сыһ. Эмискэ тугу эмэ өйдөөн кэлбит курдук. ☉ Будто спохватившись, вспомнив что-л. Онтон дьэ өйдөммүччэ, холкутуйа түспүтэ, кыбыстыбыттыы күлэн кэбиспитэ. В. Яковлев

туохт.
1. Дэбигис өйгө түс, араарыллан биллэр буол, билин. ☉ Быть понятным, доступным для понимания, вразумительным. Ити барыта өйдөнөр
□ Хантан охсор тыаллааҕа Хайдах эрэ өйдөммөт. Күннүк Уурастыырап
Кини төлөннүрэн, сайдан кэпсээтэҕинэ, Өйдөммөт да чэпчэкитик өйдөнөрө. С. Данилов
Олоруллуо, охсуһуллуо! Биллибэти билиллиэ, Өйдөммөтү өйдөннүллүө, Бэл адьаһын кыаллыбаты. П. Тобуруокап
Сөп, өйдөнөр. Н. Лугинов
2. Туймааран, уҥан, өйү сүтэрэн баран, ону-маны арааран билэр буол. ☉ Приходить в себя (после обморока, потери сознания). Ыарыһах киэһэнэн өйдөннө
□ Балай эрэ өр буолан баран, оҕо өйдөнөн кэллэ. Суорун Омоллоон
Өр соҕус буолан баран Болугур оҕонньор өйдөнөр, Ханна баарын, туох кинини бу курдук хам туппутун билбэт. Н. Якутскай
Бэһис палаатаҕа сытар Ыстапаанап сордоох билиҥҥэ диэри өйдөнө илик. Н. Лугинов
3. Аһара итирэн баран, ону-маны арааран билэр буол, итирбиккин аһар. ☉ Трезветь, протрезвляться после сильного опьянения
Урут аҕата бу курдук олус элбэхтик истэҕинэ, тамаат эбэтэр тууһаммыт оҕурсу ороһуолун иһэн чэпчиир, өйдөнөр этэ. Н. Якутскай
4. Урукку быһыы, сырыы куһаҕанын билэн, көнөр суолга киир. ☉ Взяться за ум, образумиться
Өлөн баран өйдөммүт диэбиккэ дылы (өс хоһ.). [Баһылай:] Ол аата өйдөннөҕө, буруйун билиннэҕинэ, чэ, үчүгэй, оннук эрэ буоллун, аат эрэ алдьамматын. А. Софронов
Орто дойду олоҕо тупсуоҕа, икки атахтаах өйдөнүөҕэ. П. Ойуунускай
[Кууһума:] Дьэ, арыый өйдөнөн эрэбин, онон саҥа олох олорон көрүөхпүн баҕарабын. Суорун Омоллоон
Өйдөн, алҕаскын, сыыһаҕын көннөрүн, бириэмэ баар. С. Ефремов
ср. др.-тюрк. өглэн ‘приходить в себя, брать в толк’

туохт. Өй өттүнэн сайын, өйдөөх буол. ☉ Поумнеть. Бу да киһи, өйдөн-төйдөн, өйгүн тут.

1) страд. от өйдөө = быть понятным, вразумительным, пониматься; ити барыта өйдөнөр всё это понятно; 2) приходить в себя; приходить в сознание; ыарыһах киэһэнэн өйдөннө больной к вечеру пришёл в себя; 3) трезветь; 4) браться за ум, образумиться.