Якутские буквы:

Якутский → Якутский

өргөстөөҕүнэн

сыһ. Өтөрүбатары, дьөлө үүттүөх курдук (көрүү туһунан). ☉ Пронзительно, сверляще (глядеть)
[Бухатыыр уоллара] Үүн тиэрбэһин курдук Үс өргөстөөҕүнэн өрө көрбүт, Хатыы-түтүү курдук Хааннааҕынан хаһылыччы көрбүт. П. Ойуунускай
[Хотой] Түһүлгэ ортотугар Түһэ охсоот, Өргөстөөҕүнэн көрөн, Уоттааҕынан одуулаан, Тумсун чоҥурҕаппыт, Таҥалайын чаҥырҕаппыт. С. Васильев

өргөстөөх

даҕ.
1. Сардаҥалаах (күн сардаҥатын этэргэ, үксүгэр үс, аҕыс, тоҕус өргөстөөх диэн этиллэр). ☉ Лучистый, имеющий лучи (о солнце)
Үс өргөстөөх сардаҥалаах Өгүрүк-төгүрүк күнүм Өрө күөрэйэн тахсыытыгар, Куртуйах улар кыылым Куолаҕын түүтүн курдук Кубарыччы куурдум. Саха фольк. Тоҕус өргөстөөх Толомон маҥан күн Толоно киирдин диэн, Тоҕус уолҕан-чуолҕан түннүктээх эбит. П. Ойуунускай
2. Уһуктаах, биилээх сэптээх-сэбиргэллээх. ☉ Имеющий острое колющее оружие
Өрүөллэр, дьоруойдар Өргөстөөх ыстыыгы өрө туттулар. Саха фольк. Улуу Тыгын бүтүн саха норуотун бас билээри Олоохунанан-Бүлүүнэн, Мүрүнэн-Тааттанан өргөстөөх үҥүүтэ кыахаан суунаҕаламмыта. П. Ойуунускай
3. Уһуктаах төбөлөөх (харыйа мас, үрдүк хайа туһунан этэргэ). ☉ С острой вершиной, пиком (о ели, горе)
Алахчалах көрдөххө Өндөлдьүйэн өлөҥ туруйалары Өрүтэ аспыт курдук Өргөстөөх харыйалар, лиҥкинэс тииттэр, биир кэлимсэ күөх тыа буолан, оргууй суугунуу тураллар. Л. Попов
♦ Киһи (саха) үс өргөстөөҕө — киһи бастыҥа, чулуута, киһи тэҥнэспэт киһитэ. ☉ Лучший из людей, не имеющий себе равных человек
[Ньургун Боотур] Үтүө киһи Үс күлэр өргөстөөҕө, Ааттаах киһи Алта харса кырыылааҕа, Буулаҕа туйгуна Бу буолан үөскээбит эбит. П. Ойуунускай
[Быһый Чооруос] Манчаары уол оҕо, ат кулун, оонньуур болот, ойор оноҕос. Оо, саха үс өргөстөөҕө, аҕыс кырыылааҕа буоллар ханнык! В. Протодьяконов. Өргөстөөх- хө түбэс — туох эмэ кытаанахха, дэбигис хотторбокко, кыайтарбакка түбэс. ☉ Встретиться с вооружённым неприятелем неодолимой силы
Халыҥ норуоппутун Кулут оҥостоору, Арҕаа быыска ааҥнаан Өлүү тыынын түһэрдэ, — Үтэһэ туолан Өргөстөөххө түбэстэ. А. Абаҕыыныскай

Якутский → Русский

өргөстөөх

1) имеющий острое, колющее оружие; 2) перен. острый, проницательный (о взгляде, уме).

Еще переводы:

өрбөкөчүй

өрбөкөчүй (Якутский → Якутский)

өрбөй диэнтэн субул
көстүү. Өргөстөөх Өлөксөй өрбөкөчүйэн туран: «Тыл барар дакылаатчыкка, Толоруулаах Доропууҥҥа, улуус Ситэриилээх кэмитиэтин бэрэссэдээтэлигэр», — диэтэ. П. Ойуунускай

албын-түөкүн

албын-түөкүн (Якутский → Якутский)

