Якутские буквы:

Якутский → Русский

өртөөһүн

II и. д. от өртөө = II.

өртөөһүн

I и. д. от өртөө = I.

өртөө=

I пускать пал (выжигать остатки прошлогодней травы).
II пускать пастись на приколе (обычно лошадь).

Якутский → Якутский

өртөөһүн

I
аат. Уоту ыытан ходуһа сэтиэнэҕин сиэтии. ☉ Выжигание остатков прошлогодней травы (на сенокосных лугах)
Сыллата аайы саас хаар хараарыыта сэтиэнэҕи өртөөһүн киэҥник ыытылынна. В. Протодьяконов
Ол икки ардыгар ходуһаны ыраастааһын, лаҥханы өртөөһүн киэҥник ыытылынна. И. Аргунов
Өртөөһүнү күһүн табыгастаах кэмҥэ, эрдэттэн бэлэмнэнэн ыытыллыахтаах. ПАК НТ
II
аат. Сүөһүнү уһун быанан баайан аһатыы, мэччитии (сүнньүнэн сылгыны этэргэ). ☉ Пастьба домашнего скота на привязи (обычно о лошадях). Сылгыбын өртөөһүҥҥэ ыыттым
□ Өртөөһүҥҥэ үөрүйэх ат быатын хаһан да окко-маска иилиһиннэрбэт, эрийбэт даҕаны. АНП ССХТ

өртөө

I
туохт. Саас эбэтэр күһүн ходуһаҕа уот ыытан, сэтиэнэҕи сиэт. ☉ Пускать пал (выжигать остатки прошлогодней травы)
Ходуһа сэтиэнэҕинэн, талаҕынан бүтэйэ үүнэн хаалыаҕын Дархан оҕонньор күһүн биитэр саас өртөөн абырыыр. Софр. Данилов
Кинилэр мэччирэҥнэрин сирин алаастарынан тус-туһунан бүтэйдээбиттэрэ, өссө саас өртөөбүттэрэ. «ХС»
II
туохт. Сүөһүнү уһун быанан баайан, үүнэн турар окко аһат (мэччит). ☉ Пускать скот пастись на привязи
Мин күн устатыгар киһибин ыарыылыыртан, аппын өртөөн аһатартан, уокка оттор маспын бэлэмнээһинтэн орпот түбүккэ түстүм. И. Никифоров
Табалары аалыктарын арааран, маамыктанан өртүү баайталаата. В. Протодьяконов

Еще переводы:

өрт

өрт (Якутский → Якутский)

аат.
1. Саас сэтиэнэҕи, лаҥханы ыраастаары, ходуһаҕа, сыһыыга уот ыытыы. ☉ Пал, пускаемый весной для выжигания прошлогодней травы на лугу
[Мохсохо] солуурчаҕын кыыһыгар туттарбыта уонна өрт барбат сииктээх сирин булан күөл кытыытыгар уотта отун диэн соруйбута. Далан
Сайын таба өрт сиэбит сиригэр үүммүт оту сиир. Б. Лунин (тылб.)
2. Ойууру сиир уот; ойуур, тыа баһаара. ☉ Лесной пожар
Аҕыйах хоноот Туоллума халдьаайытыгар өрт баран, одунчалар быһыттарын олорчу мэлиппитэ. Күннүк Уурастыырап
Өрт уота сиэбит сиригэр уонча сыл буолан баран моонньоҕон уга бытыгырыыр. Далан
◊ Өрт турааҕа зоол. — сааскы өртөөһүн саҕана кэлэр, тумсун төрдө маҥаннаах кыра тураах. ☉ Грач
Өрт тураахтара саас кэлбитин бэлиэтинэн буолаллар. ШВФ З
Өрт тураахтара хааҕырҕаһан, аймалаһан тахсаллар. М. Прилежаева (тылб.)
тюрк., др.-тюрк. өрт

өртөт=

өртөт= (Якутский → Русский)

I побуд. от өртөө = I.
II побуд. от өртөө = II.

