көр кыһамньылаах
Сиинэккэ, эн төһө да хоһуйа сатаа, Аркаша хайҕаныан сөп, кини ордук кыһаллыгас. У. Нуолур
Оок-сиэ, биир оҕо, баара эрэ биир оҕону таҥара биэриэхтээх эбээт! Өйдөөх, сэмэй, ийэтэ эрэйдээххэ кыһаллыгас баара эрэ биир оҕону! Э. Соколов

салыкылдьый диэнтэн холб. туһ. Эттэрин бэрэмэдэйдэригэр кутаччы симинэн, эр-биир ыҥыырдан, аттарын сиэтэн, сууххайдык хаамсан салыкылдьыһа турдулар. В. Миронов

ырҕай I диэнтэн хамс. көстүү. Уоммуттан тахсыыбар, аҕабын кырбаан эрдэҕинэ, биир баайы саах күрдьэҕинэн сирэйгэ «лэп» гыннаран баран, хотоҥҥо түспүппүн эриэхсит! Ырҕаһыйан кыайан сиппэтэҕэ… Амма Аччыгыйа

сыһыан холб. «Муҥутаан бачча буолан баран» диэн аҕыйах, кыра сыаналааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает оценку, согласно которой приведенное количество представляется предельным и вместе с тем недостаточным, меньшим (всего-навсего, всего лишь). Баара эрэ биир биэдэрэ отонноохпут

тыаһы үт. туохт. Быһыттаҕастык эрээри биир күрүс «тачыр-тачыр» тыаһаа, оннук иһилин. ☉ Издавать прерывистый треск, потрескивать
Саалар тыастара тачырҕаабыттара. КЕГ ДьСТ
Табалар айаннаан күдэрик быыһынан муостара хараарыҥныыр, эҥээннэрэ тачыргыыр. «Чолбон»
Тэйиччи турар миэлиҥсэ тачыргыыр. И. Тургенев (тылб.)

аарааҥҥа диэри — суолтан арахсыахха диэри эбэтэр суол төһөтүн эрэ (кимниин эрэ бииргэ бар, аргыстаһан айаннаа). ☉ До того, как расстаться в пути (ехать, идти вместе с кем-л.). Аарааҥҥа диэри аргыстаһыах
□ Аарааҥҥа диэри аргыстаһан, аа-дьуо хаамсан истилэр. Софр. Данилов
Холкуос үс туонналаах грузовой массыынатыгар аарааҥҥа диэри олорустубут. Т. Сметанин
Аҕалара аарааҥҥа диэри атаара таҕыста. Р. Баҕатаайыскай

аймаҕалаан туран кэпс. — аймаҕынан, удьуорунан (бары ханнык эрэ биир уратылаахтар). ☉ Вся их родня такая (имеет какие-л. склонности, особенности)
Эһиги, Абыраамаптар, аймаҕалаан туран алдьархайдаах дьон үһүгүт. Ол да санааҕынан, соруйан, ботуруону бу курдук оҥороҕун. Эрилик Эристиин
«Кыһыл Кулаада» холкуос урукку чилиэннэрэ, Егор Толбооноп оҕонньор аймаҕалаан туран, Костя Александров ийэтинээн …… көһөн киирэн Лоҥкууда тумулуттан саҥа буруолар сырдык халлааҥҥа тардыстылар. М. Доҕордуурап

аат. Кимниин эрэ биир ааттаах киһи, түөһэ. ☉ Человек, имеющий одинаковое с кем-л. имя, тезка
Бу гостиницаҕа мин амыдайым (түөһэм) космонавт Леонид Попов олорбут. «ХС»
Теркин эттэ: «Эн, доҕоруом, Дьиҥнээх Теркин буол онно, Мин амыдай эрэ буолуум». А. Твардовскай (тылб.). [Мэхээчэ оҕонньор] улааппытым кэннэ тэҥнээҕинии атах тэпсэн олорон кэпсэтэр, «Миисэ» диирин оннугар «амыдайым» диэн сүрэхтиир буолбута. Ыҥырар ы. Тэҥн. түөһэ
п.-монг. аминдай, амидай

араҥаччылаа диэнтэн холб. туһ. Атаҕастаммыт аймахтарбын араҥаччылаһаары, кырдьаҕас уҥуохпун илдьэн кыргыс хааннаах хонуутугар кыдьымахтатарбар тиийдэҕим. Г. Колесов
Хаһааҥҥа диэри бу курдук мин эйигин кытта ньээҥкэлэһэбин. Онто да суох, билэбин эрэ диэн, урут хаһан эрэ биир тэрилтэҕэ үлэлээбитим диэн араҥаччылаһа, бадьыыстаһа сатаан кэбистим. «Кыым»

туохт. Ортотунан быс, аҥаардаа. ☉ Делить пополам, на две части. Быаны быһаҕастаа. Эти быһаҕастаа
□ Уол туран иккиэннэригэр хаан өһөҕүн быһаҕастаан биэрэр. Саха ост. I
Хаһааҕа аһыы турар убаһалартан, биири тутан, ортотунан быһаҕастаан, икки бааллан турар ыттарга эр-биир быраҕаттаан биэрбитин ыттар саҥата суох сии турбуттар. Саха ост. II