I
көр боотур
Аакайдааччылар боотуру баатыр дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Кыыс оҕо Куо-Чамчай, Кыскыйдаан баатыр Уот Кутаалай диэн Удаҕан дьахтар Эдьиийдээх этим. П. Ойуунускай
Биир чокуурунан эстэр бинтиэпкэ саалаах баатыр чуолҕан үүтүнэн кэтээн олорор. Суорун Омоллоон
тюрк. батыр
II
туохт.
1. поэт. Киэҥник биллэр гына аатыр, сураҕыр. ☉ Прославляться, становиться известным
Батталлаах олох баранна, Масчыт, отчут баатырда. Эллэй
Оо, дойдум! Оо, көмүс түгэх, эн Уурумньуҥ, саппааһыҥ түөрүллэн, Бары сир баһынан аатырдыҥ, Баатырдыҥ, үйэҕэр баатырдыҥ! Дьуон Дьаҥылы
2. кэпс. Туохха эмэ табылын (хол., булка). ☉ Сопутствует удача в чем-л. (напр., в охоте)
Онно кини [Бүөккэ] тыытылла илик хаҥыл бултаах сиргэ түбэһэн ити курдук баатырда. В. Протодьяконов

аакайдаа диэнтэн хай
аата. «Аакайдааһын» Саха сирин чопчу киин улуустарыгар: Бороҕоҥҥо, Дүпсүҥҥэ, Байаҕантайга, Намҥа төрүттэммит. ВМС СДО
Аакайдааһын — дайды, хатыыр, салыыр, сэриин, мэккиэр, элиэр диэн курдук саҥарыы сорох оройуоннарга билигин да ордук аҕа көлүөнэ кэпсэтэр тылыгар киэҥник туттуллар. ПНЕ СТ

аат. Биир учаастагы атынтан тугунан эмэ бэлиэтээн араарыы, кыраныысса. ☉ Граница, межа
Кэнники сылларга «оокойдооһун» уонна «аакайдааһын» быысаһыыларын чинчийэр сыалтан кэккэ оройуоннарга эспэдииссийэлэр тэриллитэлээбиттэрэ уонна ол быысаһыылары быһаарыы түмүгэр лингвистическэй хаарта оҥоһуллубута. ВМС СДО
Толомон ньургун уолаттар, Куоталаһан эрэрдии кутурук уопсан, Бырадьаак былыттар быысаһыыларын диэки Халбас хара аттарын Хантаччы тардан Харбыалатан эрэллэр эбит. Айталын

I
быыһаа I диэнтэн холб. туһ. Кэдэлдьи алаас уонна Баатты хочото чараас тыалаах үрдүк арҕас халдьаайынан быысаһаллар. Амма Аччыгыйа
Таатта арҕаа өттө Уус Алданы уонна Чурапчы оройуонун кытта быысаһа олорор. Бэс Дьарааһын
Чурапчы оройуонугар Бахсы нэһилиэгэ утумнаахтык «аакайдыыр». Маны быысаһа сытар «аакайдыыр», уруккута Байаҕантай улууһун сабыдыалынан быһаараллар. ВМС СДО
II
быыһаа II диэнтэн холб. туһ. Тимирэ ууга баран эрэр уонна кинилэри быысаһар, биэрэктэн көрөн туран хаһыытыыр дьон айдааннара үрэх иһин эмискэ толорон кэбистэ. Н. Заболоцкай
Тиэтэйэн тиийиэххэ отууга, Сааспытын үлэҕэ барыахха! Хаптаран эрэр ээ от ууга, — Быысаһа, көмөҕө барыахха! Р. Баҕатаайыскай
III
туохт. Биир түгэнтэн атын түгэҥҥэ диэри кылгас кэминэн араҕыс. ☉ Разделяться коротким промежутком времени (о действиях, случаях и т. д.)
Биирдэрэ алталаах, биирдэрэ үстээх кыргыттарым хонугунан быысаһан куордаан өлөн хаалбыттара. В. Иванов
Мыычаар — ол батталлаах үйэ бүтэйдии нүөлүппүтүнэн өрүттүбэккэ, кинини кытта аҕыйах сылынан быысаһан ол дойдуга аттанара эрэ хаалбыт киһи. ФЕВ УТУ
IV
аат. Суон оһоҕос ортото. ☉ Ободочная кишка (средняя часть толстой кишки)
«Биһиэнэ!» — дьабадьылара, икки илиитэ хаан буолбут, быыһас ырыта олорор дьахтар хардарда. Күннүк Уурастыырап
Абыраамап ону бэлиэтии көрөөт, бүлүүдэҕэ сыһык быысаһын уура турар Малаанньаҕа тиийэр. Л. Попов
Оо, ама үүт курдук хааннаах, олус эмис кыыл быысаһыттан ордук үтүө ас суох! Сонно тута өлөрөөт, субайдаан буһарыллар. «ХС»
◊ Быыһастаах хаан — быыһаска субайдаан кутан буһарыллыбыт хаан. ☉ Якутская кровяная колбаса (ободочная кишка коровы или жеребенка, наполненная кровью)
Кутуйах Баай уус ууһу таһыйар идэлээх эбит: «Быыһастаах хааны быһа түһэн кэбиһэр сытыы быһахта оҥоруҥ!» — диэн, ону кыайан оҥорбокко таһыллаллар үһү. Саха сэһ. II