прил. 1. юридическай (правовой нуормаларга, правовой сокуоннарга, кинилэри туттууга сыһыаннаах); юридическое образование юридическай үөрэх; 2. юридическай, сокуон быһыытынан (буолар); юридический владелец наследства нэһилиэстибэ юридическай бас билээччитэ.

право || правовой; үлэһиттэр сынньанар бырааптара право трудящихся на отдых; сельсоветтар бырааптара уонна эбээһинэстэрэ права и обязанности сельсоветов; юридическай быраап юридическое право.

аат. Араас өрүттээх до кумуоннары, юридическай аакталары оҥорорго, бигэргэтэргэ, туоһу оҥорор дуоһунастаах киһи. ☉ Нотариус
Аҕаа, Мэхээлэ улуус быраабатыттан Уйбаныап натаарыһы ыытыам диэбитэ ээ! Н. Якутскай
Дэбиэринэһи дьиэ бырабылыанньата, киһи үлэлиир тэрилтэтэ …… эбэтэр натаарыс бигэргэтэллэр. СГПТ

аат. Биир киһи атын киһиэхэ бэйэтин аатыттан чопчу юридическай дьайыылары оҥорор быраабы биэрэрин туоһулуур докумуон. ☉ Доверенность
«Мин бу докумуоммун куйах туттуом», - дии-дии, Уоһук уолугун сиэбиттэн били Разбогатеев атыыһыт биэрбит дэбиэринэһин ылан доҕотторугар көрдөрөр. Н. Якутскай
[Сүөдэр:] Катя, ити күтүөппэр массыынаны туһанарыгар дэбиэринэс суруйан биэрииһикпин дуу? Пьесалар-1987. Натааһаҕа хамнаһыгар дэбиэринэс хаалларбатах. Н. Габышев

аат.
1. Идэлээх дьон туох эмэ туһунан мунньахтаан сүбэлэһиилэрэ. ☉ Совещание специалистов по какому-л. делу, вопросу
— Миигин кыһанан-мүһэнэн эмтээбиттэрэ, хантан эрэ консултаассыйаҕа биллиилээх профессоры кытта ыҥыра сылдьыбыттара. Г. Угаров
2. Идэлээх, билиилээх киһи сүбэтэ, быһаарыыта. ☉ Консультация специалиста. Быраас консултаассыйата. Юрист консултаассыйата. / / Учуутал үөрэнээччилэргэ предмети өйдүүрүгэр, ылынарыгар анаан ыытар эбии көмө дьарыга. ☉ Дополнительная помощь преподавателя учащимся в усвоении предмета
Эксээмэн иннинээҕи консултаассыйа. Биирдиилээн консултаассыйа. — Кэбиниэккэ оҕолору кытта консултаассыйалар ыытыллаллар. ННН СТМО
[Үөрэнээччилэр] консултаассыйаларга мэлдьитин сылдьаллара ирдэнэр. АНВ СТУ
3. Сүбэ, быһаарыы биэрэр тэрилтэ. ☉ Учреждение, оказывающее помощь посредством советов специалистов
Юридическай консултаассыйа. — Сылтан-сыл ахсын …… дьахталлар уонна оҕолор консултаассыйалара элбээтилэр. А. Данилов
Дьахтар, оҕо консултаассыйата, үүт куукуналара, …… тэрилиннилэр. ПАК

с. 1. сирэй; она хороша лицом кини сирэйинэн үчүгэй; 2. (человек) киһи; частное лицо чааһынай киһи; 3. перен. сирэй, туе бодо; не иметь своего лица бэйэҥ туе бодото суох буол; 4. (лицевая сторона) сирэй өрүт, илин, тас; гладить материю с лица таҥаһы сирэй өттүнэн өтүүктээ; 5. грам. сирэй; изменение глагола по лйцамтуохтуурсирэйдэри-нэн уларыйыыта; # в лице кого-л. сирэйдээн; институт в лице своего директора институт бэйэтин директорынан сирэйдээн; от лица кого-л. ким эмэ аатыттан; перед лицом чего-л. иннигэр, тирээтэҕинэ; перед лицом опасности куттал тирээтэҕинэ; лицом к лицу уун-утары, сирэй-сирэйгэ; юридическое лицо юридическай сирэй (сокуонунан бырааптаах уонна эбээһинэстээх тэрилтэ, предприятие); лица нет на ком-л. сирэйэ сирэй дьүһүнэ суох (напаа куһаҕаныттан эбэтэр куттанан, соһуйан кубулуйбута бэрдиттэн); показать товар лицом үчүгэй өттүнэн көрдөр (тугу эмэ); лицом в грязь не ударить түһэн-охтон биэримэ; знать в лицо кого-л. көрөн бил; смотреть (или глядеть) в лицо чему-л. уун-утары көр, чаҕыйыма; не к лицу кому-л. себе суох, дьүөрэтэ суох.

