I копьё; пика; уһун уктаах үҥүү копьё с длинным древком.
II 1) молитва; таҥараҕа үҥүү молитва богу; 2) поклон, просьба.
III и. д. от үҥк = I жалоба (в суд); суукка үҥүү жалоба в суд.

I
аат., эргэр. Уһун мас уктаах, 20 — 30 см уһуннаах, 4 — 5 см кэтиттээх икки өттүнэн биилээх уһуктаах тимир төбөлөөх батары анньан өлөрөр сэриилэһэр сэп. ☉ Копьё, пика
Улуу Тыгын бүтүн саха норуотун бас билээри Олоохунанан — Бүлүүнэн, Мүрүнэн — Тааттанан өргөстөөх үҥүүтэ, саабылаан батаһа кыа хаанынан суунаҕаламмыт. П. Ойуунускай
Булчут уол баабыры хонноҕун анныгар үҥүүнэн супту түһэн кэбиспит. Амма Аччыгыйа
Кини тимир оһох иннигэр икки өттүнэн биилээх үҥүүтүн буруустаан кикирийэ олорор этэ. Л. Попов
др.-тюрк. сүҥү
II
аат.
1. Таҥараттан көрдөһөн мэлииппэ ааҕыы. ☉ Моление, обращение к богу, святым, молитва
Сарсыардааҥҥы үҥүүгэ Куолакалы оҕустулар. Н. Некрасов (тылб.)
2. Кимиэхэ, туохха эмэ сүгүрүйүү. ☉ Поклонение кому-чему-л., преклонение перед кем-л. [Чааһынай бас билии] үбү эмэгэт гынан үҥүүнү, мантан да атын сидьиҥ кэмэлдьилэри үөскэтэр. Суорун Омоллоон
П. Соколова этэринэн, эһэҕэ үҥүү, кинини төрүппүт этэ диэһин, ити гынан баран, урукку өттүгэр соҕотох Сибииринэн эрэ муҥурдаммат эбит. Багдарыын Сүлбэ
Айыыларга үҥүү биир умнуллубат суолунан оһуохай буолар. ВВЕ СТИ
III
көр үҥсүү
[Ньукулай:] Тугу истиэмий, арай аҕам оҕонньор үҥүүтүнэн бүгүн кулуба кэлэр үһү. А. Софронов
Малыкаан Сиидэрэпкэ үҥүү киллэрбит үһү диэн нэһилиэккэ сип-сап саҥа тарҕана охсор. Күндэ

аат., хом. суолт. Биилээх, уһуктаах сэп, сэрии сэбэ. ☉ Режущее, колющее оружие (в собир. знач.)
Буомнаах, мэһэй суолу Үҥүү-батас солуо. Буолар үрдүк дьолу Үлэ күүһэ булуо. Күннүк Уурастыырап
Октябрь — Үҥүү-батас харсыыта, Үрүҥтойот умсуута. А. Абаҕыыныскай. Орто үйэлэр — бу ох саалаах, үҥүүлээхбатастаах, куйахтаах, аттаах сэрииһиттэр үйэлэрэ. ПГ ККК
◊ Үҥүү-батас тут — охсуһууга, төрөөбүт дойдуну күөмчүттэн көмүскүүргэ бэлэм буол. ☉ Вооружиться, быть готовым к защите кого-чего-л.
Тибии-тиһик түстэ, Тиллэр-өлөр кэллэ, Үрүҥ-хара турда, Үҥүү-батас тутта. П. Ойуунускай
Дьоллоох киһи буойун аатын сүгэр, дьоллоох уол оҕо бар дьонугар, Ийэ дойдутугар дурда-хахха буолар, үҥүү-батас тутар. Суорун Омоллоон
Сэрэх, куттал күннэргэ Үҥүү-батас тутуохпут. Күннүк Уурастыырап

аат.
1. Үрдүк айыыларга дириҥ ытыктабыл, сүгүрүйүү. ☉ Поклонение духам, преклонение перед высшими божествами. Ыһыах ыһыыга маҥнай мифологияттан, итэҕэлтэн ситимнээх сиэр-туом силиктэрин толоруу, алгыһы алҕааһын, айыыларга, иччилэргэ үҥүү-сүктүү баһылыыр буолуохтаах. Саха фольк.
2. Кимиэхэ-туохха эрэ дириҥ ытыктабылы, тапталы биллэрэн сүгүрүйүү. ☉ Поклонение перед кем-л., уважение, почитание кого-л. 1697 сыллаахха Улуу Надомҥа Бонхор диэн арат сүүрүк ата кыайан-хотон, өрөгөйдөөбүт
Онтон бэттэх сүүрүк аты арбыыр «Уон тыһыынча үҥүү-сүктүү» диэн ырыа айыллыбыт. И. Федосеев
[Чацкай:] Үйэ да бөҕө эбит: наар хоолдьугу токутуу, Күн ыраахтааҕы аатыгар үҥүү-сүктүү. А. Грибоедов (тылб.)

аат. Сэриилэһэр сэп-сэбиргэл (үксүгэр гражданскай сэриини ойуулуур хоһооннорго ыстыыктаах сааны-бинтиэпкэни этэллэр). ☉ Винтовка-трёхлинейка со штыком (обычно встречается в поэзии, освещающей период гражданской войны)
Үлэһит былааһын көмүскүөх буоламмыт Үҥүүнү-ыстыыгы тутаммыт турбуппут, Өлөртөн куттаммат өрүөллэр буоламмыт Өлөрсөр-охсуһар өргөһү туппуппут. П. Ойуунускай
[Төрөөбүт норуотум!] Атаарбыт армияҥ Аатыран төннүөҕэ, Ол үрдүк өрөгөй Үүнэрин саҕана — Үҥүүбүт-ыстыыкпыт Үөрүүнэн кыыһыаҕа. Эллэй