сов. кого-что (биирдиилээн) ааттаталаа.

ааттаталаа диэнтэн хай
аата. Кылааска сорох таҥастар сахалыы ааттарын ааттаталааһыҥҥа мөккүөр бөҕө күөдьүйэн турбут. Биир оҕо биирдик, иккис оҕо адьас атыннык ааттаталаабыт. Софр. Данилов

сов., перечислять несов. 1. кого-что (субуруччу) аах, ааттаталаа; перечислить присутствующих баар дьону ааттаталаа; 2. кого (зачислить куда-л.) көһөр; перечислить в запас саппааска көһөр; 3. что, бухг. көһөр; перечислить деньги на текущий счёт харчыны текущай ахсааҥҥа көһөр.

I сов. кого-что 1. (дать имя) ааттаа, аатта иҥэр; назвать сына Иваном уолгун Иван диэн ааттаа; 2. (перечислить) ааттаа, ааттаталаа; ученик назвал главные города СССР үөрэнээччи ССРС сүрүн куораттарын аатта-талаата.

көр бириинчиктээ
Саха киһитэ Оттуур хас дүөдэни, маары, сыһыы, хонуу бары быттыгын-хонноҕун. Ол сиэринэн ити сирдэрин барыларын бырыынчыктаан, ииспэрэйдээн ааттаталыыр. Багдарыын Сүлбэ
Эйигин наһаа иҥэн-тоҥон, ону ааһан олус бырыынчыктаан, хасыһан үлэлиир, түмүгэр сорохтору өһүргэтэлээн эрэр дииллэр ээ. Р. Баҕатаайыскай

сыһ.
1. Биир тэҥник, тугу да көтүппэккэ. ☉ Сплошь одинаково, гладко, ровно, равномерно
Илиинэн ыспакка - Илистэ ырбакка, Сиэмэни сиэйэлкэ быраҕар, Сирбитин дэхсилии тарҕатар. Күннүк Уурастыырап
Кыраай Сибиир иэнин муҥунан Кыһыл көмүс дэхсилии ыһылынна. С. Васильев
2. Сааһылыы тутан, тэҥнээн. ☉ Выравнивая, подравнивая
Даша хаһыаттары нүөмэрдэринэн дэхсилии тутуталыы охсоот, босхоломмут куораттары ааттаталаан истэ. Амма Аччыгыйа

с. I, (действие) (субуруччу) ааҕыы, ааттаталааһын; перечисление, көһөрүү; перечисление денег харчыны көһөрүү; 2. бухг. (перечисленная сумма) перечисление, көһөрүү, көһөрүү үп.

I
кэчигирээ диэнтэн холб. туһ. Ыстакаан курдук буор-кунус көһүйэлэр хаптаһыҥҥа кэчигирэспиттэр. Н. Габышев
Тэҥ ойуунан барбыт куобахтар суоллара, туой күөс ойуутун курдук, кэчигирэһэ сыталлара. Эрилик Эристиин
II
даҕ. Тэҥник кэккэлэспит (биир суол тэҥ предметтэр, уруһуйдар эҥиннэр, кэккэлэрин туһунан). ☉ Представляющий собой ровный тесный ряд (об однородных предметах, рисунках, орнаментах и т. п.)
Кэчигирэс ойуулаах Кэриэн айаҕы Кэскиллээн кэккэлэттилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Испиискэ хаатыгар маарынныыр биир тэҥ кэчигирэс суоруу дьиэлэрдээх кыбаарталга кэлэн, Үүйэ алаарыйан хаалла. Л. Попов
Эмдэй-сэмдэй кэчигирэс чүмэчи тэтиҥнэр сэбирдэхтэрин сиккиэрэ …… Кыһыллаайы аһаҕас уолугун сөрүүнүнэн даҕайар. Л. Попов
Бириэмийэлэммит дьахталлары биир-биир ааттаталаан, кэчигирэс, ып-ыраас тиистэрэ сандаарыҥнаһан киирэн бардылар. Н. Заболоцкай

