аат. Ким эмэ төрүт өбүгэлэриттэн саҕалаан үөскээбит төрдүнууһун тиһигин ааттаан-суоллаан, ымпыктаан-чымпыктаан оҥорор киһи. ☉ Тот, кто занимается составлением чьих-л. родословных. Г.В. Попов — олус үчүгэй төрүччүт этэ

өлбөт үйэлээ — үйэлэргэ умнуллубат ааттаа-суоллаа. ☉ Прославить на века
Эйигин [Коста Хетагуровы] осетин норуоттуун Өлбөт үйэлээн — үөрдүбүт! Эллэй
Бэйэ билбэтэх үтүөтүн Өлбүт кэннэ күөрэтэннэр, Өлбөт үйэлээн үөттүннэр. Дьуон Дьаҥылы

I
даҕ., кэпс. Киһи өйүгэр баппат салаҥ, саарбах, түктэри. ☉ Неразумный, нелепый, абсурдный, сомнительный (напр., о мыслях)
Сылаас-сымнаҕас соҕус олохтон арахсыаҕы баҕарбат салбаҥ санаа суоҕа. Ким барыта үлэлиир сиригэр бара охсорго дьулуһара. Н. Якутскай
Бу дойдуну булаары силис-мутук тардынар салбаҥ санааламмыттар. Тумарча. Тэҥн. салаҥ
II
көр салбан II
2
Анаанминээн, Ааттаан-суоллаан Өй күлүмэх күүһүн күөйсэр, Санаа салбаҥ санаатын хаайсар, Тыл сытыы тииһинэн ытырсар Хатан халлаан хаалбыта, Уоттаах уолҕамчы умуллубута. А. Софронов

аат. Ким эмэ төрүт өбүгэлэриттэн саҕалаан үөскээбит төрдүнууһун ааттаан-суоллаан, ымпыктаан-чымпыктаан бэриллибит тиһигэ. ☉ Подробная история рода, родословная
Тып-тап туттубут, куруутун үөрэн мичилийэ сылдьар учууталыгар ватман кумааҕы чиэппэригэр оҥорбут төрүччүтүн саҥата суох туттаран кэбистэ. НТП СОоЭС. Далан саха төрүттэрин уонна киин улуустар сахаларын төрүччүлэрин бэрт үчүгэйдик билэрин бэлиэтиир наадалаах. ПГВ ККК. Бу икки төрүччүгэ Эрилик Эристиин чугас, тастыҥ, үйэ-хайа аймахтара, биллэн турар, бары кыайан киирбэтилэр. «Чолбон»

тал диэнтэн дьаһ
туһ. Баһылай Бөтүрүөп куораттан мунньахтыы, саҥа тойоттору таллара, саҥа сууттары оҥотторо тахсыбыт. П. Ойуунускай
Өлүү астарын аҥаардаан баран киниэхэ таллараллар. Амма Аччыгыйа
Өскөтө миэхэ таллараллара буоллар, барар киһи — мин, бу куһаҕан, кутурҕаннаах күммэр, бука, тыаллаах, тымныы кыһыҥҥы сыппах күнү көрдөһөн ылыам этэ. Н. Габышев
◊ Кутуругун уҥуоҕун талларар эргэр. — былыр сэрэбиэй биир көрүҥэ: ынах кутуругун түүтүн уокка сиэтэн кэриэрдэллэр, этин сииллэр, оттон уҥуоҕун сүһүөхтэринэн араартаан сэрэбиэйдэтэр кыргыттарга ааттаан-суоллаан хас биирдиилэрин иннигэр туруораллар уонна ыкка таллараллар. Ыт хайа уҥуоҕу талбытынан көрөн, хайалара урут эргэ тахсыахтааҕын быһаараллар. ☉ Старинный способ гадания: берут коровий хвост, подпаливают на нём шерсть, мясо едят, а косточки отделяют одну от другой, ставят перед каждой из гадающих девиц и дают выбрать косточку собаке. Чью косточку собака выберет — той девице первой предстоит выйти замуж. Кутуругун уҥуоҕун талларбыкка дылы (өс ном.)

аат.
1. Ыалга кэлбит киһи. ☉ Гость, гостья
Саха эгэлгэ аһа тардыллыбыт остуолун тула ыалдьыттар уонна дьиэлээхтэр кэккэлэһэн кэбистилэр. Л. Попов
Кэлбит ыалдьыттар дьиэҕэ киирдилэр, түҥүрдүүлэр үөрэ-көтө көрүстүлэр. М. Доҕордуурап
Хоту дойдуга ханнык да ыалдьыты наһаа үрдүктүк туталлар. Б. Павлов
2. Атын сиртэн туох эмэ тэрээһиҥҥэ ыҥырыллан кэлбит киһи. ☉ Лицо, приглашённое на какое-л. торжество, званый гость
Улахан сыананы киэптии, Остуол кэннигэр кэккэлии Ыалдьыттар тахсан олордулар. С. Васильев
Ыалдьыта суох ыһыах курас, туоҕа эрэ итэҕэс буолар. К. Уткин
[Ыһыахха] Ыалдьыттар, дьоннор элбэхтэр, Үөрэнкөтөн сүрдээхтэр. «Чолбон»
♦ Хонор хоноһо, сылдьар ыалдьыт көр хоноһо
Эн уоппускаҕа эрэ кэлэн аҕыйах хоноот барарыҥ, хонор хоноһо, сылдьар ыалдьыт кэриэтэ этиҥ. В. Гаврильева
Аҕалара суоппар этэ, онон сорох дьыл хонор хоноһо, сылдьар ыалдьыт курдук буолара. А. Кондратьев
Сайыны быһа ыһыллан хаалбыт сүөһүлэрин хомуйаллар, дьиэҕэ хонор хоноһо, сылдьар ыалдьыт курдук. Т. Находкина. Ыар ыалдьыт, нүһэр хоноһо <буол> — кимиэхэ эмэ ааттаан-суоллаан, анаан-минээн өһү-сааһы ситиһэ кэл. ☉ Прийти к кому-л. специально, чтобы свести счёты
Ыар ыалдьыт, нүһэр хоноһо иһэбин эн тойоҥҥор. ПЭК ОНЛЯ I
[Манчаары:] Дьокуускай тойотторугар, атыыһыттарыгар ыар ыалдьыт, нүһэр хоноһо буолуохпут. В. Протодьяконов
Ыар ыалдьыт, нүһэр хоноһо ыкса киэһэ кэллэ, ыга куттаммыт Харытыана таҥаһын сыгынньахтаата. Амма Аччыгыйа
«Ыар ыалдьыттар, нүһэр хоноһолор кэллибит», — диэт Байбал Боппуок уот кытыытыгар олорунан кэбистэ. М. Доҕордуурап