I
аат.
1. Туох эмэ (хол., ас, табаар, таҥас) төһө харчыга турара, төлөбүрэ, атыыта. ☉ Цена, стоимость чего-л. (напр., продуктов, товара)
Сарсыныгар Миитэрэй нууччаттан биир иһит испиир сыанатын харчынан толору ылбытын үрдүгэр үрүҥ бурдук, саахар, кирпииччэ аҥаара чэй, сымала курдук хара мыыла …… аҕалла. Амма Аччыгыйа
Ол атыыһыт буоллаҕына, ол тааһы омук сиригэр иирбит улахан сыанаҕа биэрэн, наһаа байбыта үһү. Суорун Омоллоон
[Массыына атыылаһаары] икки ынаҕы тутуннум, онтукам массыына сыанатын аҥаарын эрэ сапта. Ордугун иэс ыллым. Далан
2. Үөрэххэ билии таһымын көрдөрөр анал ылыныллыбыт бэлиэ. ☉ Принятое обозначение степени знаний, оценка
Биллэн турар, үгүс оҕо «орто» халыыпка киирэр уонна «орто» сыананан айанныыр. Н. Лугинов
Кини [К.Г. Неустроев] үөрэммит предметтэригэр биир да орто сыананы ылбатаҕа, эҥкилэ суох туйгун уонна үчүгэй сыаналарынан гимназияны бүтэрбитэ. П. Филиппов
Биир үөрэнээччини учуутал хас да төгүл ыҥырыан сөп уонна киниэхэ уруок түмүгэр сыана туруорар. ННН СТМО
3. көсп. Туох эмэ туһунан санаа, дьүүл. ☉ Суждение, мнение о чём-л., оценка чего-л. «Кыһыл Ойуун» ситэ өйдөммөккө, элбэх мөккүөрү, сыыһа-халты санаалары, сыаналары төрөппүтэ. Н. Заболоцкай
«Оо, кыра дьон илиитигэр былаас киирэн, олох уларыйбыт да эбит», — диэн Уулаах иһигэр сыана биэрдэ уонна били дьулайар-куттанар тойотторун сэтэрии санаата. Эрилик Эристиин
Уголовнай процессуальнай сокуоҥҥа этиллэринэн, саҥа арыллан тахсыбыт түгэҥҥэ юридическай сыана, суолта бэриллиэхтээх. «ХС»
4. көсп. Туох эмэ дьиҥнээх суолтата. ☉ Истинное значение чего-л., ценность
Үлэ сыанатын биһигиттэн ордук ким да билбэтэ буолуо. Суорун Омоллоон
Махтанабын тоҥон-хатан Сылаас сыанатын билбиппэр, Махтанабын ааһантуоран Ас амтанын билбиппэр. С. Данилов
Оо, хайдахтаах кэрэний биһиги олорор олохпут! Бу охсуһуу дьылларыгар биһиги өссө өйдөөтүбүт — олохпут сыанатын. Т. Сметанин
♦ Бас быстар сыаната көр бас II. Саатын атыылыыр да, бас быстар сыанатын көрдүүр
□ Саҥа тутууну ыытыаххын баҕардаххына, сири бас быстар сыанатыгар атыылаһан ылыахтааххын. «ХС». Сыанаҕын ыарат калька. — атын дьон хараҕар бэйэҕин үрдүктүк туттуна сатаа. ☉ Набивать себе цену
«Мылаахаптан өссө үчүгэйдик көрдөс. Ылыныаҕа. — Айдар, кэпсэтии бүппүтүн биллэрэн, түннүк диэки хайыста. — Кини ол сыанатын ыаратар». Н. Лугинов
Ол гынан баран, бу ыар аһыыга, кыһалҕаҕа ылларбыт сордоохтору буукса куттаан, сирбиэтэнэн, сыанатын өссө ыаратыан, ааттаһыннарыан наада. «ХС»
◊ Сыана быс — тугу эмэ сыаналаа, төһөҕө турарын эт. ☉ Установить стоимость, цену чего-л. «Сыанабын сибилигин быһабын дуу?» — диэн Кынчалов бу тойонтон төһө кыалларынан түргэнник куотаары ыйытар. Н. Якутскай
«Чэ, хата [үбү уоппустуурга] сыаналыыры сыаналааҥ, тахсан сүөһүнү көрүөҕүҥ», — диэтэ эдэр чаччыына. Онтон кырдьык даҕаны оннук буоллаҕа диэххэ айылаах таҥаһы сыана быһан бардылар. Эрилик Эристиин
Ньукуус биһигини сылы быһа үүтүнэн, сымыытынан уонна хортуосканан хааччыйарга сөбүлэспит ыалларыгар сырытыннартаата. Сыанатын быһыстыбыт. «ХС». Сыаната биллибэт — олус күндү, наһаа сыаналаах. ☉ Цены нет, бесценный (о чём-л.)
Өссө сыаната биллибэт биир үтүөкэн «кистэлэҥ» бу кырдьаҕас эргиэн бэтэрээнин үлэтигэр баар. Ол кини дьону кытта үлэни сатыыра, иллээх кэлэктииби тэрийэрэ, эдэрдэргэ дьиҥнээх настаабынньык быһыытынан иитэр үлэтэ буолар. Дьону үөр.
II
аат., кэпс.
1. Тыйаатырга көрөөччүлэр иннилэригэр артыыстар оонньуур сирдэрэ. ☉ Сцена. Сыанаҕа тахсан, дьоһуннаахтык туттан ыллаан чаҕаарар
□ Манна, бу тыйаатыр сыанатыгар, төрүөхтэрэ кэнэҕэски модун талааннар. Н. Лугинов
2. Пьесаҕа, литературнай айымньыга кэпсэнэр сабыытыйа быстах түгэнэ, көстүүтэ. ☉ Эпизод. Быраһаайдаһыы сыаната