Якутские буквы:

Якутский → Якутский

эрийис

  1. эрий I диэнтэн холб. туһ. Күөл мэндээркэй иэнигэр эрэһэ талааннара бэйэ-бэйэлэригэр эрийсэн, өрүтэ түллэҥнэстилэр. И. Сосин
    Манна чысхаан тыаллар илэ эрийсэллэр. М. Тимофеев
    Трунов саахта хонтуоратыгар төлөпүөнүнэн кими эрэ кытта эрийсэ олордо. «ХС»
  2. көр эрис
  3. Икки оҕонньор саастарын тухары олох кыһарҕаныныын бэркэ эрийсэн, чугас доҕордуу буолтара. Н. Лугинов
    Уопсайга Уоланнаах Быкаанап куолуларынан саахыматтаан эрийсэ олороллоро. Далан
    Халла Элэмэһин [ат] биһигиннээҕэр эн ордук билэн эрдэҕиҥ, эрийсээ инибит. И. Федотов. Борис, Маайысчаан биир саамай эппиэттээх сиргэ ананна, сүрдээх кыыс, дьэ эрийсиэҕэ. «ХС»
  4. кэпс. Быыһа суох түбүгүр, кими, тугу эмэ кытта өрө мөҕүс (хол., кимниин эмэ бодьуустас). ☉ Быть постоянно занятым чем-л., хлопотать, вертеться, возиться с кем-чем-л.
    Мин даҕаны күнү быһа оҕолору кытта эрийсэн, сылайан кэлэбин. Далан
    Үлэтэ саныыр курдук чэпчэкитэ суох, күннүктээн кыра дьону кытта ылахтаһар, эрийсэр манан аххан буолбат эбит. Р. Кулаковскай
    Бадарааннаах суолга матасыыкылы кытта күнү быһа эрийсэр сыанан аҕаабат. П. Егоров
  5. көсп., кэпс. Кими эмэ кытта (эр киһи дьахтардыын, дьахтар эр киһилиин) эйэргэһэ сатаа, иҥээҥнэс, оонньос. ☉ Стараться сблизиться с кем-л., добиваться взаимности (в чувствах), заигрывать (с женщиной, мужчиной)
    Дусялаах …… күлсүү-салсыы мааны, олох саҥа эрийсэ сылдьар уоллаах кыыс курдуктар. Н. Босиков
    Биир сааһырбыт киһи эрийсэр, дьахтар духуутун куттакутта кэлэ турар. У. Нуолур
    Сонялыын элбэх уол эрийсэ сатыыллара, ол быыһыгар аҕа саастаах дьон да харахтарын хатыыллара. Күрүлгэн
    ♦ Иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр) көр иэмэх
    Боксуордар тэбис тэҥҥэ иэмэх курдук эрийсэллэр. Н. Лугинов
    Роман Дмитриев Иран бөҕөһүн кытта …… иэмэх талах курдук тэҥҥэ эрийсэллэр. Е. Неймохов
    Иэмэх талахтыы <мастыы> эрийсэллэр — иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр) диэн курдук (көр иэмэх). Кинилэр аан дойду ааттаахтарын хабыр хапсыһыыларын, иэмэх мастыы эрийсэллэрин бэркэ сыныйан көрбүттэрэ. И. Федосеев
    Бу сырыыга кыра ыйааһыҥҥа сүрүннээн эмиэ кэриэйдэрбитин кытта иэмэх мастыы эрийистибит. «Чолбон»
    Иэн иҥиирин курдук эрийсэр көр иҥиир. Эйигин кытта иэн иҥиирин курдук эрийсэр, мас хайдыбытын курдук туруулаһар оҕо көстүбүт. Н. Неустроев
    Күрэхтэһээччилэр тэҥ соҕус күүстээхтэр эбит, икки өттүттэн иэн иҥиирин курдук эрийсэллэр. «Сахаада»

Еще переводы:

эрийии

эрийии (Якутский → Русский)

и. д. от эрий = 1) кручение, верчение; закручивание, завинчивание; 2) обвивание, обматывание, наматывание; 3) перен. мучение. эрийис= см. эрис=.

эрийсимэхтээ

эрийсимэхтээ (Якутский → Якутский)

эрийис диэнтэн төхт
көрүҥ. Ити боппуруоска геологтары кытта балай да эрийсимэхтиир буоллулар. Тумарча
Суостаах бааллардыын эрийсимэхтээн баран, …… биэс төбө холбоһон хааллылар. Н. Габышев
Сэниэм быһынна да, өссө да эрийсимэхтиир инибин. КИ АДББ

