Якутские буквы:

Якутский → Якутский

аакайдааһын

аакайдаа диэнтэн хай
аата. «Аакайдааһын» Саха сирин чопчу киин улуустарыгар: Бороҕоҥҥо, Дүпсүҥҥэ, Байаҕантайга, Намҥа төрүттэммит. ВМС СДО
Аакайдааһын — дайды, хатыыр, салыыр, сэриин, мэккиэр, элиэр диэн курдук саҥарыы сорох оройуоннарга билигин да ордук аҕа көлүөнэ кэпсэтэр тылыгар киэҥник туттуллар. ПНЕ СТ

аакайдаа

туохт., тыл үөр. А, о дорҕооннорунан аралдьыһар тыллары а дорҕоонноох барыйаанынан саҥар (хол., хатыыр, салыыр, алыс — саха тылын биир сүрүн түөлбэтин көстүүтэ). ☉ Произносить в варианте с а вместо варианта о — акать (один из основных диалектных признаков якутского языка). Тыллары аакайдаан эбэтэр оокойдоон саҥарыы
□ Саха тылын икки сүрүн говорга араараллар: аакайдыыр говор («салыыр» диэччи) уонна оокойдуур говор («солуур» диэччи). ХЛН СТГ
Боотуруускай улуус сиригэр тэриллибит Чурапчы оройуонугар Бахсы нэһилиэгэ утумнаахтык аакайдыыр. ВМС СДО
Говордары наардааһын, бастатан туран, аакайдыыр эбэтэр оокойдуур бэлиэнэн салайтаран оҥоһуллар. «ХС»

Еще переводы:

быысаһыы

быысаһыы (Якутский → Якутский)

аат. Биир учаастагы атынтан тугунан эмэ бэлиэтээн араарыы, кыраныысса. ☉ Граница, межа
Кэнники сылларга «оокойдооһун» уонна «аакайдааһын» быысаһыыларын чинчийэр сыалтан кэккэ оройуоннарга эспэдииссийэлэр тэриллитэлээбиттэрэ уонна ол быысаһыылары быһаарыы түмүгэр лингвистическэй хаарта оҥоһуллубута. ВМС СДО
Толомон ньургун уолаттар, Куоталаһан эрэрдии кутурук уопсан, Бырадьаак былыттар быысаһыыларын диэки Халбас хара аттарын Хантаччы тардан Харбыалатан эрэллэр эбит. Айталын

аакайдааччы

аакайдааччы (Якутский → Якутский)

аат., тыл үөр. Аакайдаан саҥарар киһи, аакайдыыр түөлбэ олохтооҕо, нэһилиэнньэтэ. ☉ Представитель акающего говора; акающее население
Аакайдааччылар боотуру баатыр дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Нам, Уус Алдан курдук аакайдааччылар бөлөхтөрө. «ХС»
С.А. Новгородов о, а дорҕооннор аралдьыһыыларынан «оокойдооччулар» уонна «аакайдааччылар» диэҥҥэ араарбыта. ВМС СДО

быыһас

быыһас (Якутский → Якутский)

I
быыһаа I диэнтэн холб. туһ. Кэдэлдьи алаас уонна Баатты хочото чараас тыалаах үрдүк арҕас халдьаайынан быысаһаллар. Амма Аччыгыйа
Таатта арҕаа өттө Уус Алданы уонна Чурапчы оройуонун кытта быысаһа олорор. Бэс Дьарааһын
Чурапчы оройуонугар Бахсы нэһилиэгэ утумнаахтык «аакайдыыр». Маны быысаһа сытар «аакайдыыр», уруккута Байаҕантай улууһун сабыдыалынан быһаараллар. ВМС СДО
II
быыһаа II диэнтэн холб. туһ. Тимирэ ууга баран эрэр уонна кинилэри быысаһар, биэрэктэн көрөн туран хаһыытыыр дьон айдааннара үрэх иһин эмискэ толорон кэбистэ. Н. Заболоцкай
Тиэтэйэн тиийиэххэ отууга, Сааспытын үлэҕэ барыахха! Хаптаран эрэр ээ от ууга, — Быысаһа, көмөҕө барыахха! Р. Баҕатаайыскай
III
туохт. Биир түгэнтэн атын түгэҥҥэ диэри кылгас кэминэн араҕыс. ☉ Разделяться коротким промежутком времени (о действиях, случаях и т. д.)
Биирдэрэ алталаах, биирдэрэ үстээх кыргыттарым хонугунан быысаһан куордаан өлөн хаалбыттара. В. Иванов
Мыычаар — ол батталлаах үйэ бүтэйдии нүөлүппүтүнэн өрүттүбэккэ, кинини кытта аҕыйах сылынан быысаһан ол дойдуга аттанара эрэ хаалбыт киһи. ФЕВ УТУ
IV
аат. Суон оһоҕос ортото. ☉ Ободочная кишка (средняя часть толстой кишки)
«Биһиэнэ!» — дьабадьылара, икки илиитэ хаан буолбут, быыһас ырыта олорор дьахтар хардарда. Күннүк Уурастыырап
Абыраамап ону бэлиэтии көрөөт, бүлүүдэҕэ сыһык быысаһын уура турар Малаанньаҕа тиийэр. Л. Попов
Оо, ама үүт курдук хааннаах, олус эмис кыыл быысаһыттан ордук үтүө ас суох! Сонно тута өлөрөөт, субайдаан буһарыллар. «ХС»
◊ Быыһастаах хаан — быыһаска субайдаан кутан буһарыллыбыт хаан. ☉ Якутская кровяная колбаса (ободочная кишка коровы или жеребенка, наполненная кровью)
Кутуйах Баай уус ууһу таһыйар идэлээх эбит: «Быыһастаах хааны быһа түһэн кэбиһэр сытыы быһахта оҥоруҥ!» — диэн, ону кыайан оҥорбокко таһыллаллар үһү. Саха сэһ. II