сов. кого-что өлбөт үйэлээ, умнуллубат ааттаа; обессмертить своё имя бэйэҥ ааккын өлбөт үйэлээ.

туохт. Ким эмэ баҕа санаатын толор, туох эмэ үчүгэйинэн аһара астыннар, дуоһут. ☉ Удовлетворить, исполнить желание, осчастливить кого-л. «Ээ, тыаҕа саалана сылдьабын, хара тыа байанайа тугу эмэ дьоллоорой диэн». Н. Неустроев
Ийэтэ эргиллэн, сылаас тыына уолун сүүһүгэр биллэр. Ийэ кыайан этиллибэт тапталлаах сымнаҕас сыта уолу уоскутар, үөрдэр, дьоллуур. Амма Аччыгыйа
«Доҕотторуом, оччоҕо Ньургуһуну икки үйэлээбит, толору дьоллообут, иккиһин төрөтөн күнү көрдөрбүт Лоокуут эбит». Дьүөгэ Ааныстыырап

сыһ. Урукку курдук буолбатах, саҥатык. ☉ По-новому, свежо
Оҕо сааспын, алааспын, олорор бу олохпун, — Сааһырдаҕым аайытын, — Саҥатытан, сонуннук, Булкаас мастаах тыа курдук, Булан көрөр буоллум мин. Р. Баҕатаайыскай
Саха сиригэр дуобат оонньуутун пропагандалааһыҥҥа уонна ыччаты уһуйууга элбэх сыратын биэрэр теоретик Роман Дмитриевич Попов сонуннук оонньоон эрэр. НСС ОоО
Кини [Амма Аччыгыйа] айымньыта умнуллуохтааҕар …… улам дириҥник өйдөнөн, мэлдьи саҥатык, мэлдьи сонуннук көстөн, мөлүйүөннэр истиҥ биһирэбиллэрин …… иҥэринэн, кини аатын өлбөт үйэлиэҕэ. «ХС»

туруктааччы, турукчут, стабилизатор (1. Пласт-маасса оҥоһуутугар оноһугу уһун үйэлиир туһугар полимерга эбии кутуллар вещество; 2. Электрическэй ситимҥэ бэриллибит күүрүүнү эбэтэр кыамтаны сөптөөх таһымтан халбаҥнаппат аппараат.)

галогеннаах лаампа (кытарар (сырдатар) а. э. умайар сабын уһун үйэлиир галоген (үксүн иод уонна бром) эбииликтээх инертнэй гааһынан толоруллубут, турба курдук тас быһыылаах, электрическэй таас лаампа. Г. л-нан киэҥ дьиэни-уоту сырдаталлар, араас куоппуйалыыр, тыктарар аппарааттар-га туһаналлар.)