эрис

эрис (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эрэ туһугар дьаныһан туран сыралас, киирсис. ☉ Упорствовать, усердствовать, прилагая усилия в чём-л. (напр., в учении)
Кини үөрэнэн эриһэн эрэр. П. Аввакумов
Ханнык баҕарар үлэ элбэхтик эристэххинэ, сүүрдэххинэ-көттөххүнэ үтүө түмүктэнэр. «ХС»
АЯМ диэн тылга хотугу тыйыс айылҕаны кытта эриһэр, тоҥмут ыстаал ыллыгы кытта өрө тустар уолаттар тыыннара иһиллэргэ дылы. «ЭК»
Иван Игнатьевич үлэлээбитин тухары тиэхиньикэни кытта эриспит …… боростуой саха киһитэ. ДАГ ККК
△ Кими, тугу эмэ кытта өр бодьуустас. ☉ Упорно, настойчиво возиться с кем-чем-л., добиваясь чего-л.
Киһи ол курдук балачча өр эриһэн, эһэтин оҕотун туппут, куулга уган кэбиспит. Н. Заболоцкай
Ол уол ийэлээх аҕабын буукубаны ааҕарга, суруйарга үөрэтэн эриспиттээҕэ. П. Аввакумов
Байыкка баатын кытта бэрт өр эриһэн, астаһан, нэһииччэ хоҥнордо. «Чолбон»
Өр эриһэммин, син Күөх Боллох оҕонньортон бэриһиннэрэр буоллум ээ. АИА-А КБ
2. Кими эмэ кытта иэл-тиэл киирис, күрэхтэс, тулуспахтаа. ☉ Бороться, тягаться, состязаться с кем-л., оказывая достойное сопротивление
Арай бэйэтин кытта эмиэ биир саастыылааҕа Көөкөй Бүөтүр балай эмэ эриһэ, барсымахтыы сатыыр. В. Протодьяконов
«Эр бэрдэ эриһэр инигин», — Егор Алексеевич үтэн-анньан көрдө. СЮ ЫБ
Биһиги оҕолорбут саамай эриһиэхтээх уһун дистанцияларыгар ыалдьыттарбыт бириистээх миэстэлэри үллэһиннилэр. «Чолбон»
3
эрийис 4 диэн курдук. Дашалыын бүгүн эмиэ эристим, ол эрээри хоспор ыҥырбатым. Н. Габышев
Иллэҥсийэ эрэ түстэрбит, Коля куорат кыргыттарын кытта эриспитин кэпсээн күллэрэр. Н. Заболоцкай
♦ Иэмэх талах курдук эрис — иэмэх талахтыы (мастыы) эрийсэллэр диэн курдук (көр иэмэх)
Хаартылаан үстэтүөртэ куотуһан, иэмэх талах курдук иэл-тиэл эриспиттэрэ. Р. Баҕатаайыскай
Икки холкуос сороҕор куоттаран, сороҕор куотан куоталаспыттара, иэмэх талах курдук эриспиттэрэ. НД ДК
Иэн иҥиирин курдук эрис көр иэн I. Бөҕөстөр хардары-таары атаакаластылар, иэн иҥиирин курдук тэҥҥэ эристилэр. И. Данилов
Уолаттар ханнык баҕарар үлэҕэ илин-кэлин түсүһэн, иэн иҥиирин курдук эриһэллэрэ. «ХС»

