прил. 1. үспүкүлээннээһин; спекулятивная торговля үспүкүлээннээһин эргиэн; 2. үспүкүлээнниир, үспүкүлээн; спекулятивные элементы үспүкүлээнниир сыдьааннар.

көр үспүкүлээннээһин
Чааһынай эргиэҥҥэ үспүкүлээссийэ үүнэ-тэһиинэ суох барар кутталланна. Н. Якутскай

ж. 1. үспүкүлээннээһин; 2. перен. (использование чего-л. в корыстных целях) үспүкүлээссийэ, туһаныы.

ж. в разн. знач. оонньуу, оонньооһун; игра в мяч мээчик оонньуута; игра в шахматы саахымат оонньуута; игра на скрипке скрипкаҕа оонньооһун; игра солнечных лучей күн уотун эгэлгэтэ; # игра воображения санаа эгэлгэтэ, була сатаан санааһын; игра природы айылҕа элэгэ (айылҕаҕа түктэри көстүүлэр) ;игра слов тыл оонньуута; игра с огнём уотунан оонньооһун; биржевая игра биржа оонньуута (биржаҕа сыаналаах кумааҕынан үспүкүлээннээһин).

даҕ. Ылсыылаахбэрсиилээх, кыайдаххына барыстаах, кыайтардаххына сүүйтэриилээх (хол., сүүйүүлээх оонньуу). ☉ Азартный (напр., об игре, выигрыш в к-рой зависит от случая)
Ол курдук билиҥҥи бириэмэҕэ тыа сиригэр кыһыылаах-аһыылаах, сүүйсүүлээх оонньуу элбээн турар. Эрилик Эристиин. Эргэ олох хаалынньаҥнарыгар Эрилик Эристиин сүүйсүүлээх хаарты оонньооһуну, үспүкүлээннээһини, хоп, сурах тарҕатыыны киллэрэр. Н. Тобуруокап
Константин Дмитриевич сүүйсүүлээх оонньууларга кыттыспат этэ. Көннөрү ыалдьааччы быһыытынан эрэ кыттара. Тускун

несов. чем, на чём и без доп. 1. (заниматься спекуляцией) үспүкүлээннээ, үспүкүлээссийэнэн дьарыктан; 2. перен. (использовать что-л. в корыстных целях) үспү-күлээссийэлээ, туһан.

м. разг. валютчик (омук валюта-тынан үспүкүлээннээччи).

туохт., кэпс. Албыннаа-түөкэйдээ, уор-талаа. ☉ Мошенничать, жульничать, обворовывать кого-л.
Түөкүннээн баппатах Сатаайка Бу сылдьар баандаҕа хамандыыр. Эрилик Эристиин
Сүүлүктээн, түөкүннээн ыллаҕым дии. Харысхал
Түөкүннээн уонна үспүкүлээннээн, иезуиттар уордьаннара баһаам баайы мунньуммута. АЕВ ОҮИ

аат. Араас ньыманан киһини албынныыр-түөкэйдиир, хайдах эмэ гынан кими эмэ сүүйэр толкуйдаах киһи. ☉ Жулик, мелкий мошенник
Кини урут сааһын тухары куоратынан, тыанан атыыһыттаан үспүкүлээннээн сылдьыбыт сүүлүк этэ буолбат дуо? А. Софронов
«Оччоҕо ол атын дойду сүүлүктэрэ манна кэлэллэрэ мөлтүөҕэ», — Сөдүөркэ өрө тыынан баран, бараары, турда. Болот Боотур
Билиҥҥи Октябрьскай, уруккутунан Никольскай уулуссаҕа Портнягин — Чуохаҥча диэн улахан сүүлүк олорбута. П. Филиппов

