сыһ. Өр буолла, ыраатта. ☉ Много времени тому назад, давно. Ити өрдөөҥҥүтэ буолта. Кини өрдөөҥҥүтэ кэлбитэ
□ Мин биир атастааҕым, өрдөөҥҥүтэ. Н. Габышев

нүөлүй диэнтэн тиэт
көрүҥ. Харытыана эрэйдээх сүрэҕэ нүөлүйбэхтээтэ, бэркэ абаланна. П. Ойуунускай
Пётр сүрэҕэ сып-сылааһы нан бүтэйдии нүөлүйбэхтээтэ, иэдэстэрэ итийбэхтээн ыллылар. Софр. Данилов
Өлөксөй оҕонньор ыар баастаах сүрэҕэ быдан өрдөөҥҥү үөрүү сылаа һынан нүөлүйбэхтээтэ. П. Аввакумов

сыһ. Бу кэм быдан инниттэн, өрдөөҥҥүттэн. ☉ С давних пор, давно
Эйигин өйдөөх кырдьаҕас диэн дьон-сэргэ бэркэ хайгыырын уруккуттан истэрим. Н. Неустроев
Фольклорга дуу, уус-уран литератураҕа дуу уруккуттан баар айар ньыманы, киэптэри уларыта түһэн туһаныахха эмиэ сөп. Софр. Данилов
Уйбаачаан Сонялыын уруккуттан билсэр дьон быһыытынан, кэбэҕэстик кэпсэппитинэн бардылар. М. Доҕордуурап

сыһ. Сорох өттүнэн сиргэ тиийбэт курдук (уур, хол., бэрэбинэни эбэтэр тыаҕа сытар мас үрдүгэр сууллубут маһы этэргэ). ☉ Не касаясь какой-л. частью земли, на весу
Түөһүллүбүт тииттэр эндирдии түспүттэр. Амма Аччыгыйа
Өрдөөҥҥүтэ охтон баран, сиргэ тиийбэккэ, чөҥөчөгүттэн иҥнэн эндирдии түһэн сытар муҥурах тииккэ тиийдэ. И. Никифоров
Кинилэр бэрэбинэлэр эндирдии кыстаммыт сирдэригэр кэлбиттэрэ. И. Федосеев

I
аат. Хотон, балаҕан, дьиэ сыбаныллан турар сааҕа эбэтэр буора. ☉ Глина или навоз, которыми обмазывают хлев, юрту, дом
Балаҕан сыбаҕа кууран, кыым түстэр эрэ буруолаабытынан барар. Амма Аччыгыйа
Балаҕан өтөхсүйбүт: сыбаҕа дьуххаланан түспүт, түннүктэрэ аһаҕастар. Н. Якутскай
Иччитэх балаҕан диэки көрбүтүм, им-ньим, үрдүгэр үүммүт эрбэһиннэрэ тулаайахсыйбыттыы күкээриллэн, буор сыбаҕа кубарыйан олорор. Н. Заболоцкай
◊ Кур сыбах — саҥа буолбатах, өрдөөҥҥү, эргэрбит сыбах. ☉ Старая, несвежая обмазка
Уолаттар хотон кур сыбаҕын суллаан, чохчолуу-чохчолуу уматаллар, дьахталлар хотоннору сыбыыллар. Күндэ. Сыбах дьиэ — буорунан сыбанан оҥоһуллубут дьиэ. ☉ Мазанка
Хатыйыы талах олбуор сыыһа, буор сыбах дьиэлэр киниэхэ [тааҥкаҕа] ас буолуохтара дуо, барыларын оҕо оонньуурунуу үлтү хаамар. ДАЛ УуУоО. Сыбах оһох — титирик дьардьамаҕа истас өттүттэн туой буору сыбаан оҥоһуллубут саха оһоҕо. ☉ Деревянный камин с короткой прямой выходной трубой, обмазанный изнутри и снаружи глиной
Күөдэл-наадал таҥастаах ороҥҥо Маайака таҥаһы бүрүнэн сытар, атах ороҥҥо Макаар оҕонньор сытар, холумтаҥҥа чаанньык, сыбах оһох уоттаах. А. Софронов
Сыбах оһоҕун кэннин хараҥата субу таҥнары харбыахха айылаах барыҥныыр, сарбаҥныыр, холлоҕосторо, баҕаналара күлгэри уорҕатын курдук килбэлдьийэр. Суорун Омоллоон
ср. уйг. сувак, туркм. суваг, алт. шыбак ‘штукатурка’
II
аат. Мас умнаһа. ☉ Ствол дерева.
ср. карач.-балк. сабакъ, башк. һабак, кирг. сабах, ног. сабак ‘стебель’