ким

ким (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Кимиэхэ, туохха эмэ утары бар; сэриинэн атаакалаа. ☉ Наступать на кого-что-л.; наступать на противника с боем
Биирдэ Н сэлиэнньэҕэ Этэрээт киммитэ. И. Гоголев
Өстөөх Үрүтүн үөһэ кимнэ. Күннүк Уурастыырап
Тойон нырыынан кулаан барбыт, дьон өссө өрө кимэн испиттэр. Эрилик Эристиин
△ Өрө баран утарылас. ☉ Идти наперекор, напролом
Сорохторун киэр үүрбүтүм — Киммэтиннэр күүстэринэн. С. Тарасов
Өйдүүгүн дуо лиириктэргэ Физиктэр киммиттэрин. И. Гоголев
2. Этэргин үрүт үөһэ эт. ☉ Повторять (говорить) настырно одно и то же
«Баар бырайыактары манна бигэргэттэрэр эрэ соруктаахпыт», — Ньукулааскы оргууй аҕай кимэ олордо. У. Нуолур
3. көсп. Кими эмэ кытта эрийис; үчүгэй сыһыаны ситиһэ сатаа. ☉ Приударить за кем-л.; упорно добиваться расположения кого-л.
Кыдьыгырбыт хабалыардар кыргыттары, …… кимэн киирээри, итирдэллэр. Р. Баҕатаайыскай
◊ Кимнэр (кимтэр) ким — сорунуулаахтык инниҥ хоту дьулуруй. ☉ Двигаться вперед безостановочно
Кыһын кимнэр кимэн истэ. Күннүк Уурастыырап
[Уол] кыыллыйбыттар саайкаларын кимтэр кимэн, ыллар ылан истэ. БАИ Х. Кимэн киир — атаакалаа, сэриинэн утары бар. ☉ Атаковать, наступать с боем
Ытыалыы-ытыалыы кимэн киириҥ! Н. Якутскай
Атааканан өстөөххө кимэн киирбитим. С. Васильев. Кимэн киирии — атаака, сэриинэн утары барыы. ☉ Атака, наступление с боем
Чугуйуу эбэтэр кимэн киирии Дьулаан суолунан испиттэр. И. Эртюков. Кимэн киирээччи (киирэн иһээччи) — атаакалыыр киһи, саба түһээччи. ☉ Атакующий, нападающий
[Гранаталар] кимэн киирэн иһээччилэр сыаптарыгар түһэн, дэлбэритэ ыстаннылар. С. Никифоров. Түөскэ ким — кими эмэ утаран түөскэ ас. ☉ Ударить кого-л. в грудь, выражая неприязненное отношение
Баһыахтыыр Балбаара Сыллайы түөскэ кимэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
II
1. ыйыт. солб. аат.
1. Ханнык киһи (киһиэхэ эрэ сыһыаннаан этиллэр, э. ахс. кимнээх). ☉ Кто (вопр
мест., относится в основном к человеку: кто такой, что за человек?) Ким киирдэ? — [Константинов:] Биһиги иннибитинэ ким ааста диибин эбээт. С. Ефремов
2. Киһи эбэтэр туох эмэ (хол., тэрилтэ, идэ) аатын ыйытарга туттуллар тыл. ☉ Слово, употребляемое для выяснения имени, отчества человека, а также названия чего-л. (напр., организации, профессии)
Кини кимий? — Учуутал. Аҕаҥ аата кимий? — Уйбаанабыс. Эһэҥ кимий? — Охоноон. — [Өлөөнө:] Холкуоскут аата ким диэний? С. Ефремов
3. Туох эмэ, ким эмэ ханнык киһи киэнэ буоларын ыйытарга туттуллар тыл. ☉ Чей (вопр
мест). Ким суумката турарый? — Ким оҕотоҕун? И. Федосеев
2. түмэр солб. аат суолт. Ханнык баҕарар киһи, ким баҕарар. ☉ Любой, всякий, каждый (о человеке). Бу кинигэни ким ылара көҥүлэ. — Ким санаата да, кэргэниттэн арахсан иһэрэ табыллыа дуо? А. Федоров
3. аат суолт. Киһи аата-суола, балаһыанньата (тард. ф-гар мэлдьэх. этиигэ тут-лар). ☉ Имя, отчество, фамилия, социальное положение человека (употр. в притяж. ф. в отриц. предложениях)
Ыйытыллааччы Маайаҕа кимэ биллибэтэ. Эрилик Эристиин
[Киирик:] Кини [геолог] кимэ миэхэ наадата суох. С. Ефремов
4. ситим т. суолт. Болдьох дэгэттээх туһаан суолталаах аттаһык баһылатыылаах холбуу этии чаастарын ситимнииргэ туттуллар (үксүгэр ол солб. ааты кытта). ☉ Употребляется для связи предикативных частей аналитического сложноподчиненного предложения с подлежащным значением, осложненным оттенком условия (преимущественно с мест. ол)
Кэтэһэр кэрэтин ким түһүүр — Ол илэ кэлэри төлкөлүүр. Эллэй
Сэриилэһиигэ ким сырдык санаалаах, үрдүккэ дьулуурдаах, ол өрүү кыайыылаах тахсар. П. Аввакумов
Ким бу былааҕы тэпсибэтэх — ытыллыа. «ХС»
◊ Ким билиэй — биир да киһи билбэт. ☉ Никто не знает
[Кырса] оннук идэлээҕин ким билиэй. Н. Якутскай. Ким буолаҕын? — туох идэлээххиний (дуоһунастааххыный)? Туох үлэһиккиний? ☉ Какую профессию (должность) имеешь? Кем работаешь? — Эн ким буолаҕын? — Учууталбын
— Ким буолуохпун билбэппин. П. Тулааһынап. Ким буоларын көрүөхпүт (билиэхпит) — быһаарыылаах күрэхтэһиигэ ким кыайыылаах буоларын (билиэхпит). ☉ (Узнаем) кто будет победителем в решающем поединке
Саахымакка ким буоларын бүгүн билиэхпит. — Сарсын Сэрэпиин баар буоллаҕына, көрүөхпүт ким буоларын. «ХС». Кимтэн кииннээх <хантан хааннаах> — төрдүҥ-ууһуҥ кимий-тугуй? ☉ Откуда ты родом? Кимтэн кииннээх киһи этиҥ? П
Ойуунускай. Кимтэн кииннээх, Хантан хааннаах киһи этигиний? С. Данилов
Итини таһынан кимтэн кииннээҕэ, хантан хааннааҕа эмиэ ыйыллар. Эрчимэн
тюрк. ким, кем