даҕ. Уодаһыннаах, үктэтиилээх, кирдээх, сидьиҥ (киһи, быһыы). ☉ Вероломный, коварный (человек, поступок)
Алдьархайдаах фашист баанда — Албын-түөкүн Дьиикэй саайка Үтэһэтэ туолан Өргөстөөххө түбэстэ. А. Абаҕыыныскай

лыҥкырдаах

лыҥкырдаах (Якутский → Якутский)

д а ҕ. Ч у о рд у к л ы ҥкыныыр тыастаах. ☉ Звонкий, звенящий
Кылааннаах-өргөстөөх Кыл лыҥкырдаах оноҕос Кукаакы кугас өҥнөөх Кутуругун быһа түстэ. К. Туйаарыскай

ньургуннуу

ньургуннуу (Якутский → Якутский)

ньургуннук диэн курдук
Өлөртөн куттанан кэхтиини билбэккэ, Өргөстөөх Өһүөнү өһүлэн биэрбэккэ, Нууччаны, узбегы, татаары кытары Ньургуннуу охсуһуҥ фашиһы утары! Күннүк Уурастыырап

өстөнүү

өстөнүү (Якутский → Якутский)

өстөн диэнтэн хай
аата. Өлөрсөр өстөнүү Өргөстөөх илбиһин Норуоппар тураммын Имэҥнээн эттэрбин. П. Ойуунускай
Манчаары баайга маҥнайгы өстөнүүтэ маннык саҕаламмыта. МНН

саарыннаах

саарыннаах (Якутский → Якутский)

саарын диэн курдук
Илиэһэй бэрдин кытта Иннинэн көрсүөр сөптөөх Киһи килбиэннээҕэ, Саха саарыннааҕа, …… Үтүө киһи Үс өргөстөөҕө, Ааттаах киһи Алта кырыылааҕа диэн ити кини [Ньургун Боотур] буолар. П. Ойуунускай

үс

үс (Якутский → Русский)

три; үс киһи три человека; икки аҕыйах үс элбэх игра в "третий лишний" (букв. два мало, три много) # үс дойдуттан со всего света; со всех концов, со всех сторон; үс күлүктээх проныра, плут; үс өргөстөөх , аҕыс кырыылаах добрый молодец; удалец; үс саха фольк. якуты, якутский народ.

аараҕай

аараҕай (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Сүдү, сүҥкэн, баараҕай. ☉ Громадный, величественный, огромный (по силе, величине)
Аанньанан аттаммат Аараҕай ыал оҕолоро Адаҕыйан кэлбиттэр быһыылаах. П. Ойуунускай
Арай мин биирдэ, Аараҕай тайах суладыйбыт, Арбах бэһин эркээйи оҥостон өрө хааман тахсыбыттааҕым — тумулга. С. Зверев
Аараҕай тымныы аттаныыта, Аҕыс өргөстөөх Аламай күн уоттаныыта Халдьаайы сир Харалдьык буолла. Эрилик Эристиин. Тэҥн. баараҕай

алалаах

алалаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Эриэннээх, эбириэннээх, курдары эриэннээх. ☉ Пестрый, пестро-полосатый
Аҕыс сиринэн алалаах андалы моҕой эриллэн түспүтүн курдук, араҕас маҥан аартык анараа уһугар өргөстөөх муостаах үрүҥ оҕус обургу туус маҥан муус булгунньах буолан үллэн турар эбит, ноколоор! И. Гоголев
Ханна баҕарар күөхтүҥү, күллүҥү …… арыт көхсүлэригэр алалаах, арыт сүүстэригэр көҕүллээх — араастан араас холууптар бааллар. П. Тобуруокап

алах-чалах

алах-чалах (Якутский → Якутский)

сыһ. Оттомо суохтук; дьалаҕайдык, көтүмэхтик. ☉ Небрежно, неряшливо, кое-как; невнимательно
Алах-чалах оҥорбут. Алах-чалах көрөҥҥүн! ПЭК СЯЯ
Соһуйан: «Тугуй бу?» — диэн ол-бу диэки алах-чалах көрө турдаҕына ый быыһа хараҥа буолан хаалбыт. ПЭК ОНЛЯ I
Анараа диэки өттүлэрин Аһара баттаан таһаардахха, Алах-чалах көрдөххө …… Өндөлдьүйэн өлөҥ туруйалары Өрүтэ аспыт курдук Өргөстөөх төбөлөрдөөх хайалардаах эбит. П. Ойуунускай