өһүөннэс диэнтэн хай
аата. Өһүөннэһии баар эбит Өлөрсүтэр Өһүллүбэт төрүтэ. Р. Баҕатаайыскай
Ким да диэки буолбакка, өстөн, өһүөннэһииттэн чаҕыйбакка, куттаммакка баран иһиэхтээххит. Т. Сметанин

сыһ.
1. Күөрэ-лаҥкы, адаарыччы (бар, хол., силис, лабаа эҥин). ☉ В разные стороны, беспорядочно (торчать — напр., о ветвях, буреломах). Хатыҥ чараҥ адаа-быдаа синньигэс лабааларын өрө уунан, күн сардаҥатыгар сылыта сатыыр курдук. А. Федоров
2. көсп. Тыл-тылга киирсибэккэ, сөпсөспөккө, этиһэн-бурайсан (араҕыс). ☉ В ссоре, в раздоре (быть, расходиться)
Адаа-быдаа арахсан, Бөппүрүөк өттүнэн мөккүстүлэр, Иирсэр сиэринэн этистилэр, Өһүргэстээх өттүнэн өстөннүлэр. А. Софронов

атааннас диэнтэн хай
аата. Кулаактар бэйэлэрэ тугу да билбэт, кимиэхэ да өстөммөт дьон курдук тутта сылдьаннар кулгаахха сибигинэйэн, хоп тылы тарҕатан, аҕа уустаһан, атааннаһыыны күөртүү сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
Нуучча, саха, эбээн — бары Олоорторо булкуһан. «Эн», «Мин» дэһии, омуктаһыы, Атааннаһыы диэн суоҕа. С. Данилов. Кылаассабай уопсастыба атааннаһыыта остуоруйаларга бэрт сытыы социальнай ис хоһоону биэрэр. Саха фольк.

туохт. Буруйга-сэмэҕэ тарт, буруйга-сэмэҕэ түбэһиннэр. ☉ Порицать, привлекать к ответственности
Уоруккун уоттааннар, Утары турбуккар, Буулаҕа бурсуйдар буруйдаан-сэмэлээн, Үөн курдук өлөртөөн, Үөрбэҕэ үөллүлэр. П. Ойуунускай
Аҕабыыт киҥэ-наара ордук холлон, буруйдуура-сэмэлиирэ ордук күүһүрэн иһэр. Ол аайы оҕолор киниэхэ өстөнөллөрө эмиэ күүһүрэн иһэр. Амма Аччыгыйа

дьакый диэнтэн төхт
көрүҥ. [Бандьыыттар] сэбиэскэй былаас диэки санаалаахтары дьакыйталаабыттара. И. Аргунов
Саамай ордук Сабардаан баай Саанар, өстөнөр үһү наар: «Ити үөдэн бэдиктэри Дьакыйталыахха!» - диир кини. И. Эртюков
Аркашка ойоҕо Макар бөтүүктэри кинилэр дьиэлэрин таһыгар дьакыйталаабытыттан сүрдээҕин соһуйда. М. Шолохов (тылб.)

туохт. Киҥ хааҥҥын киллэр, ордук суостан, уордан. ☉ Приходить в бешенство, ярость, лютовать
Кыырыгырбыт дьону тула Салыбырыыр хойуу ыстыык Тыалга хамсыыр тыа буолан. И. Гоголев
Күрээбитим мин …… Кыырыгырар өстөн-саастан, Кыһыы абатыттан! Күн Дьирибинэ
Онно кини миигин бэркэ кыырыгыран кырбаабыта. М. Горькай (тылб.)