кутаа

кутаа (Якутский → Якутский)

I
1. аат.
1. Элбэх маһы өрөһөлүү мунньан таһырдьа оттуллубут уот. ☉ Большой костер из сложенных в кучу дров
Тумулга тахсан, бүтүн кутаа оттон, чэйин өрө, иттэ олордо. Н. Заболоцкай
Хаппыт куруҥаны охторон киллэрэн, быһыта сынньан кутаа оттубуттара. И. Федосеев
2. көсп. Сэрии, кыргыһыы, кылаассабай охсуһуу күүһэ; сэриилэһэн элбэхтик ытыалаһыы. ☉ Сила, пыл, острота войны, боя, классовой борьбы; сильная пальба во время боя
[Манчаары] Олох сыырын туруорутунан дабайбыт... Охсуһуу кутаатын кыһатыгар умайбыт. Күннүк Уурастыырап
Киллэмҥэ, Майаҕа, Төхтүргэ — хайаҕа Тоҥ буору түөрэммит окуопа хаспыппыт, Булуҥҥа, Бүлүүгэ, Тааттаҕа, Аммаҕа Атаака оҥорон кутааны аспыппыт. С. Васильев
2. даҕ. суолт. Уот салаан эрэрин курдук күүскэ ыалдьар. ☉ Обжигающий огнем (о боли)
Маайа атахтара кутаа уотунан кутан барда, били Дьиэрбиннээххэ хаарга сыппытыгар үлүппүт тарбахтара быһыта ыллылар. Эрилик Эристиин
II
эргэр. Өртөөһүнү ыытарга уматыллар туоһу кыбытарга анаан төбөтө тыырыылаах ураҕас. ☉ Шест с расщепленным концом, в который вставляют бересту, поджигаемую для пускания пала. Хатыҥ ураҕаска биир өттүгэр туоһу кыбытан кутаа оҥорорбут

өртөн=

өртөн= (Якутский → Русский)

I возвр.-страд. от өртөө = I.
II возвр.-страд. от өртөө = II.

өртөс=

өртөс= (Якутский → Русский)

I совм.-взаимн. от өртөө = I.
II совм.-взаимн. от өртөө = II.

састаап

састаап (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ туохтан оҥоһуллубута эбэтэр кимнээхтэн тэриллибитэ. ☉ Совокупность частей, элементов или лиц, из которых состоит что-л., состав
Кыра холкуостар өртөөһүнү былааннаахтык тэрийэллэрэ, өртөммүт сир отун састааба да, хаачыстыбата да быдан тупсара. В. Протодьяконов
Бырабылыанньа састаабыгар хас да үлэ бастыҥнарын эбии киллэрдилэр. А. Фёдоров
[Лабораторияҕа] тыаттан киирбит ис уорганнары көрөрө, сүөһү хаанын састаабын ырытара. С. Федотов. Үүнээйилэр минеральнай састааптара араас ходуһаларынан элбэхтик халбаҥныыр. Ыанньыксыт с.
2. Тус-туһунан бэссэстибэни булкуйан оҥорор холбоһук суурадаһын. ☉ Соединение, раствор, составленный из разных веществ, состав
Ойуулааһын кэнниттэн иһит ньуурун килбэчиҥнэс өҥнүүр глазурь диэн аналлаах састаабынан сотуллара. АЕВ ОҮИ
3. Биир пуойаска холбоммут богуоннар. ☉ Сцепленные вместе железнодорожные вагоны одного поезда, состав
Табаарынай састаап. Сэрии эшелонуттан ураты ыстаансыйаҕа барар уочаракка өссө икки састаап турара. Н. Островскай (тылб.)
◊ Словарнай састаап тыл үөр. — хайа эмэ тыл биирдиилээн тылынан баайын бүтүннүүтэ, лиэксикэтэ. ☉ Совокупность слов, составляющих лексическое богатство какого-л. языка, словарный состав
Тыл словарнай састаабын түмэн көрдөрөргө тылдьыттары оҥоруу түөрүйэтин уонна ньымаларын туһунан үөрэх лексикография диэн ааттанар. АПС СТЛ
Лиэксикэ диэн салааҕа биһиги саха тылын словарнай састааба диэн тугун биллибит. ПНЕ СТ

