туохт. Тохтоло суох улахан бүтэҥи тыаһы таһаар (хол., улахан көтөр кынатын тыаһа). ☉ Издавать непрерывный, монотонный сильный глухой шум (напр., о крупной птице в полете)
Күүгүнэтэ-күүгүнэтэ Көтүтэн күпсүлүттэҕим, Сыыгыната-сыыгыната Сыыйтаран истэҕим, Ыйылата-ыйылата Ыраата турдаҕым. П. Тобуруокап
[Тойон көтөр] Багдалыттан сарын да сарын, Дабдалыттан көрүҥ да көрүҥ, Эрилитэн көрүү да көрүү, Күпсүлүтэн көтүү да көтүү! С. Васильев

сыһ.
1. Киэҥ сиринэн тайаан, тэнийэн, ыраахха диэри тарҕанан (олор). ☉ Вширь и вдаль (раскинуться, расстилаться)
Сэрии аргыһа — уот кураан олус бииһээтэ. Биһиги Сахабыт сиригэр киэҥник тэнийдэ. М. Доҕордуурап
Киэҥник ыһыллан олорор нэһилиэк ол-бу ыраах, чугас муннуктарыттан …… син балачча элбэх киһи мустубут. А. Бэрияк
Киэҥник олорор оройуон — сүүрбэ түөрт нэһилиэктээх. Бэс Дьарааһын
2. Улаханнык, арылыччы (көр). ☉ Широко открытыми глазами (смотреть)
Попов …… киэҥник эрилитэ көрөн, саҥатаиҥэтэ суох киниттэн көрдөһө сытар эбит. Амма Аччыгыйа
[Харыалап] киэҥник диэличчи көрбүт харахтаах. Л. Попов
Киһи …… Маша диэки хараҕын киэҥник арылыччы көрөн таһаарда. М. Доҕордуурап
△ Улаханнык (айаххын ат). ☉ Широко (открывать рот)
Киэҥ аһаҕас дорҕооннору этэргэ айах киэҥник атар. ПНЕ СТ
3. Ыраах-ыраахтык үктээн (хол., хаамп, хардыылаа), өрө, туора уунан (хол., дайбаа, далай). ☉ Широко (напр., шагать, ступать), широко (напр., размахивать руками)
Киэҥник дайбаан хаамп. — Дьөгүөрдээн киэҥник атыллаталаан эрийэ хаампахтаата. Амма Аччыгыйа
[Хабырылла оҕонньор] илиитин өрө уунан киэҥник далайан баран сырбатар. М. Доҕордуурап
[Дьүккүйэр Паана:] «Бу сылгы икки буутун сүгэн баран, бу курдук киэҥник хардыылаан сүүрэр киһи манна чугаһынан ханна да баар буолуо суохтаах». МНН
4. Тэлэччи, нэлэччи (хол., ааны, түннүгү ас). ☉ Настежь, широко (открыть что-л.)
Балаҕан аана киэҥник тэлэллэн аһылынна. Амма Аччыгыйа
Батымаары гынна Байанай биэрбитэ, дьиэни киэҥник тэлэйиҥ. Болот Боотур
Оо, ити таас дыбарыастар Лип-хара халҕаннарын, Киэҥник тэлэйэ астар, Билэҕиэн, ким тахсарын. И. Эртюков
5. көсп. Сир ахсын, сир аайы, элбэх дьоҥҥо, маассабайдык (хол., билин, тарҕан, тэний). ☉ Широко, повсюду, повсеместно (напр., быть известным, распространяться)
[Хабырылла бартыһаан] Үөрэх киэҥник тарҕанарыгар Үгүс сыратын биэрбитэ. Күннүк Уурастыырап
Настя манна, Муустаах муора кытылыгар, киэҥник биллэр Болугур оҕонньор суос-соҕотох сиэнэ. Н. Якутскай. Т. Сметанин биэс уонун туолуута өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник бэлиэтэммитэ. КНЗ ТС
6. көсп. Киэҥ хабааннаахтык, далааһыннаахтык; сиһилии, олохтоохтук, дьоһуннаан (сайын, сырдат, арыйан көрдөр о. д. а). ☉ Широко, с размахом; подробно, основательно (освещать что-л. и т. п.)
Саха поэзията сайдыытын бастакы сүһүөх кэмигэр саҥа олох кыайыытын киэҥник хабан көрдөрөр. Софр. Данилов
Мин, кыахтааҕым буоллар, итини киэҥник көтөхсүөм, туруорсуом этэ. Н. Габышев
Октябрина боппуруоһу балай эмэ киэҥник сырдатарга сананна. М. Попов
7. көсп. Олус элбэхтик, дэлэйдик, хойуутук. ☉ В большом количестве, очень много, широко (использовать что-л.)
[Күннүк Уурастыырап] киһи өйүгэр хатанан хаалар …… тэҥнээһиннэри, эпиитэттэри, мэтээпэрэлэри киэҥник туттар. Софр. Данилов
Саха поэттара силлабическай хоһоону киэҥник тутталлара. СЛ-8
С.И. Боло хомуйбут матырыйаалын А. П. Окладников «Саха сирин историятын» суруйарыгар киэҥник туттубут. «Кыым»
8. көсп. Холкутук, көҥүллүк (олор). ☉ Свободно, спокойно, вольготно (жить)
Киэҥник тыын. — [Алгыынап:] Урут киэҥник, холкутук олорбуппут, холбут эрэ иһинэн үлэлээбиппит аны уурайыахтаах. И. Никифоров
♦ Киэҥҥэ киирбэт, баарга баппат кэпс. — сиэрэ суох, хадаар, харсаах. ☉ Упрямый, несговорчивый
Ол мин убайым, Өргөстөй Ыстапаан, киэҥҥэ киирбэт, баарга баппат киһи төрүөн-үөскээн ааспыта. Эрилик Эристиин. Киэҥҥэр түс кэпс. — холкутуй, уоскуй. ☉ Успокоиться, овладеть собой
Кыргыһан баран өлөр кытаанах санааны ылынан, киэҥэр түстэ, кэтэнэ-кэтэнэ, табах тарта. «ХС»