туохт. Кимтэн эмэ өһү ситис, кимиэхэ эмэ өстөнөр, өһү ситиһэр санаалан. ☉ Мстить кому-л., питать мстительную злобу к кому-л.
Ол курдук Бэрт Хара көнө, кэнэн, өһүөмньүлүүрүн билбэт киһи эбит. Саха фольк. Сиэри дьиэһийэр, Аһаары ахталыйар, Өлөрөөрү өһүөмньүлүүр буоллаххына, Дуолан күүскүн тоһутан, Сордоох хааҥҥын тоҕон, Суорга собулҕалатыам! П. Ядрихинскай

туохт. Кимиэхэ-туохха эмэ өстөн, өс санаалаах буол. ☉ Злиться на кого-что-л., относиться враждебно к кому-чему-л.
Өрүс мууһугар өһүрдэ, Өрө дэбилийэн тэптэ, Куодаһынын булла, Куоһахтыы оҕуста, Кутуллан куллугураата. А. Софронов
[Балтаҕар Былатыан:] Өрүүскэҕэ өһүрэллэрин эмиэ мэлдьэһиэхтэрэ дуо? Күндэ

туохт. Киһини төлөбүрэ суох бэйэҕэр үлэлэт; атын киһи көлөһүнүн туһан. ☉ Эксплуатировать, использовать чужой труд
Бу листовкаҕа кини фабриканнар үлэһиттэри ынырыктык көлөһүннүүллэрин туһунан кэпсээбитэ. ОЛ ПА
Египеккэ сири оҥоруу сайдарын кытта тэҥҥэ дьону көлөһүннүүр кыах үөскээбитэ. КФП БАаДИ
Ыраахтааҕы былааһыгар сорук-боллур буолбут, киниэхэ өйөнөн норуоту көлөһүннээн олорбут саха баайдара өрөбөлүүссүйэни өстөнөн көрсүбүттэрэ. «ХС»
♦ Көлөһүннээн (көлөһүнүн) сиэ — киһи эрэйин босхо, олус чэпчэкитик туһан. ☉ Эксплуатировать, драть три шкуры с кого-л., выжимать (все) соки
Сэбиэскэй былааһы оҥорон, киһи киһини баттаан хара көлөһүнүн сиэбэт саргылаах саарыстыбатын олохтуохха. П. Ойуунускай
Кыра-дьадаҥы дьону хамнатан көлөһүннэрин сиэбитиҥ тохтуо. Күндэ

1. аат. Халыыр-талыыр, өлөрөр баанда кыттыылааҕа, саалаах-сэптээх халааччы. ☉ Участник вооруженной банды, бандит
   Сэбиэскэй былааһы кини бэйэтин былааһынан ааҕар, онон бандьыыт буолбут сураҕын истэн баран, быраатыгар өстөнө санаабыта. П. Ойуунускай
   Көлөпүнэ күтүр тахсан мааҕыын утуйа сытар бандьыыттыын тугу эрэ ботугураһан кэпсэтэ тураллар эбит. Н. Заболоцкай
   Ол кэмҥэ аатырбыт тойуксуту Ырыа Даарыйаны бандьыыттар хаайаннар, үҥкүү тылын этиппиттэрэ. С. Зверев. Тэҥн. быраат
2. даҕ. суолт. Бандьыыкка сыһыаннаах, бандьыыт киэнэ. ☉ Бандитский. Бандьыыт буулдьата. Бандьыыт саайката
   ◊ Үрүҥ бандьыыт истор. – сааланан-сэптэнэн сэбиэскэй былааһы утарар бастаанньа кыттыылааҕа. ☉ Белобандит (участник повстанческого движения против советской власти)
   Ити сыл күһүнүгэр үрүҥ бандьыыттар диэн, былыргы кэпсээҥҥэ баар сүллүүкүттэр курдук сүпсүнүспүт күтүрдэр, күөрэс гына түстүлэр. Амма Аччыгыйа
   Биһигиттэн чугас улуус киинигэр Мүрү Томторугар үрүҥ бандьыыттар ыстааптанан олорбуттара. В. Протодьяконов
   Үрүҥ бандьыыттар этэрээттэрэ Марха сиригэр сэбиэскэй былааһы суулларар былааннаахтар. С. Ефремов