төһүү

төһүү (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Туох эмэ ыараханы олуйан өрө көтөҕөргө туттуллар туох эмэ (хол., ураҕас), олуур. ☉ Приспособление (напр., в виде палки) для поднятия тяжести при помощи меньшей силы, рычаг
    Бүүчээн төһүүтүгэр дылы (өс ном.). Умайан күүдэпчилэнэр бэрэбинэлэри эр бэртэрэ дьон төһүүнэн күөлгэ үҥкүрүтэн киллэрдилэр. Амма Аччыгыйа
    Баай хара тыа туллар тутааҕын курдук логлоһон олорбут баараҕай төҥүргэстэри төһүүнэн өрүтэ түөһэн үллэҥнэттилэр. М. Доҕордуурап
    Араас үлэни чэпчэтэргэ уонна түргэтэтэргэ, ордук улахан ыарахаттары көтөҕөргө уонна сыҕарытарга дьоннор булуогу, төһүүнү, харчаакыны былыр-былыргыттан тутталлара. ПАВ Ф-7
  3. көсп. Кими, тугу эмэ туохха эмэ көҕүлүүр, хамсатар, сүрүннүүр күүс. ☉ Сила, содействующая росту, развитию кого-чего-л., движущая сила, двигатель
    Тэрийэр үлэни тупсарыы былааннаах сорудаҕы толорууга быһаччы төһүү буолар. Дьону үөр. Тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын элбэтиигэ уонна хаачыстыбатын тупсарыыга биригээдэнэн бэдэрээттэһэн үлэлээһин сүрүн төһүүнэн буолла. ФП МХ
    Ходуһа уонна мэччирэҥ сирдэрин үүнүүлэрин үрдэтиигэ биир төһүүнэн сааскы өртөөһүннэри сыл аайы тэрээһиннээхтик ыытыы буолар. ДӨАҮөКТ
  4. даҕ. суолт. Туохха эмэ сүрүн күүс буолар, тугу эмэ сүрүннүүр, тутаах. ☉ Побуждающий, движущий к чему-л., основной, ведущий
    «Хоһооннор, поэмалар» диэн кинигэ …… бэчээттэниэҕиттэн Чаҕылҕан саха литературатын биир төһүү үлэһитин быһыытынан киэҥник биллибитэ. Софр. Данилов
    Аныгы көрдөбүлүнэн бырайыактыыр институт төһүү дьонунан бастыҥ архытыактардар буолуохтаахтар. Н. Лугинов
    Бу дойдуга дьиэ кэргэн экэниэмикэтэ инники сайдыыга төһүү күүс эбит. «Чолбон»
өртөөччү

өртөөччү (Якутский → Якутский)

аат. Ходуһаны өртүүр киһи. ☉ Человек, пускающий пал на лугу
Өртөөччү баһаартан, оһолтон сэрэхтээх буолар быһаарыылары холкуос салалтатыттан ылан үөрэтэр. ПАЕ ОС

өртөт

өртөт (Якутский → Якутский)

I
өртөө I диэнтэн дьаһ
туһ. Сопхуос, отделение салалталара холбоһуктааһын кэнниттэн биир тоһоҕону аспатахтар. Эгэ, өртөтүөхтэрэ, тупсарыахтара, оҥорторуохтара баара дуо? «Кыым»
II
өртөө II диэнтэн дьаһ. туһ. Уолунан аттары өртөтө ыытыахха
□ Аттары уулатыахха уонна күөх окко өртөтүөххэ. И. Никифоров

дөбдүргэн

дөбдүргэн (Якутский → Якутский)

аат. Ото-маһа суох, куурбут-хаппыт өрө үппүт көбдөркөй сир. ☉ Засохшая, рыхлая земля
Боллох диэн дөбдүргэн үллэн тахсар сирэ. Багдарыын Сүлбэ
Уот иҥэр кутталлаах дөбдүргэн, эбэтэр хаппыт, эмэх мастаах ойуурдаах сирдэри өртүүрүттэн туттуналлар. ПАЕ ОС