1. аат., түөлбэ. Бэдэр. ☉ Рысь
   Үүс саамай тупсан сылдьар кэмигэр сэттэ төгүл сэттэ Толбонноох буолар — тириитэ. С. Зверев
   Үүс курдук чөкөтүк туттардыын, Үрүнэнтэбэнэн сылдьардыын Үчүгиий-үчүгэй да этэ Үөдүгэй киһитэ Микиитэ! П. Тобуруокап
   Ичигэс уонна кырасыабай түүлээхтэринэн саарба, үүс, кырынаас, буобура уонна быыдара буолаллар. НЛН ББ
2. даҕ. суолт. Бэдэр тириититтэн тигиллибит. ☉ Сшитый из рысьей шкуры, рысий
   Ымыы курдук ырыалаах, Далбарай курдук саҥалаах, Саарба тириитигэр саспыт, Үүс тириитигэр үлбүрүллүбүт. Оһуор иһигэр олоҕурбут Суоһалдьыйа Толбонноох диэн суос соҕотох кыыстаахтара эбитэ үһү. Саха фольк. Үүс таҥастаах өттө Үлүйэр диэни билбэтэ, Эһэ-бөрө үтүлүктээхтэр Эттэрэ да аһыйбата. С. Зверев
   Туллукчаан үүс суорҕанын Киэр хаһыйаат, сүүрэн тахсар, Тугун бэрдэй, дьиктитэй. Тулата сап-сандаархай. И. Гоголев
   Өргөстөөх (муостаах) үүс бэргэһэ. НБФ-МУу ОТАТ
   ср. чулым., тув., хак. үс ‘рысь’

туохт.
1. Кимтэн-туохтан эмэ күрэнэн, көстүбэт курдук хорҕой. ☉ Прятаться, скрываться от кого-чего-л. [Сэмэн], хааһылаах чааскытын ороҥҥо уура охсон баран, бэйэтэ оһох кэннигэр саһан хаалла. Күндэ
Өстөөх биир тааҥката суол устун өрө лүһүгүрэйэн иһэр. Биһиги састыбыт. Т. Сметанин
Кыһыл этэрээт Киренскэй аттыгар буолбут кыргыһыыга улаханнык хотторбута. Кыһыл сэрииһиттэр тыаҕа саспыттара. П. Филиппов
△ Туохтан эмэ куотан хаххалаах сиргэ киир, хорҕой. ☉ Укрываться, находить себе укрытие от чего-л., прятаться
Тыынар тыыннаах бары саспыт, Тыынар тыыннаах бары тылыттан маппыт. П. Тобуруокап
△ Туох эмэ күлүгэр киирэн көстүбэт буол (хол., күнү этэргэ). ☉ Становиться невидимым, заходя за что-л. (напр., о солнце, спрятавшемся за гору), скрываться
Кураан туран күн былыкка саһан киирдэҕинэ, сотору ардах эбэтэр былыт кэлэр. ВСС ППУОЯ
2. көсп. Көстүбэт, хахха сиргэ тур, туох эмэ хаххалаах буол; ыраах биллимэкөстүмэ. ☉ Быть, находиться в укромном, незаметном месте, прятаться
Сайсары сыһыытыгар Самныбыт санаалаах, Саах балаҕаннаах Саха диэн омук Саһан олоорто үһү. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бу дэриэбинэ соҕуруу диэки барар хайа анныгар тыа быыһыгар саһан олороро. Суорун Омоллоон
Григорий Иванович хойуу кыламаннарыгар саспыт ичигэс харахтара миигин эрдэттэн тардыбыттара. Н. Заболоцкай
3. Дьиҥ бэйэҕин дьоҥҥо көрдөрбөт курдук кубулун, кистэн. ☉ Скрывать своё истинное лицо, притворяться
Холкуоһу букатын сөбүлээбэт, саһар эрэ наадатыгар киирэн сылдьар. Күндэ
[Егор Егорович:] Эн доҕотторуҥ кимнээхтэрий? Саһа сылдьан биһиги кэтэхпитин кэрбээччилэр кимнээхтэрий? С. Ефремов
4. көсп., поэт. Туохха эмэ кэлэн симэлийэн сүт, биллибэт буол. ☉ Исчезать, растворяться в чём-л. (напр., о ветре между деревьями)
Сэргэх киистии чуумпу саһар Түҥ тыа сөрүүн симилэҕэр, Сэргэх булчут саатын тыаһа Сатараан, кини үргэр. И. Гоголев
Лена мааны кыргыттара — эһиэкэйдьит долгуттар …… Таастаах дьирбии биэрэккэ Тахсан саһан хаалаллар. Т. Сметанин
Чыычаахтар …… [тымныыттан] ылычып бардылар. Бэл тыал, сэниэтэ суох туора-маары сүүрэкэлээт, ыркый иһигэр киирэн саһан хаалла. Г. Угаров
5. көсп., поэт. Күндү, киэргэл таҥаһы таҥын. ☉ Одеваться во что-л. дорогое, наряжаться
Ымыы курдук ырыалаах, Далбарай курдук саҥалаах, Саарба тириитигэр саспыт, Үүс тириитигэр үлбүрүллүбүт, Оһуор иһигэр олоҕурбут Суоһалдьыйа Толбонноох диэн Суос-соҕотох кыыстаахтара эбитэ үһү. С. Зверев
♦ Киһи кэтэҕэр сас — атын киһинэн хаххаланан буруйгуттан куот, быыһан, быыһана сатаа. ☉ Уклоняться от ответственности, перекладывая её на другого, прятаться за чужую спину
Туора киһиэхэ буруйгун түһэримэ: хаһан да саһыма киһи кэтэҕэр. Л. Попов
ср. др.-тюрк. йаш ‘скрываться’, тюрк. йашын, йажын ‘прятаться, скрываться’