кэтэн диэнтэн атын
туһ. Астрономнар ортолоругар сүгүлээн буолбута: уонтан тахса сыл кэтэниллибит Юпитер ахсыс ыйыгар сүтэн хаалбыта. БК БК

аат. Куһаҕан дьарылас сыттаах, өҥө суох азот уонна водород холбоһуга гаас. ☉ Аммиак
Уоҕурдуулары, ону тэҥэ убаҕас аммиагы тиэйэргэ [массыыналары уонна тэриллэри оҥоруохха]. АҮ
Сиртэн ыытыллыбыт аракыата водород, метан итиэннэ аммиак хойуу былытынан бүрүллүбүт Юпитер тулатыгар хас да сыл буолан баран тиийиэн сөп. ДьДьДь

I
аат. Тарбахха кэтиллэр тааһа, сирэйэ суох биһилэх. ☉ Гладкое кольцо, колечко на палец
Күн ийэ күүлэйдии сылдьан, көлөөскөтүн мүччү туппутун, Мээчик Бэргэн хабан ылан, ыйыстан кэбиспит үһү (тааб.: алмаас таас). Василий Иванович бэйэтэ кэтэ сылдьар кыһыл көмүс көлөөскөтүн бэлэхтээбитин, ийэтэ дьонтон эмиэ кистиир. Болот Боотур
II
аат.
1. Кыра оҕону олордон, сытыаран анньа сылдьарга аналлаах көлүөһэлээх дьоҕус тэлиэскэ. ☉ Маленькая ручная повозка для катания детей, детская коляска
Көлөөскөҕө тиэллэ сылдьар кыра оҕолор элбэхтэр. С. Руфов
Массыньыыска Натааһа бэҕэһээ кыыстаммыт үһү. Биһиги, доҕотторо, киниэхэ оҕотугар көлөөскө ылан бэлэхтиибит. Н. Габышев
2. Кими, тугу эмэ таһарга анаан оҥоһуллубут тэлиэскэ (сороҕор тиэхиникэ, хол., матасыыкыл ойоҕоһугар сыста олордуллубут буолар). ☉ Небольшая тележка специального назначения, коляска (напр., у мотоцикла)
Матасыыкыл көлөөскөтө. Инбэлиит көлөөскөтө. — Саргыны сиэтэн илдьэн «Юпитерын» көлөөскөтүгэр олордон кэбистэ. «ББ»
3. эргэр. Түөрт көлүөһэлээх, киһи тиэрэ түһэн олорон айанныыр бобуоската, тэлиэгэтэ. ☉ Четырехколесный экипаж с откидным верхом
Аттаах-сатыы тоҕуоруста, өссө ханнык эрэ көлөөскө тиийэн кэллэ. Л. Пантелеев (тылб.)

аат.
1. Айаҥҥа, суолга бииргэ айаннаһар киһи. ☉ Спутник, попутчик
Айан аргыһы таптыыр (өс хоһ.). Ол кэннэ бүгүн кини аара дэриэбинэттэн холбоһон кэлбит аргыһын диэки көрүтэлээн кэбистэ. Эрилик Эристиин
Кыл сэлээппэлээх аҕамсыйа барбыт киһи аргыһын сирэйин-хараҕын көрбөхтөөтө. Л. Попов
Сүөдэр Сүөдэрэбис хараҕын аһан аргыстарын көрүтэлээтэ. П. Аввакумов
2. Планетаны тула эргийэ сылдьар халлаан эттигэ. ☉ Небесное тело, вращающееся вокруг планеты. Марс планета аргыстара — Фобос уонна Деймос
□ Юпитер планетаны аргыстар тулалыыллар, оннооҕор Күн эмиэ харалардаах эбит. АЕВ ОҮИ
3. Аракыата көмөтүнэн куосумас куйаарыгар орбитаҕа таһаарыллар космическай аппараат. ☉ Космический аппарат, с помощью ракетных устройств запускаемый на орбиту в космическое пространство
Аргыска олордуллубут аппаратура сөптөөхтүк үлэлиир. «Кыым»
Сир ийэни эргийэ көтөр Сындыыс аргыс айылынна, Аны суох буолла дьону тутар Халлаан киэҥэ, далай анна. И. Эртюков
4. көсп. Тугу эмэни кытта бииргэ сылдьааччы, бииргэ көстөн кэлээччи. ☉ То, что сопутствует чему-л., появляется вместе с чем-л.
Бу алтан колчедан. Боростуойун көрүмэ — мантыкаҥ кыһыл көмүс аргыһа. Суорун Омоллоон
Сэрии аргыһа — уот кураан олус бииһээтэ. М. Доҕордуурап
Сэргэлэр — олох туоһулара, олох аргыстара, олох арыалдьыттара. С. Федотов
тюрк. аргыш
♦ Олох аргыһа — кэргэн киһи. ☉ Спутник жизни
Кэргэн диэн — көрсүү дьахтар буолбатах, биһиги олохпут доҕоро уонна аргыһа буолар. ЭБЭДьА
Эдэр сааспыт ити уоттаах сылларыгар аны олохторбут аргыстара көстөннөр күннэри-түүннэри «муҥнаабыттара». ВВ ТТ
◊ Сир аргыһа — сири тула эргийэ сылдьар халлаан эттигэ. ☉ Небесное тело, вращающееся вокруг Земли. Ый — сир аргыһа
□ Судаарыстыба, элбэх үптээх буоллаҕына, аракыаталары оҥорор
Сир аргыстарын халлааҥҥа таһаарар. Н. Якутскай
Манна баар — сир маҥнайгы аргыһыттан ыла бары сэбиэскэй космонавтар хаһан уонна хайдах туох көппүттэрэ. С. Федотов