спутник, попутчик; аргыс буол = быть попутчиком; айан аргыһы таптыыр посл. дорога любит спутника # Сир аргыһа спутник Земли; Ый — Сир аргыһа Луна — спутник Земли.

п. companion

аат.
1. Айаҥҥа, суолга бииргэ айаннаһар киһи. ☉ Спутник, попутчик
Айан аргыһы таптыыр (өс хоһ.). Ол кэннэ бүгүн кини аара дэриэбинэттэн холбоһон кэлбит аргыһын диэки көрүтэлээн кэбистэ. Эрилик Эристиин
Кыл сэлээппэлээх аҕамсыйа барбыт киһи аргыһын сирэйин-хараҕын көрбөхтөөтө. Л. Попов
Сүөдэр Сүөдэрэбис хараҕын аһан аргыстарын көрүтэлээтэ. П. Аввакумов
2. Планетаны тула эргийэ сылдьар халлаан эттигэ. ☉ Небесное тело, вращающееся вокруг планеты. Марс планета аргыстара — Фобос уонна Деймос
□ Юпитер планетаны аргыстар тулалыыллар, оннооҕор Күн эмиэ харалардаах эбит. АЕВ ОҮИ
3. Аракыата көмөтүнэн куосумас куйаарыгар орбитаҕа таһаарыллар космическай аппараат. ☉ Космический аппарат, с помощью ракетных устройств запускаемый на орбиту в космическое пространство
Аргыска олордуллубут аппаратура сөптөөхтүк үлэлиир. «Кыым»
Сир ийэни эргийэ көтөр Сындыыс аргыс айылынна, Аны суох буолла дьону тутар Халлаан киэҥэ, далай анна. И. Эртюков
4. көсп. Тугу эмэни кытта бииргэ сылдьааччы, бииргэ көстөн кэлээччи. ☉ То, что сопутствует чему-л., появляется вместе с чем-л.
Бу алтан колчедан. Боростуойун көрүмэ — мантыкаҥ кыһыл көмүс аргыһа. Суорун Омоллоон
Сэрии аргыһа — уот кураан олус бииһээтэ. М. Доҕордуурап
Сэргэлэр — олох туоһулара, олох аргыстара, олох арыалдьыттара. С. Федотов
тюрк. аргыш
♦ Олох аргыһа — кэргэн киһи. ☉ Спутник жизни
Кэргэн диэн — көрсүү дьахтар буолбатах, биһиги олохпут доҕоро уонна аргыһа буолар. ЭБЭДьА
Эдэр сааспыт ити уоттаах сылларыгар аны олохторбут аргыстара көстөннөр күннэри-түүннэри «муҥнаабыттара». ВВ ТТ
◊ Сир аргыһа — сири тула эргийэ сылдьар халлаан эттигэ. ☉ Небесное тело, вращающееся вокруг Земли. Ый — сир аргыһа
□ Судаарыстыба, элбэх үптээх буоллаҕына, аракыаталары оҥорор
Сир аргыстарын халлааҥҥа таһаарар. Н. Якутскай
Манна баар — сир маҥнайгы аргыһыттан ыла бары сэбиэскэй космонавтар хаһан уонна хайдах туох көппүттэрэ. С. Федотов