и. д. от өлүгүр =.

сов. 1. (потерять чувствительность) өлүгүр, тугу да билбэт буол, өл; 2. перен. (оцепенеть) дөйөн хаал; омертветь от страха кутталгыттан дөйөн хаал.

прил. өлүгүрбүт, тугу да билбэт буолбут, өлбүт.

өлүгүр диэнтэн дьаһ
туһ. Уйгуга тиксэн, өрөгөйдүүр да күннэрбэр, Уһуктаахха түбэһэн, охтор да түгэннэрбэр Өлбөөдүйүөхтээҕэр кини үрдүк чаҕаан уобараһа Өрүү дьэҥкэрэ, охсуһууга ыҥыра туруоҕа – Өлүү өлүгүрпэт сырдык санаа ымыыта буолан, Охтоохтон охторбот охсуһуу таҥарата буолан! С. Данилов
Дьиҥ сахалыы олох сиэрин, төрүт-уус өйдөбүллэрин өлүгүрдүмүөххэ. «ХС»

аат., эмт., бэт. Киһисүөһү, тыынар тыыннаах этин-сиинин хайа эмэ өттө туох эмэ биричиинэттэн (үлүйэн, тымыра бүөлэнэн) сүһүрэн сытыйыыта, өлүүтэ. ☉ Омертвение тканей тела, некроз. Барыта чэгиэн, өлүгүрүү чинчитэ суох
□ Суон оһоҕос салыҥнаах бүрүөтүгэр болторуһан тахсыбыт тимэх курдук бутоннар диэн ааттанар искэннэр бэйэ-бэйэлэриттэн тэйиччи көстөөччүлэр
Ону хайа быстахха араҥалардаах, ортотугар өлүгүрүүлэрдээх буолар. СЫаКЫ

ж. 1. собир. (падаль) өлүк; 2. перен. разг. (застой) өлүгүрүү, өлүк буолуу.

с. өлүгүрүү, тугу да билбэт буолуу, өлүү; омертвение тканей тканнар өлүгүрүүлэрэ.

1. биол.,мед. атрофия,өлүгүрүү, кэхтии; атрофия мышц былчыҥ өлүгүрүүтэ; 2. перен. сыппааһын, мөлтөөһүн.

туохт.
1. Таас курдук кытаатан хаал (хол., суол, чигди). ☉ Отвердеть как камень (напр., о дороге, дворе)
Аны хотону сааҕынан сыбыыр үйэ ааһан эрэр. Барыта устукатуурка. Сиигирдэҕин аайы эбии таастыйан бөҕөргөөн иһиэхтээх. Э. Соколов
Аат эрэ харата сиэллэрэн таастыйбыт чигди арҕаһыгар дуу, туундара быыһа таалаҕа дуу тахсан кэллилэр. С. Курилов (тылб.)
2. Таас буола кытаатан хаал (былыргы харамай бэйэтин, уҥуоҕун, үүнээйи туһунан). ☉ Окаменеть (о древних ископаемых, извлекаемых из недр земли)
Тыһыынчанан сылга ирбэт тоҥҥо тыыннаах курдук сүдү мааманнар дөйүөрэ, таастыйа сыталлар. И. Федосеев
[Хайа боруодаларыгар] ракушкалары уонна муора араас организмнарын таастыйбыт дьардьамаларын булаллар. МНА ФГ
3. Оҕото ситэ кыайан эмпэккэ, ыаныллыбакка кытаат, иһэн ыарый (сүөһү, кыыл синньин туһунан). ☉ Отвердевать, опухать от застоя молока (о вымени зверей и скота)
Сорох тыһылар синньилэрэ иһэн, таастыйан ыалдьааччылар. АВЛ ССКИи
Төрөөтүн кытта үчүгэйдик ыамматах, массаастамматах ынах сиринэ таастыйан хаалааччы. «ХС». Кыыл таастыйбыт синньин массаастыырга сороҕор улааппыт, тэтиэнэх кыыл оҕолорун тилийэллэр. АВЛ ССКИИ / / Аалларан ыарый (киһи уорганыгар туус мунньустуутуттан). ☉ Чувствовать боли во внутренних органах (напр., в почке из-за отложения солей)
Аҕыйах ууну иһэр киһи бүөрэ, кыайан сайҕамматах туус олорон хаалан, таастыйыаҕын сөп. Г. Угаров
4. көсп. Дөйүөрбүт курдук, кытаатан кыһаммат көрүҥнээх буол (киһи бэйэтин, сирэйин быһыытын туһунан). ☉ Принять отчуждённый вид, оцепенеть (о человеке, выражении его лица)
Альбина таастыйбыт курдук, хараҥа муннугу одууласпытынан олорон хаалла. Л. Толстой (тылб.)
Причалга бирикээсчик үөхсэр, кырыыр-таныйар саҥата иһиллэр, куруусчуттар бары таастыйа уоһуйан, саҥата суох олороллор. М. Прилежаева (тылб.)
△ Туохха да кыһаммат буола көһүй, өлүгүр (өлбүт киһи, кини хараҕын туһунан). ☉ Коченеть, остывать (о трупе); стекленеть (о глазах умершего)
Таастыйбыт харахтара сырдаан эрэр халлааны хомнообуттуу одуулаһаллар. Е. Неймохов
Бокуонньук билигин хайабытыгар да кыһаммат көрүҥнээх таастыйан сыттаҕа. П. Аввакумов
Аһын саҕатын диэкиттэн хаан таҥнары субуруйбут, саһархайдыҥы хараҕа хайыы-үйэ таастыйбыт этэ. «ХС»
△ Дьиппиний, ыараа, тымный (сүрэх туһунан). ☉ Черстветь, становиться бесчувственным, равнодушным (о сердце)
Киһи сылаас, сымнаҕас тылга наадыйар, суох буоллаҕына, киһи сүрэҕэ таастыйар, тыына тымныйар. Амма Аччыгыйа
Эмиэ санаам ыараан, эмиэ сүрэҕим таастыйан, мин уһугуннум. С. Гольдерова
Мин аһыыны көрөн таастыйан хаалбыт сүрэҕим сылаанньыйан сыламныыра (түүн оҕотун сыллаатаҕына). М. Шолохов (тылб.)