даҕ.
1. Кыракый, улахана суох (кээмэйинэн, сабардамынан, киһитин ахсаанынан). ☉ Небольшой, маленький, аккуратный (по объему, размеру, количеству)
Кинилэр дьоҕус ыаҕайаларын кыл имэрийэ дьэдьэннээхтэр, үөрбүт-астыммыт дьүһүннээхтэр. В. Протодьяконов
Мин эмиэ дьоҕус, чоҥолох алаас куулатыгар төрөөбүтүм. Сэмээр Баһылай
Дьоҕус истипиэндьийэ сыыһыгар тэҥнээтэххэ, кини ылбыт гонорара бүтүн баайга тэҥнээҕэ. Н. Заболоцкай
Үс киһилээх дьоҕус коллективка кыстык устатыгар үс сүүс тонна талах мээккэтин бэлэмниир былаан тириэрдиллибититтэн билигин икки сүүс сүүрбэ биэс туоната мээккэлэннэ. «Кыым»
△ Кылгас, уһуна суох, тэттик. ☉ Короткий, небольшой
Поэт отутус сыллардаахха, эдэр дьон саҥа уһуктан эрэр сэмэй, килбик тапталларын туһунан «Санаатым» диэн дьоҕус хоһоонугар, урут саха поэттарыттан ким да эппэтэх истиҥ, сылаас тылларынан суруйбута. Эрчимэн
Биэс нүөмэрдээх агитзона кэлэктиибэ икки дьоҕус пьесаны туруоран, олохтоохтор биһирэбиллэрин ылла. «Кыым»
Манна эбиэххэ наада өссө тапталы киһи аймаҕы өлбөт-сүппэт үйэлиир, олоҕу салгыыр күүс быһыытынан арбыыр лирическэй киллэһиги, саха норуотун ааспыт өттүн көрдөрөр дьоҕус историческай ыспыраапканы. ФЕВ ДьС
2. Тып-тап курдук, үчүгэйдик, кичэллээхтик оҥоһуллубут. ☉ Аккуратный, удобный, хорошо сделанный
Маҥнай сатыаҥ суоҕа. Иккиһин оҥордоххуна - уга туллар, тииһэ тостор бэйэтэ томороон да буоллар, син киһи туттар кыраабыла буолуо. Үсүһүн оҥордоххуна - үчүгэй, дьоҕус баҕайы кыраабыл буолуо. Амма Аччыгыйа
[Кыыс] атаҕар уран тарбахтарынан оҥоһуллубут сахалыы оҕуруо оһуордаах дьоҕус тыс этэрбэстээх. Н. Лугинов
Оҕолор тыраахтар подшипнигын булан аҕалбыттар. Илдьэ сылдьыахха дьоҕуһа, оҥоһуллубута нарына оҕо эрэ ымсыырыах мала. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Суоллаах гын, суолла ыыт. ☉ Проложить дорогу
Күнэ суох сири күннээтиҥ, Үүммэт тоҥ сири үүннэрдиҥ, Суола суохтары суоллаатыҥ, Дьоло суохтары дьоллоотуҥ! Эллэй
Халыҥ быйаҥ кылааппытын Хара систэн хостуубут, Ыраахпытынчугаспытын Ыстаал-тимир суоллуубут. А. Абаҕыыныскай
Кылааннаах бииһин сойуолаан, Кыһыннары-сайыннары бултаан, Эргэнэ тыа иэнин Эрийэбуруйа суоллаабыт Урааҥхай саха ыччаттара! С. Васильев
2. Ким-туох эмэ суолун батыс, барбыт суолунан батыһа бар. ☉ Выслеживать, преследовать кого-л. по следу
[Тиитэп:] Кууһума оҕонньор ампаара алдьаммыт, ону суоллуу сылдьаллар. А. Софронов
Тахсан суоллаан көөртө, киһилиинсүөһүлүүн Амма диэки барбыттар. Эрилик Эристиин
Эһэни суоллаан, үрүйэни батыһа түҥкэл-таҥхал түһэн, арааһа, уонча биэрэстэ курдугу хаампыттара. П. Аввакумов
3. Туохха эмэ суолла оҥор, суолла хааллар. ☉ Оставлять чем-л. след на чём-л.
Тыалга биэтэҥэлээн биэрбэтин наадатыгар илдьэ кэлбит тымтыгыттан тыыран ылан, быһах төбөтүнэн суоллаан, туһах кылын кыбытта. С. Тумат
Аныгы охсооччулар хадьымаллара көбүн, суоллара кыараҕаһын сирэбин. Мин үс миэтэрэ киэҥинэн суоллуурум, хара буоруттан кыһыйан охсорум. КН ПБ
4. Урут сыһыат туохтуур пуорматыгар «араастаан, тус-туспатык» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В форме деепричастия на -ан употребляется в значении наречия: «различно, неодинаково»
Өйтөн суруйууну сүнньүнэн уруокка уонна дьиэҕэ биэрэн икки суоллаан суруйтараллар. СЛСПҮО
Үнүгэстэринэн үүнээйилэри араас суоллаан ууһаталлар. КВА Б
Мартов формулатын, дьиҥэр, икки суоллаан өйдүүр кыах баар. В. Ленин (тылб.)
♦ Суорума (сор) суоллаа — кими эмэ быстах өлүүгэ тиэрт, быстах үйэлээ. ☉ Довести кого-л. до преждевременной кончины, убить
Нүһэр Дархан кырыылаах хараҕынан Кынчарыйа көрбүтүн хайаан да Суорума суоллуур үгэстээх. И. Гоголев
Оҕотун сүөрэн түһэрэн кууһа сытан сор суоллаабыт баттыгастаах баай ойоҕун кыраабыта-таныйбыта. «ХС»
Икки уолтан хайаларын харабыынын буулдьата бу киһини суорума суоллаата? «ХС»

