и. д. л. от абыраа = спаситель, избавитель; тот, кто выручает в трудную минуту.

1) спасать, избавлять; защищать; өлөртөн абыраа = спасти от смерти; абыраатаххына , эн эрэ абырыаҥ если можно спасти, то только ты спасёшь; ср. быыһаа = III 1; өрүһүй =; 2) выручать, помогать, оказывать услугу; делать добро; приносить большую пользу; көмөлөһөн абыраа = выручить, помочь; бурдукпутун самыыр абыраата нашим хлебам большую пользу принёс дождь; абырыыра икки алдьатара икки тэҥ погов. и облагодетельствовать и разорить—для него одно и то же (о непостоянном человеке).

аат. Алдьархайтан, иэдээнтэн быыһааччы, өрүһүйээччи; улахан күттүөннээх көмөнү, туһаны, үтүөнүөҥөнү оҥорооччу. ☉ Спаситель, избавитель; тот, кто выручает в трудную минуту
Хайа, холкуостаах абырааччыларыҥ ханна баалларый, тоҕо кэлбэттэр? Амма Аччыгыйа
Баһылык баайдарбыт барбахсыйдылар. Абырааччылар диэбиппит алдьатааччылар эбиттэр. И. Данилов
Нэһилиэгин абырааччынан аатырбыт атыыһыт сахаттан тугу да ылбатаҕа эмиэ баар. В. Короленко (тылб.)

туохт.
1. Иэдээнтэн, алдьархайтан өрүһүй, быыһаан ыл. ☉ Спасать, избавлять (от беды, гибели)
Һуу! Өллүм да өллүм... абырааҥ!.. Ийэккэм оҕотоо, өллүм... Аҕаккам оҕотоо, өллүм... Абытайбын да айаккабын... һуу! П. Ойуунускай
«Абырааҥ... Өрүһүйүҥ!» — диэн дьахтар, тимирэтимирэ көбөн, ууга чачайа-чачайа, хаһыытыыра күүһүрэн истэ. Т. Сметанин
[Михаил:] Оҕонньоор! Хайа, аттааххын дуо, аҕала тарт! Миигин эккирэтэн иһэллэр. Аппын уонна доҕорбун өлөрдүлэр. Илиибин бааһыртылар. Абыраа! С. Ефремов. Тэҥн. быыһаа, өрүһүй
2. Көмөтө оҥор, үтүөтэ-өҥөтө оҥор; үтүө туһалаах өттүнэн тосхой (ардыгар үгэргээн, кыйаханан). ☉ Помогать, выручать, оказывать услугу; приносить большую пользу (иногда ирон.)
Дьэ, кырдьаҕаас, кыһалҕа бөҕө кыһайан, эйиэхэ кэллим. Мотуорум биир биинтэтэ быһа баран хаалла... Абыраа, былыргыта ааттаах уус киһи илииҥ салааһына баар буолуо. И. Федосеев
Хайа, эн аһаан абырыыр оҕоҕун дуу, суох дуу? Суорун Омоллоон
Хата, биһиги соргубутугар, быйыл дьыл уһаан, хаар түспэккэ абыраата. Л. Габышев
◊ Абыраабычча абыраа — абыраатыҥ да өссө ситэри, тиһэҕэр тиийэ абыраа (көрдөһүү олуга). ☉ Помог, выручил, (но, будь добр) помоги, выручай до конца (формула настоятельной просьбы)
Дьэ, абыраабычча абыраа, өрүһүйбүччэ өрүһүй, дьиэҕэр-уоккар тиэрт. Аны эһигини уһуннук эрэйдиэм суоҕа, атын сиргэ халбарыйыам. Болот Боотур

туохт. Аһынан, харысыһан иэдээнтэн, алдьархайтан өрүһүй, быыһаан ыл. ☉ Проявляя жалость, стремиться спасать, избавлять (от беды, гибели)
Дьэ, тугун сүрэй, айыы таҥара абырыа-аһыныа буоллаҕа дии. Айбыт айыахсыт бэйэтин оҕолорун харах уутун соттуута суох, санаа алдьатыыта суох төттөрү илдьэрэ тоҕо сүрэй?! Дьүөгэ Ааныстыырап
Алдьарай оҕотун Абыраабыккар-аһыммыккар Махтала-баһыыбата Мантан антах буолуоҕа. П. Ойуунускай

туохт. Туох эмэ олус кутталлаахтан, алдьархайтан көмүскээ, араҥаччылаа, өрүһүй. ☉ Защищать, избавлять кого-л. (от чего-л. очень опасного, страшного)
Хомуньуус аймахтаахпытын тугунан билиэхпитий, быыһаатын-абыраатын. П. Ойуунускай
Мин иитэр сүөһүбүн, илэ бэйэбинэн илиим эрчиминэн, санаам күүһүнэн быыһаан-абыраан турардаахпын. И. Данилов
Ыксал тирээтэҕинэ, алдьархай буоллаҕына, быыһыыр-абырыыр, тыын киллэрэр хомус — күөл хомуһа буолбатах үһү дуо? Багдарыын Сүлбэ

v. to save, rescue, help out [<Mong. aburaqu ]