, ыраҥнас этэ-сиинэ бокуойа суох имиллэрэ. С. Тока (тылб.)

аат.
1. Сүөһү бэрбээкэйин кылгас алын сүһүөх уҥуоҕа. ☉ Надкопытный сустав у животных, бабка
Сыаҕай саҕа да сыаната биллибэт (тааб.: кыһыл оҕо). Оноҕос тыаһа өрө уһуутаата, сыаҕай тыаһа тас гына түстэ. П. Ойуунускай
Тустууга, мас тардыһыыга, Ыстаҥаҕа, кылыйыыга, Оҕунан сыаҕай ытыыга, Эпчиргэлээн быраҕыыга — Барытыгар бастыҥ буолан, Мүһэ-хары бөҕө ылан, Өссө кэҥиир сурахтара, Бу саха бухатыырдара. И. Эртюков
2. эргэр. Урукку кэмҥэ оҕо оонньуура буолар сүөһү бэрбээкэйин кылгас алын сүһүөх уҥуоҕа. ☉ Нижняя короткая суставная кость лодыжки животного, применявшаяся в прошлом как игрушка для детей. Оҕобут оонньуура диэн — кини бэйэтэ төгүл-төгүл көрдүүрүнэн …… үтүө көмүс ууһугар куттаран, уута суох көмүһүнэн олорор оҕо саҕа көмүс сыаҕайы эҥини оҥорторон биэрэллэр. Саха фольк. Сыыдам Сыҥалаабыт, ийэтэ-аҕата маанылаан иитэн, араас көмүс сыаҕайы, көмүс ынаҕы, симэхтээх таҥаһы, …… түүлээх эгэлгэтин мунньан оонньуур буолара үһү. Саха сэһ
1977
ср. бур. шагай ‘бабка (надкопытная кость)’

туохт.
1. Хайа эмэ хайысханан барарга күһэй, кыйдаан илт, аҕал (хол., үөр сүөһүнү). ☉ Гнать, перегонять, погонять (скот)
Оҕонньор кунанын дьиэтин диэки үүрэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Сылгыһыт Куонаан кымыска ыанар биэлэри олбуорун аттынан үүрэн иһэр. Суорун Омоллоон
Били сылгыларын үүрэн, эмиэ Бороҕон сиринэн дойдулаабыттар. Эрилик Эристиин
Уолчаан сүөһүлэрин ойбон диэки үүрдэ уонна эмиэ аралдьыйан оту-маһы эпчиргэлии хаалла. «ХС»
2. Кими эмэ хантан эмэ бара охсоругар, суох буоларыгар күһэй, кыйдаа (үксүгэр куруубайдык, күүс өттүнэн). ☉ Заставлять уйти кого-л. откуда-л. (обычно грубо или силой), прогонять
Онуоха атын кыргыттар Марьянаны: «Киэр буол!» — диэн үүрэн ыыппыттара. Суорун Омоллоон
[Лэкиэс:] Атын таһаҕаспын сарсын сэбиэтинэн араартаран ылыам. Дьэ көрүөм, миигин үүрэн баран төһө бэркэ олороргутун. С. Ефремов
3. Кими, тугу эмэ ситэр сыаллаах эккирэт, сойуолаа. ☉ Гнаться за кем-л., преследовать кого-л.
Оттон булду баҕас чахчы ол ыт киниэхэ үүрэн аҕалан биэрэр. Амма Аччыгыйа
Мин курдук күүстээх буолуҥ, Мин курдук уохтаах буолуҥ. Өстөөҕү үүрүҥ, Үйэ-саас тухары үлтүрүтүҥ! Т. Сметанин
◊ Киэр үүр көр киэр
Дыгдаалап кинээстэн «Бассабыык уолун илдьэ олороргутун киэр үүрүҥ», — диэн кытаанах ыйаах кэлбитэ. М. Доҕордуурап
Аатырбыт-арбаммыт Фашистскай баанданы, Халҕаһа баалынан Хардары кимэммит Кэннинэн тэйитэн, Киэр үүрэн эрэбит. Күннүк Уурастыырап
др.-тюрк., тюрк. сүр