тыаһы үт. туохт.
1. Кытаанах кытаанахха охсуллан биир кэмник «талыгыр-талыгыр» тыаһаа. ☉ Дробно стучать (о твёрдых предметах)
Оттон кэннилэригэр туох эрэ талыгырыы түспүтүгэр эргиллэн көрбүттэрэ, тэлиэгэлээх маҥан ат суол куоппаһын өрүкүтэн өрө мэҥийэн иһэр эбит. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор тэлиэгэтэ оллуртан охсуллан талыгырыыр тыаһа улам-улам улаатан барда. Софр. Данилов
Күөһүм хаппаҕа муостаҕа түһэн …… биир сиргэ эргичийэн кулахаччыйа талыгыраан баран ах барбыта. С. Маисов
Дьахтар хоско киирэн таҥаһын уларытынна, суунна-тараанна, онтон күөрчэх ытыйар тыаһа талыгыраата. П. Аввакумов
△ Титирэстээн, дьигиһийэн «талыр-талыр» тыаһаа (хол., мотуор). ☉ Трястись, дрожать, издавая частый дробный стук (напр., о моторе)
Ол айаннаан истэхтэринэ, матасыыкыллара, күүһэ өһүллүбүттүү талыгыраат, умуллан хаалбыта. В. Тарабукин
Оттон таһырдьа буоллаҕына кэлэ охсубут грузовик мотуора талыгырыыр. МП ККС
Эргэ иистэнэр массыына тыаһа талыгырыыр. З. Воскресенская (тылб.)
2. Тутулуга (баайыыта, эрийиитэ, буолтата) холкутаан, халкыҥнаан тыаһаа. ☉ Будучи разболтанным, расшатанным, производить брякающие звуки, стучать (напр., о креплениях)
Тырааныспар куоракка кураанах талыгыраан киирэр. «Кыым»
Уус дьиэтин аттыгар кэлэн, Таранчик [ат аата] хаҥас илин атаҕын боккуобата өрдөөҥҥүттэн босхо баран талыгырыырын өйдөөммүн, бөҕөргөттөрөн ааһаары тохтоотум. А. Куприн (тылб.)
3. Эрчимнээхтик, тэтимнээхтик сапсынан туохха эрэ (хол., талахха, ууга) охсулла-охсулла тыастаахтык көтөн таҕыс. ☉ Взлететь, усиленно и громко хлопая крыльями. Куртуйах талах быыһыттан көтөн талыгыраан таҕыста
□ Анды дайан талыгыраата да, тус илин көтөн таҕыста. «ХС»
4. кэпс. Чабырҕах этэн эрэр курдук түргэнник субурутан саҥар (дьахтар туһунан). ☉ Говорить громкой скороговоркой, бойко тараторить (о женщине)
Кини мэнээк күлэн алларастыы, саҥаран талыгырыы, оонньуу-күлэ сылдьыбат. Болот Боотур
Чороччу улаатан эрэр улахан кыыстара Галя ийэтигэр бэрт буолаары аҕатын мөҕөн талыгыраата. У. Ойуур