Якутские буквы:

Якутский → Английский

адалҕа, адарҕана, адылҕа

n. dial. foot restrainers for horses

Якутский → Русский

адылҕа

род топора для выдалбливания чего-л.

Якутский → Якутский

адалҕа

аат. Маһы хаһан, кытах, кытыйа курдук кыра иһити-хомуоһу оҥорорго туттуллар мас уктаах тимир сэп. ☉ Железный инструмент с деревянной ручкой из дерева (обычно для выделки чаш — кытыйа, кытах).Адалҕанан табыйан, иһит иһин хаһаллара уонна улахан, кыра иэттэринэн ыраастыыллара. «Кыым». Тэҥн. арбыйа, иэт
ср. тюрк. аталгы ‘тесло’

адарҕана

даҕ. Киһи сатаан хаампат, үрдүк, адаархай (хол., дулҕа туһунан). ☉ Заросшая труднопроходимым кочкарником (местность)
Бу киэҥ толооннор күөгэҥнэс кута бадарааннарын илим хараҕын курдук хорон, куурдан, адарҕана дулҕаларын солоон, дэхсилээн үчүгэй оту ыһар буоллар, атын уйгу-быйаҥ ходуһалар тахсыа этилэр. Күндэ

Еще переводы:

адаҕа

адаҕа (Якутский → Английский)

cf адалҕа n. foot restrainers (for horses); burden, load

арбыйа

арбыйа (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Дүлүҥү хаһан тыыны, мас иһити оҥорорго аналлаах былыргы саха туттар сэбэ: уга сүгэ киэнин курдук, тимирэ сүгэ саҕа, ол гынан баран биитэ туора хайысхалаах. ☉ Инструмент древних якутов для долбления лодок, деревянной посуды: железная часть и ручка как у топора, но с поперечным направлением лезвия
[Оҕонньор] туох баар иэттэрин, кэһиэхтэрин, күөбүллэрин, арбыйаларын мунньар, сотор. Суорун Омоллоон
Оҥочону адалҕанан эрэ хаһан оҥорботтор этэ. Өссө арбыйа диэн баара. Дүлүҥү хаһан, тыыны, атыйаҕы оҥорорго былыргы саха туттар сэбэ. Багдарыын Сүлбэ. Тэҥн. адалҕа, иэт

уйгу-быйаҥ

уйгу-быйаҥ (Якутский → Якутский)

  1. аат. Өлгөм үүнүү, ас-үөл, үрүҥ илгэ дэлэйэ. ☉ Обилие, великое богатство, благодать
    Сайыҥҥы уйгуну-быйаҥы көрсө сахаларга ыһыах ыһан бырааһынньыктыыр үгэс баар. Саха фольк. Уйгу-быйаҥ төрдө — төрөөбүт-үөскээбит өрүспүт барахсан, кэрэҕин, дьиҥнээх олоҥхо курдуккун эбээт! М. Попов
    Мин онно аан маҥнай булчут отуутугар олорбутум, уйгугабыйаҥҥа тиксибитим. Ф. Софронов
  2. даҕ. суолт. Өлгөм үүнүүлээх, дэлэгэй. ☉ Имеющийся в изобилии, богатый; плодородный
    Уйгу-быйаҥ олохтоох Улуу ийэ дойдубут уорҕатыгар Ураа хаһыы уруйдаах Уоттаах былааҕы туругурдуҥ! Саха фольк. Бу киэҥ толооннор адарҕана дулҕаларын солоон-дэхсилээн, үчүгэй оту ыһар буоллар, атын уйгубыйаҥ ходуһалар тахсыа этилэр. Күндэ
    Уйгу-быйаҥ олохтоох Бастар бараммат Барҕа баай илгэлээх, Үтүө аан дойдуга Үөскээн бараммын — Сааһым кылгаабыт Саргым намтаабыт. С. Васильев
иэт

иэт (Якутский → Якутский)

I
туохт. Ыанньыйбыт үүккүн бүтүннүү үчүгэйдик ыат, үүт биэр (ынах туһунан). ☉ Хорошо доиться, легко и полностью выдаиваться (о корове)
[Хобороос:] Мааҕын ала бургунас аанньа иэппэтэҕэ, улахан Хара [ынах аата] кэлбэтэх этэ. А. Софронов
Хайа ынах иэппитин, иэппэтэҕин, хайа эрэ уулаах бургунас уолбутун туһунан кэпсэппэхтээн баран, дьахталлар им-дьим бардылар. Болот Боотур
[Ынахтар] кыыһырдахтарына иэппэттэр, онтукалара үгэс буолан, үүттэрэ тардан хаалааччы. М. Доҕордуурап
Иэтиэҥ суоҕа - эми булуом: Купчуур угуом, туус сиэтиэм, Туорай мастыам, чурумчулуом, Муннугуттан мин сиэтиэм. Дьуон Дьаҥылы
II
аат., эргэр. Маһы оҥо хаһан, дьиэ ол-бу кыра тээбиринин оҥорорго аналлаах, токур иэҕиллибит төбөлөөх быһахха майгынныыр сэп. ☉ Железный нож изогнутой (почти в кольцо) формы, служащий для выдалбливания деревянной посуды (ступы, чаши, ложки ит.п.)
[Бухатыырдар] утаакы буолумуна, кытыйаһыт киһи иэтин курдук үҥүүлэрэ эриллэн хаалбыттарын киэр эһитэлээн кэбистилэр. ПЭК ОНЛЯ III
Кэхтэ-кэхтэ хаппыт быһах Кимтэн кэрэ иэт буолар эбээт. С. Васильев
Оҕонньор хатыҥ удьурҕайыттан иэт быһаҕынан дьөлө хаһан улахан, орто уонна кыра кээмэйдээх, эҥинэ атахтардаах чорооннору уонна кытыйалары оҥороро. «Кыым». Тэҥн. адалҕа, арбыйа
ср. туркм. эгди 'дугообразный ножик для резки дынь и арбузов'