сов. что 1. харбаа, киэр тарый, сиппий; отмести сор в угол сыыпы муннукка тарый; 2. перен. киэр эс, түҥнэр, ылыныма; отмести доводы противников утарааччылар доводтарын киэр эһитэлээ.

даҕ., түөлбэ. Дуй даах, дуйунан бүрүллүбүт. ☉ Покрытый эмалью, эмалированный
Полина Сидорова култаҕар мөндүрүөнэй чаанньыктан куруускаҕа чэй кутан курулатта. Софр. Данилов
Кини онон-манан дуйа хоҥнон, хараара хомуллуталаабыт мөндүрүөнэй чаанньыгы эҥини муостаҕа эһитэлээтэ. «ХС»

хаһый диэнтэн төхт
көрүҥ. Тахсаат, аан ойоҕоһугар өйөнөн турар хайыһардарын ылан, кырыаларын хаһыйталаата. Амма Аччыгыйа
[Эһэ] тыбыыра-тыбыыра, сатарыччы кыланар, уҥа илин атаҕынан тоҥ дулҕаны тоҕута хаһыйталаан кэннигэр эһитэлиир. Л. Попов

сыһ., кэпс.
1. Түргэнник аччыктаабат курдук үчүгэйдик, тото. ☉ Так, чтобы быстро не проголодаться, сытно. Бөҕөхтүк аһаа
2. Эрэмньилээхтик, эрэмньитик санаан. ☉ С надеждой, со спокойной душой относительно чего-л., спокойно
Икки сыл устата үчүгэйдик билсибит дьон курдук …… бөҕөхтүк сананабын. «ХС»
Саатар, бииригэр баарыгар бөҕөхтүк санаан, көтөҕүллэ соҕус хааман, чугаһаан кэлбитэ — кураанахтар: кырынаас тарбаан эһитэлээбит. Болот Боотур

аат., байыан. Өстөөх сиригэр-уотугар баар судаарыстыбаннай уонна байыаннай объектары алдьатар, өстөөххө хоромньу таһаарар соруктаах куорҕаллыыр үлэ. ☉ Диверсия
Бырдах биирдиилээн-иккилээн суорҕанын иһигэр киирэн …… «хоонньугар дибиэрсийэ оҥортоон гранаты эһитэлээн» букатын утуппата. Н. Заболоцкай
Өйүүн түүн - электроыстаансыйа! Күн ахсын өстөөххө дибиэрсийэ. Чуумпутук утуйар диэн тугун Талаанньыт көрсүмүө отойун. В. Правосуд (тылб.)

тоҕу диэнтэн күүһүр
ф. Сотору буолаат, сир ньириһийэр тоҕута тэбиитэ, буомбалааһына буолла. Т. Сметанин
[Эһэ] уҥа илин атаҕынан тоҥ дулҕаны тоҕута хаһыйталаан кэннигэр эһитэлиир. Л. Попов
Лөгөнтөй бардьыгынаан тоҕута барбытыгар эмээхсин таһырдьа дьөгдьөрүс гынан хаалбыт. Р. Кулаковскай
ср. тюрк. тоҕы ‘ударить’

I
аат. Ким эмэ үбүн, баайын-дуолун күүһүнэн былдьаан ылар киһи. ☉ Тот, кто силой отнимает, похищает деньги, имущество у кого-л. [Баһылай:] Кимтэн талан-былдьаан ылан байбыт үһүбүн, хата ити гынан баран, кырдьык талааччылар, былдьааччылар атахтарыгар үҥэ сылдьыахтара. А. Софронов
Ким сымыйа суолу тутуһааччы, түөкүннүү саба түһээччи, уорааччы, талааччы хайа да үйэҕэ кыайтарыылаах хаалара олоҥхоҕо арылхайдык көстөр. ФНИ ООҮө
Хамыһаар, арыгыны талааччылары харса суох хам баттыырын тэҥинэн, арыгы саппааһын кытта эһитэлээбит. Дж. Рид (тылб.)
II
аат., эргэр. Быыбарга кыттар киһи; быыбардыыр бырааптаах киһи. ☉ Тот, кто участвует в выборах или имеет на это право, избиратель
Талыллыбыт дьокутааттар үлэлэрин туһунан талааччыларга сотору-сотору отчуоттуох тустаахтар. МАЕ КТТС

I
туохт. Ыанньыйбыт үүккүн бүтүннүү үчүгэйдик ыат, үүт биэр (ынах туһунан). ☉ Хорошо доиться, легко и полностью выдаиваться (о корове)
[Хобороос:] Мааҕын ала бургунас аанньа иэппэтэҕэ, улахан Хара [ынах аата] кэлбэтэх этэ. А. Софронов
Хайа ынах иэппитин, иэппэтэҕин, хайа эрэ уулаах бургунас уолбутун туһунан кэпсэппэхтээн баран, дьахталлар им-дьим бардылар. Болот Боотур
[Ынахтар] кыыһырдахтарына иэппэттэр, онтукалара үгэс буолан, үүттэрэ тардан хаалааччы. М. Доҕордуурап
Иэтиэҥ суоҕа - эми булуом: Купчуур угуом, туус сиэтиэм, Туорай мастыам, чурумчулуом, Муннугуттан мин сиэтиэм. Дьуон Дьаҥылы
II
аат., эргэр. Маһы оҥо хаһан, дьиэ ол-бу кыра тээбиринин оҥорорго аналлаах, токур иэҕиллибит төбөлөөх быһахха майгынныыр сэп. ☉ Железный нож изогнутой (почти в кольцо) формы, служащий для выдалбливания деревянной посуды (ступы, чаши, ложки ит.п.)
[Бухатыырдар] утаакы буолумуна, кытыйаһыт киһи иэтин курдук үҥүүлэрэ эриллэн хаалбыттарын киэр эһитэлээн кэбистилэр. ПЭК ОНЛЯ III
Кэхтэ-кэхтэ хаппыт быһах Кимтэн кэрэ иэт буолар эбээт. С. Васильев
Оҕонньор хатыҥ удьурҕайыттан иэт быһаҕынан дьөлө хаһан улахан, орто уонна кыра кээмэйдээх, эҥинэ атахтардаах чорооннору уонна кытыйалары оҥороро. «Кыым». Тэҥн. адалҕа, арбыйа
ср. туркм. эгди 'дугообразный ножик для резки дынь и арбузов'