I
аат. Ким-туох эмэ тас дьүһүнэ, мөссүөнэ, быһыыта-таһаата. ☉ Совокупность внешних признаков кого-чего-л., внешний вид, облик, внешность кого-чего-л.
Бу кыргыттартан таҥна сылдьар таҥаһынан, хаана ырааһынан, көрүҥэ нарынынан биир кыыс бэлиэтик көстөр. Н. Якутскай
Глобус — сир шарын модела, онон киниэхэ эрэ Сир тас көрүҥэ ордук сөптөөхтүк көрдөрүллэр. МНА ФГ
Тас көрүҥүнэн кини супсуон, кыра уҥуохтаах, түөрт уончалаах киһи эбит. С. Курилов (тылб.)
△ Киһи ис туруга тас дьүһүнүгэр көстүүтэ. ☉ Внешнее проявление внутреннего (эмоционального, душевного) состояния кого-л.
Кыыс эмискэччи кыыһырбыт көрүҥүттэн уол хараҕа төттөрү тэйдэ, мунаарда. Дьүөгэ Ааныстыырап
Күтүөт киһи көстөн кэллэ, Көрүҥэ көлбөҕүрбүт курдук, Ньуура курутуйбут курдук, Кэтэҕириин уһукка Соҕотох бэйэтэ Сойуодуйан олордо. С. Зверев
[Тамара:] Аҕаа, көрүҥүҥ үчүгэй. С. Ефремов
II
аат.
1. Улахан, киэҥ уусудьуор, бөлөх майгынныыр өрүттэринэн наардаммыт чааһа, сороҕо. ☉ Вид, разновидность (птиц, животных, растений)
Хас биирдии уус көрүҥнэртэн турар. Холобур, эрэдьиискэ ууһа дьиикэй эрэдьиискэ уонна ыһыллар эрэдьиискэ диэн көрүҥнэрдээх. КВА Б
Билигин аан дойду үрдүнэн көтөр тоҕус тыһыынча көрүҥэ баара биллэр. ББЕ З
2. тыл үөр. Туохтуур хайааһын хайдах быһыылаахтык (хол., кылгастык, уһуннук, суһаллык, бытааннык уо. д. а.) оҥоһулларын көрдөрөр формата. ☉ Вид глагола
Таастар суруктарыгар ситэ сайда илик категорияларынан киэп уонна көрүҥ эрэ формаларын ыйыахха сөп. АНК БТТ
Туохтуурга дьиҥнээх көрүҥ формалара уонна көрүҥ суолталаах формалар диэн саҥалыы араарыы оҥоруллубут. «ХС»

туохт.
1. Уҥуоҕуран, кытаатан мас курдук буол (хол., оту, сиэнэр үүнээйини этэргэ). ☉ Деревенеть, становиться твёрдым, грубым (о травянистых растениях)
Хойутаан оттоотоххо от мастыйар уонна иҥэмтиэтэ аччыыр. СОТ
Сиик тиийбэт б у о л л а ҕ ы н а , эрэдьиискэ аһа мастыйар, аһыы амтаннанар. ФНС ОАҮүС
Оттор мэл дьи кэриэтэ мастартан, сэппэрээктэртэн намыһахтар. Кинилэр умнас тара сүмэһиннээхтэр, күөхтэр уонна ха һан да толору мастыйбаттар. КВА Б
2. көсп. Кырдьан эбэтэр ыалдьан сүһүөхтэргин имигэстик кыайан хамсаппат буол, бороҕодуй. ☉ Утрачивать гибкость, подвижность, становиться негибким, малоп о д в и ж н ы м ( о суставах)
Кини аҥаар ата ҕын сүһүөхтэрэ дьарҕаран мастыйбыттар, тайаҕынан арыычча хаамар. Ам ма Аччыгыйа. Оҕонньор сиэнин мастыйбыт тарбахтарынан санныттан х а р б а а н ы л л а. М. Доҕордуурап
Ылдьаа илии лэрин, атахтарын тарбахтара кө һүйэр, ыа лдьар идэлэммиттэрэ, улам-улам хам саабат, мастыйар кутталламмытта ра. Сыл кэриҥинэн илиилэ рэ, атах тара адьас мастыйбыттара. «ХС»
3. көсп. Өр олорууттан, хамсамматахтан эбэтэр тоҥууттан көһүй, көнтөрүк буол, бөҕүөр. ☉ Онеметь, утратить чувствительность, окостенеть (от холода, неподвижности)
[Дьөгүөссэлээх] уһуннук олорон айаннаабыттарыттан атахтара көһүйбүт, сүһүөхтэрэ мастыйбыт этилэр. Н. Якутскай
Урааннаах уһун кыһын устата эһэ аһаабакка сытар буолан, сыҥааҕын иҥиирдэрэ мастыйан, айаҕын аанньа аппат буолан хаалар. ЧМА СБ. Ногин бу түүн куобах кээнчэтин уһулбатаҕа гынан баран, …… атаҕа мастыйбыт, бөҕүөрбүт этэ. Ю. Чернов (тылб.)
4. түөлбэ. Өр сытан курсуй, эргэр, сибиэһэй амтаҥҥын сүтэр (үксүгэр эт, балык аһы этэргэ). ☉ Утратить свежесть, потерять вкус (о мясном, рыбном продукте)
Кырдьыга, с аас к ы а н д ы а ҕ ы рбыт, балык мастыйбыт этэ гынан баран, бары да сирбэтэхпит. Далан