туохт.
1. Тиискинэн кирэн быһыта ыстаа, кэбий. ☉ Грызть, обгрызать
Оҕонньорбут сыарҕатыттан түһэн, төрдүн кутуйах кэрбээбит сабыссаҥа кыл көнтөһүнэн атын сэргэҕэ туомтуу тардан баайан кэбистэ. Суорун Омоллоон
Муссерен …… чыычаах кынатын саҕа туора барбыт бытыктарын тылынан салбаан айаҕар киллэрэн быһыта кэрбии турар этэ. Эрилик Эристиин. Хандыы сөмүйэтин тыҥыраҕын кэрбээтэ. А. Федоров
2. көсп. Дьон үбүн-аһын, уопсастыбаннай баайы хорон сиэ. ☉ Расхищать чужое, общественное имущество, богатство
[Чокуурап:] Итинник дьон холкуоһу кэрбээн сии олорбуттар. С. Ефремов
Норуот өстөөхтөрө үөскээбиттэр, ньуура суох кэрбээбиттэр. С. Васильев
3. көсп. Быһа аал, эрэйдээ (хол., санаа-оноо, ыарыы). ☉ Терзать, мучить, тревожить (напр., о мыслях, чувствах, болезнях)
Күнүстэри-түүннэри эмэр, кэрбиир санаа-оноо сүгэһэрэ, муҥа-соро бүттэ. Софр. Данилов. Бэйэҥ билэҕин, тимири дьэбин сиирин, киһини санаа кэрбиирин… М. Доҕордуурап. Сөтөл ыарыы быһа кэрбээбит, тыынын бопторор, сүрэҕэ да мөлтөөбүт. А. АлданСеменов (тылб.)
4. кэпс., сөбүлээб. Була сатаан, арахпакка саҥар, мөх-эт, сэмэлээ. ☉ Постоянно придираться к кому-л., упрекать, попрекать, пилить, грызть
Аны, эн кэрбиириҥ итэҕэс буолла дуо? Н. Неустроев
Бэйэ, киһини бултуур, кэрбиир диэн сүрдээх суол. Биһиги оннук эрэ буолбатарбыт сөп этэ. Суорун Омоллоон
Юлия диэн кини тастыҥ убайын кэргэнэ этэ, кини сылтах була-була Артуру быһа кэрбээн тахсар үгэстээҕэ. Э. Войнич (тылб.)
♦ Бэлэми кэрбээ — туһалаах үлэҕэ кыттыбакка, уопсастыбаттан аҥаардастыы ылан аһаа. ☉ Пользоваться общественным имуществом, какими-л. благами без затрат собственного труда, усилий, жить на готовеньком
Үйэлэргэ чиэһинэйдэринэн биллибит өбүгэлэрбит үтүө ааттарын, Үспүкүлээннээн, бэлэми кэрбээн, Өлбөөдүтэр буоллахпытына, — Бокуйар икки атахпыт Бороҥ өлүү буоллун! Р. Баҕатаайыскай
Бэрээдэги кэһэр «мэниги», Бэлэми кэрбиир бэдиги …… Омсоҕолуу бул, тоҥсуй, Оройдорун чуо дуксуй! М. Соров
Уопсастыба бэлэми кэрбиир араҥаларын суох оҥорор сыалтан бары бүттүүн үлэлиир эбээһинэс олохтонор. ПА. Кэтэҕиттэн кэрбээ — кистээн, биллибэтинэн-көстүбэтинэн сылдьан кимиэхэ эмэ куһаҕаны оҥор. ☉ Вредить кому-л. исподтишка
Ыы муруҥҥа, сүүс сүүскэ киирсибэт, кистээн, кэтэхтэн кэрбиир күтүр илиитигэр киирэн биэрдим. Н. Габышев. Моонньун кэрбээ — бэйэҥ үлэлээбэккэ атын киһи көлөһүнүгэр олор. ☉ соотв. сидеть на шее у кого-л.
Оччоҕо [баттыгас саҕана] баай аймах, атыыһыт Кыраны моонньуттан кэрбиирэ. Эрилик Эристиин
Маннык [сатирическай] ырыалар былыргы уопсастыба «үтүөлэрэ» ааттаахтара туора дьон моонньун кэрбии олороллорун …… көрдөрөллөр. «ХС»
ср. эвен. кергадаай, кэвриидээй ‘грызть’