Якутские буквы:

Якутский → Русский

эргичис

эргичис гын = момент.-однокр. от эргичий= быстро повернуться; эһэ эмискэ эргичис гынна медведь вдруг быстро повернулся.

эргичис=

совм. от эргичий=.

Якутский → Якутский

эргичис

эргичий диэнтэн холб. туһ. «Ол ханна бараҕын?» — диэбитинэн доҕотторо эргичиһэ түһэллэр. Амма Аччыгыйа
Машалаах хапсаҕайдык куустуһа түһээт, эргичиспитинэн бардылар. Р. Кулаковскай
Илиисэни ыҥыран Илиититтэн дэллэритэн, Эргичиһэн иһиэҕиҥ! С. Васильев

эргичис гын

эргичий диэнтэн көстө түһүү. Сырдыргыы-сырдыргыы Сыһыгыраччы күллэ, Эһэлии часкыйан Эргичис гынна. П. Ойуунускай
Лиза эргичис гынна уонна сукуччу туттан хаама турда. А. Фёдоров
Аан аһыллыбытыгар дьыалайдаабакка олорбут хотун саҥа хоту эргичис гынна. Н. Заболоцкай

эргичис-урбачыс гын

эргичий-урбачый диэнтэн көстө түһүү. Мылахов бэйэтин мөкүнүк суон быһыытыгар сөбө суох чэпчэкитик дьон быыһынан эргичис-урбачыс гынан бу ойон кэллэ. Н. Лугинов
Хабырылла-Сүөдэркэ Даайа диэки иккитэ-үстэ атыллаан баран, эргичис-урбачыс гына турдаҕа. Н. Павлов

Еще переводы:

көрдьүгүнээ

көрдьүгүнээ (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Сөҥ, хойуу куолаһынан бүтэҥитик саҥар. ☉ Говорить глухим басом, басить
— Ыскылааккар тахсыах, — суон баҕайытык көрдьүгүнээн баран, сэбиэдиссэй эргичис гынан тахсан барда. А. Софронов

хабырыйталаа

хабырыйталаа (Якутский → Якутский)

хабырый диэнтэн төхт
көрүҥ. Чаахаба хомуньуустар санааларын таарыйа, хабырыйталыы соҕус эппитэ дьону тута сэргэхсиппитэ. В. Протодьяконов
Гудилин аттыгар турар туумбаны, олоппоһу хабырыйталаан, эргичис гынан ылла. Софр. Данилов
Көлөһөлөр таастары хабырыйталаан хачыгыраталлара. Ч. Айтматов (тылб.)

ытырсыы

ытырсыы (Якутский → Якутский)

ытырыс диэнтэн хай
аата. Охсуһуу уон төгүл улаатта, дайбаһыы, ырдьыгынаһыы, ытырсыы, кэбийсии буолла. Д. Апросимов
Орулууорулуу харса суох кииристилэр: табыйсыы, логлорута ытырсыы, эргичис гына-гына тэпсии киэнэ кытаанаҕа. С. Маисов

эгдэс гыннар

эгдэс гыннар (Якутский → Якутский)

эгдэс гын диэнтэн дьаһ
туһ. Ол икки ардыгар туох эрэ эгдэс гыннаран үөһэ баҕайы быраҕарга дылы гынна уонна эмиэ өйбүн сүтэрдим. Н. Кондаков
Эмискэ бытыылкатын эгдэс гыннаран өрө көтөҕөөт, эргичис гынан туран кэллэ. «ХС»

биллэҕиннэри

биллэҕиннэри (Якутский → Якутский)

сыһ. Мииннэри, туохха эмэ туора сытар, буолар гына (уур, бырах). ☉ Так, чтобы что-л. было положено или повешено поперек чего-л. и свисало концами вниз
Сынньана таарыйа, сыыртан эмтэрийэн түспүт дьапталҕа таас хаххатыгар киирэн, биллэҕиннэри ууран баран, ол үрдүгэр олордулар. ДФС КК
Кини бэйэтэ наһаа үчүгэйдик вертушканы оҥороро. Эргичис гынар да, киһи илиитин санныгар биллэҕиннэри быраҕан күдээриппитэ эрэ баар буолара. СМН ТС

сукуччу

сукуччу (Якутский → Якутский)

сыһ. Санныгын сэниэтэ суохтук түһэрэн, төбөҕүн умса соҕус туттан. ☉ Безвольно опустив плечи и голову
Иккис тустуутугар Муҥку хотторон, сукуччу туттан түһүлгэттэн тахсан барбыта. И. Федосеев
Дьөгүөссэ хомолтотуттан сукуччу туттан дьиэлээтэ. В. Протодьяконов
Лиза эргичис гынна уонна сукуччу туттан хаама турда, төбөтүн умса туттатутта, быһыыта, хараҕын уутун сотунна. А. Фёдоров

