к ө р лэкэчэк
[ Циркульнай эрбииттэн] эриэ дэхси лэкэчиктэр эни э устун элэстэнэн истилэр. С. Федотов

дьүһ. туохт. Бытархай уонна эриэ-дэхси кэчигирэс кэккэ буолан көһүн. ☉ Показаться, предстать глазам мелкими ровными рядами
Курупааскылар таарбайа хаампыттара кумааҕыга өппүт чэрэниилэ курдук кэтигирии ууллан эрэр. Амма Аччыгыйа

эриэ дэхси — талбыт курдук барыта биир тэҥ, биирдиҥи. ☉ Равный, одинаковый, ровный
Киһи эрэ барыта эриэ-дэхси буолбатах. Н. Якутскай
Киниэхэ үлэлиир дьон бары эриэ-дэхси өйдөөх, билиилээх буолбатахтар. Болот Боотур
Манна киэҥ-куоҥ эриэ-дэхси өҥ алаастар, хочолор тэнийэн сыталлар. И. Данилов; эриэ дэхситик — биир тэҥник. ☉ Ровно, одинаково
Ырыаҕа биэстии олук буола-буола, эҥээркэй аһаҕас дорҕоон эриэ дэхситик кэлэн иһэр. Күндэ
Ханна да, хаһан да киһи аймах эриэ дэхситик олорбот. Н. Якутскай
Күөх от эриэ дэхситик бытыгыраан үүммүт олбуоругар кырачаан уол оҕо туотарыйа хаамар. В. Протодьяконов
ср. др.-тюрк. ериг ‘манера, поведение, образ жизни’

туохт., кэпс. Үүнээйитэ суох буол, халтаҥнаа. ☉ Быть лишённым растительности
Сири маннык [бульдозерынан] солоотоххо …… бааһына уоҕа мөлтүүр, үүнээйи эриэ-дэхси үүммэт, тараҕайдыыр. ЛИК СОТҮҮүТ
Моркуобу олорпут кэннэ сорох сирэ тараҕайдааччы. ПАЕ МСТ

түҥэт диэнтэн атын. туһ. Сүүрбэ биэскэ сатаан түҥэтиллэр
□ Сир дууһанан түҥэтиллэрэ ордук кэрэхсэннэ. Амма Аччыгыйа
Ходуһа буолан баран, хайдах эриэ-дэхси түҥэтиллиэй. Багдарыын Сүлбэ
Түҥэтиллэн турар астаах тэриэлкэни ыалдьыкка уҥа өттүнэн аҕалан бэриллэр. Дьиэ к.

үтүрүмсүй диэнтэн дьаһ
туһ. Ситиччэ ахсааннаах хаһыат нүөмэрин, хата биир сомоҕо тэрилтэ таһаарбыта эбитэ буоллар — биһиги сүүнэ элбэх күүһү үтүрүмсүтэри ааһан, өссө үлэбит кэмэ суох бөҕө туругун, эриэ-дэхси сибээһин хааччыйыа этибит. «ХС»

туохт., поэт. Иитилин (таптаан, минньитэн, үчүгэйдик иһиллэр гына киэргэтэн этэр тыл). ☉ Воспитываться кем-л. (употр. при ласковом обращении к кому-л.)
Эдэр оҕо-пионер Иитиллээхтээн иһэбин. Эллэй
Эймэһийэр бааллардаах Элиэнэлиир эбэбит Эҥэр дьайыҥ буоругар Иитиллээхтээн олорор Илин-арҕаа улуустар Эриэ дэхси эриэккэс Эбир ыһыах күнүгэр Эҕэрдэлиир тыллара. Күннүк Уурастыырап

аат. Туох эмэ биир сиргэ чохчолуу мунньуллубута. ☉ Куча, груда, ворох чего-л.
Бу …… түбэһиэх бас-балабыай ыһыллыбыт адаархай чөмөхтөр быыстарыгар киһи кэбиһиилээх оту даҕаны хорҕотуон сөп быһыылаах. Н. Заболоцкай
Эриэ-дэхси лэкэчиктэр эниэ устун элэстэнэн истилэр. Кэнникинэн күтүр улахан чөмөх буолла. С. Федотов
Хортуоппуй чөмөҕө итийэриттэн бэрт кылгас болдьох иһигэр уулла сытыйар. ФНС ОС
ср. с.-юг. чопак ‘клубок нити; округлый кусок масла’, кирг. чөмөлө, тат. чүмэлэ ‘копна’

сыһ.
1. Сырдыктык, чаҕылхайдык. ☉ Светло, ярко (сиять)
Халлаан кылбаарыччы сырдаан сааскы күн Лоҥкууда хайатын үрдүттэн үлэ дьонун өҥөйөн көрдө. М. Доҕордуурап
Ардах кутар курулаччы Аргыый аастар, таммалыыр …… күн тыгар кылбаарыччы Этиҥ ыраатар, намырыыр. С. Дадаскинов
2. Ып-ыраас, кылбайан көстөр гына. ☉ Гладко, ровно; начисто, до блеска
Хотуурун сытыылаан бүтэн, үрэх чээлэй отунан кылаанын кылбаарыччы соппут. Софр. Данилов
Уулусса ханна да кыырпах суох гына Кылбаарыччы ыраастаныллыбыт. Эрилик Эристиин
Тыал кылбаарыччы тибэн кэбиспит хаара өссө ырааһырбыкка дылы буолан, эриэ-дэхси мэндээрийэн сытар. Тэки Одулок (тылб.)
3. көсп. Ыраастык, арылхайдык (көр). ☉ Чистым, ясным взглядом (смотреть)
Айдар кэнниттэн аны Егор Килович кылбаарыччы көрөн киирдэ. Н. Лугинов
[Кыыс] Кыламанын быыһыттан Кылбаарыччы көрөттүүр. С. Тимофеев

I
тыаһы үт. т. Тимир тимиргэ охсуллар тыаһа. ☉ Звяканье, звон мелких металлических предметов
Симэх тыаһа кылыгыр гынан хаалла. ПЭК СЯЯ
II
даҕ. Синньигэс көнө уонна уһун. ☉ Прямой, тонкий, длинный, стройный
Кылыгыр мас.  Хаппыт-ииммит хааннаах, кылыгыр курдук уҥуохтаах киһи этэ. АаНА СТОТ
III
даҕ. Туох да атын булкааһыга суох, аҥаардас, бүтүннүү (үксүн убаҕас туһунан). ☉ Чистый, без примеси (напр., о жидкости)
Астара тамты эстэн, кылыгыр уунан кэриэтэ олорбуттара ыраатта. Г. Колесов
Кылыгыр ымдаан аһылыктаах Кыракый Маайыс кыысчаан …… Кыраабыллаабыт кырдала Өлгөм үтүө үүнүүнэн Өрө анньан кэбиспит. П. Аввакумов
Бу дойдуга салаа да от күндүтүйэн көстөр. Сирэ-уота кылыгыр таас буолан уонна айылҕа уустуктарынан от үүнүүтэ сылын аайы эриэ-дэхси үчүгэй буолбат. ФП МХ