аат.
1. Кумааҕыны угарга, дьыаланы уган, тиһэн харайарга аналлаах хордуон хах. ☉ Папка (для хранения бумаг, подшивки дел)
Улуус ситэриилээх кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ улахан кыһыл тастаах паапканы арыйан туран ааҕар. Н. Якутскай
Халыҥ паапкалар уонна араас кумааҕы кыстаммыт остуолун нөҥүө кыйахаммыт көрүҥнээх кыра оҕонньор олорор. Н. Лугинов
△ Кумааҕыны илдьэ сылдьарга аналлаах, тутааҕа суох чараас кыра бартыбыал. ☉ Разновидность портфеля для хранения, ношения бумаг
[Хойутаанап] куолаһын оҥостуна таарыйа көхсүн этиппэхтээтэ уонна паапкатын «тыс» гынар кунуопка тимэҕин төлө тарта. Софр. Данилов
Егор Кимович ыга кыыһырбыта тута биллэр. Били кылабачыгас кыһыл паапка молнията харбытын бокуойа суох илгиэлиир. Н. Лугинов
2. Ханнык эмэ тиэмэҕэ ананан мунньуллубут матырыйаал (анал паапкаҕа тиһиллэр). ☉ Материалы, собранные по какой-л. теме (обычно хранятся в специальных папках)
Бибилэтиэкэҕэ «Н.Г. Заглада суругун дьүүллэһэллэр» диэн хаһыат матырыйаалларыттан паапканы тэрийбиттэрэ. АИИ НУо
«Массыына» диэн тиэмэҕэ оҥоһуллубут паапканы туһанан, ойуулары көрдөрөкөрдөрө, ааттаталыыллар: аптамабыыл, хамбаайын, тыраахтар. КИИ МКТТҮө
[Дириэктэр] төлөпүөнүн туруупкатын ылан зоотехниги үүт паапкатын илдьэ киирэригэр ыҥырар. С. Окоёмов

аат.
1. Дьоҥҥо үтүөнү баҕаран, олох араас түбэлтэлэригэр, көстүүлэригэр үтүө түмүгү көрдөһөн анал тыл этии. ☉ Особые слова, обращенные к людям с пожеланием им добра; слова, произносимые по разным жизненным случаям с просьбой, мольбой о благополучном исходе, благопожелания. Алгыс тыла. Урууга алгыста эт. Ыһыах алгыһа
□ Кырыыс баһа хааннаах, алгыс баһа арыылаах (өс хоһ.)
Алгыска оннооҕор абааһы ахсыыр (өс хоһ.). «Саалаахтан самнымаҥ, охтоохтон охтумаҥ!» — Сахаҕыт норуотун алгыһын умнумаҥ! Күннүк Уурастыырап
Алгыс тыла арыылаах дииллэр, Алҕаатаҕым буоллун: Буулдьалар аһара көттүннэр Дойдум хорсун уолун. И. Эртюков
2. Сөбүлүүр-биһириир, үтүөнү баҕарар ис хоһоонноох кимиэхэ эмэ туһаайыллыбыт кэс тыл (үксүгэр кырдьаҕастар эдэрдэргэ анаан этиилэрэ). ☉ Благословение; напутственное слово (обычно обращение стариков к молодым)
Ийэ-аҕа алгыһа, ийэ-аҕа кэриэһэ диэн суруйуоххун, ыллыаххын баҕараҕын. С. Васильев
«Туой, ыллаа!» — диэн тапталлаах Дойдум биэртэ алгыһын, Бэһиэлэй, нарын, ыар тыллаах Поэзия — мин аргыһым. Дьуон Дьаҥылы
Төрөөбүт эн дойдуҥ алгыһа Иллээх көмөтө тиийдин. И. Чаҕылҕан
[Вера:] Биһиги Куонаанныын, икки тулаайах холбоһон, ыал буолуохпутун баҕарабыт. Онон эн алгыскын көрдүүбүт. С. Ефремов
3. Былыргы итэҕэл быһыытынан, киһиэхэ кутталлаах хараҥа күүстэри үтэйэр, ыарыыны эмтиир-домнуур кыахтаах аптаах тыл. ☉ По старинному суеверию — волшебное слово, способное изгонять злые силы, исцелять от болезней; заговоры, заклинание
Миэхэ тахсан олорон аһаан, аралдьыйа түһэн киир. Кыра алгыс алҕатардаах этим. Болот Боотур
4. көсп. Үтүө тыл, үтүө баҕа санаа; туох эмэ муҥутуур үтүө, кэрэ көстүүтэ. ☉ Доброе слово, доброе желание, пожелание; прекрасный вид, лучшее создание
Аатыгыран диэн курдук Алгыстар арыллаллар Аҕай эбээ, оҕолоор. А. Софронов
Кинилэр дьон санааларыгар эҥкилэ суох арай бу балар быһыылаах диэн алгыс санааны кытары саастаах өттүлэрэ батыһа көрөн хаалаллар. Н. Лугинов
Сир олоҕун киэргэлэ, аан дойду алгыһа дьахтар баар. П. Ойуунускай
Эйиигинниин алгыс буолуом, Эн үүрдүҥ да кырыыс буолуом, Эйигинниин ырыа буолуом, Эн үүрдүҥ да ынчык буолуом. И. Гоголев
5. лит. Норуот поэзиятын биир саамай былыргы көрүҥэ, жанра. ☉ Один из древнейших видов (жанров) якутской народной поэзии, алгыс
Олоҥхо, алгыс, чабырҕах уонна поэмалар үгүстэрэ саха фольклорун жанр өттүнэн уратыта буолар. Саха фольк. Алгыс, андаҕар курдук түҥ былыргыттан сибээстээх айымньыларга поэт иччилэри, айыыһыттары ааттаталыыр. ФЕВ УТУ
тюрк. алгыш