ыгдах гын

ыгдах гын (Якутский → Якутский)

ыгдай диэнтэн көстө түһүү. [Коля] эмискэ эргичис гынан доҕорун көрөөт, ыгдах гынна да, дьэ булгуччу ылымматтыы түргэнник хааман, улам тэйэн истэ. Амма Аччыгыйа
Соһуйан ыгдах гына түһүөхтэригэр дылы күүскэ остуолу сырбатта. Н. Габышев
Маайа ыгдах гынан, чуут күлэн тэһэ бара сыста. П. Аввакумов

эһэлии

эһэлии (Якутский → Якутский)

сыһ. Эһэҕэ майгынныырдык, эһэ курдук (хол., часкый). ☉ Как медведь, по-медвежьи (напр., пронзительно кричать)
[Абааһы уола] сирэйин үс төгүл буорга хоруйа аста да, үс төгүл эһэлии часкыйда. Ньургун Боотур
Сырдыргыы-сырдыргыы Сыһыгыраччы күллэ, Эһэлии часкыйан Эргичис гынна. П. Ойуунускай
Маппыр эһэлии кыламмытынан, Аппанаас Харыалабы уолугуттан харбаан ылла. Л. Попов

балайдан

балайдан (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс.
1. Нэһиилэ сирдэтэн, илииҥ иминэн сырыт (олус куһаҕаннык, аатыгар эрэ көрөр киһи туһунан). ☉ Делать что-л. наощупь (о плохо видящем человеке)
Ытыалааһыҥҥа аҥаар хараҕын тоҕо ыттарбыт уол Босхоҥ Боруохаллаахха балайданан тиийбит. Саха сэһ. I
Галя биир сиргэ туран хаалла, хараҕа суох киһи курдук балайданна, барыах-кэлиэх сирин булбата. Я. Козак (тылб.)
2. көсп., сиилээн. Балай киһи курдук быһыылан (тутун). ☉ Вести себя (поступать) подобно слепому
Эписиэр эргичис гынан ол-бу диэки көрүөлээн балайдаммыта да, кыыс хайыы-үйэҕэ биллибэт буолбут этэ. Суорун Омоллоон
«Ээ, баллыгыраама. Бэйэҥ сыыһа көрөркөрө балайданар инигин» – диэн эмээхсин оҕонньорун балыйан кэбистэ. «Кыым»

чиккэй

чиккэй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Көбүс-көнөтүк тардыллыбыт, тыҥаабыт курдук көнө буол. ☉ Быть туго натянутым, не свисать
Таба маамыкта чиккэйиэр диэри ойон баран, умса холоруктаан, эргичис гынна. Болот Боотур
Мас эрдиилэр хамсаан сардыр-сурдур тыаһыылларын кытта баарса холбоммут быата тыҥаата, чиккэйдэ. И. Никифоров
Итини кытта сэргэ күөгүбүт быата чиккэйэ түһээт, харбыс гынна. В. Тарабукин
2. Төбөҕүн, көхсүгүн кэннин диэки ыытан, көбүс-көнөтүк чыначчы тутун. ☉ Выпрямиться, вытянуться в струнку, встать навытяжку
Төрүт да уһун, синньигэс Булочкин чиккэйиэҕинэн чиккэйэн, чоноллон турарын көрүдьүөстүк көрдө быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Итиччэни истээт, кыра уҥуохтаах хара киһи үөрүүтүттэн эккирээбэтэ эрэ, чиккэйиэҕинэн чиккэйэн тойонун өрө көрөн турда. ВНГ ГОПХ
Хохуол төбөтүн силигир гыннарбыта, устурууна курдук чиккэйбитэ. М. Горькай (тылб.)
3. кэпс. Өлөн, тыыллан сыт. ☉ Умереть, протянуть ноги
Сэмэн чиккэйэ сытар эр киһи хонноҕун аннын туппахтаан көрдө. Н. Якутскай
[Эмээхсин] чиккэйэн, аны кимтэн да куттаммат, кимтэн даҕаны дьиксиммэт буолан сытар. А. Сыромятникова
Охонооһой, төбөҕө таптаран, Туймааран тыастаахтык оҕунна, Чиччигинээн, иҥиирин тартаран, Дьигиҥнээт, чиккэйэ оҕуста. Дьуон Дьаҥылы
ср. туркм. дикелмек ‘выпрямляться, распрямляться’