аат.
1. Араҥаччылыыр, харыстыыр үтүө санаалаах таҥара илдьитэ. ☉ Посланец бога, ангел
Айыы тойон таҥара, кынаттаах аанньаллар, аан ийэ дойду иччилэрэ, Лоокууту толору дьоллооҥ, уһун үйэлээҥ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Үөхпүт киһиттэн кэлэйэн аанньала үс түүннээх күҥҥэ баран хаалар. Амма Аччыгыйа
Эн билэҕин дуо, сулустар тустарынан? Кинилэр сүтэрбит дьоллорун көрдүүр аанньаллар оттуммут кутаалара үһү ээ. Н. Лугинов
△ Аанньал, таҥара мөссүөнэ. ☉ Изображение ангелов на иконах
Оҕо сылдьаммын бастаан таҥараҕа тиксэ киирдэрбин эрэ, хараҕым аанньаллартан, сибэтиэйдэртэн арахпат этэ. Болот Боотур
2. Кэрэ, нарын, аламаҕай үтүө санаалаах киһи (үксүгэр дьахтары таптаан, хоһуйан этиигэ). ☉ Добрый, нежный, привлекательный человек (обычно о любимой женщине)
Махтанабын аанньалларбар — мааны арылы кыргыттарбар, Куппун туппут хотуттарбар, Алгыс аптаах айыыһыттарбар. Л. Попов
Сэгэрэ, аанньала, Хотуна Сир кэрэ симэҕэр холонно. Эллэй
Атыттар туох да диэн эттиннэр — эн миэхэ аанньалым буолаҕын. Атыттар таллыннар, сирдиннэр — эн миэхэ сүрэхпэр сылдьаҕын. Р. Баҕатаайыскай
3. көсп. Үтүө санаатыттан киһиэхэ улахан өҥөнү оҥорор, кутталтан, алдьархайтан быыһыыр киһи. ☉ Человек, делающий добро, избавляющий от неприятностей, беды (по своей душевной щедрости)
Дьэ, Кууһума биһиэхэ аанньал буоллуҥ. Н. Павлов
Субу баардыы өйдүүбүн, Оҕом туһа дии-диигин Сүүрбүккүн, түбүгүрбүккүн. Олус да үгүс үтүөлээх, Ааҕан сиппэт өҥөлөөх Аанньал киһи эбиккин. И. Гоголев
Мин олохпун быыһаабыт маҥан халааттаах аанньаллары үйэм тухары күндүтүк саныыбын. «Кыым»
♦ Аанньала киирбит — санаата көммүт, көнньүөрбүт. ☉ Быть в хорошем расположении духа
Ол аанньала киирдэҕинэ — аанньал, абааһыта киирдэҕинэ — абааһы кырдьаҕас. Болот Боотур. Аанньалым аҕынна эргэр. — ытырдыбыт киһи инньэ диир. ☉ Ангел мой меня поминает (говорит чихнувший)
[Ыналба ытырдар:] Аанньалым аҕынна быһыылаах. Дууһа үөскээри гыммытын билэн, баҕар, аанньалым үөрбүтэ буолуо. П. Ойуунускай
[Күкүр Уус үстэ субуруччу ытырдар:] Туох баҕайытай доҕор? Аанньалым аҕыннаҕа эчи омунун. Суорун Омоллоон