Якутские буквы:

Якутский → Якутский

адьырыс

  1. адьырый диэнтэн холб. туһ. Арай икки бөтөс сулбурута ойон, оҕонньорго кэлэ оҕустулар. Модьу-таҕа, адьырыспыт саха дьоно. А. Сыромятникова
    Бөрөлөр тэйиччи бытааннык боругулдьуһаллар, дьохсойбут самыылара суостаахтык адьырыспыттар. «ХС»
  2. көсп. Кими эмэ кытары этиһэнхапсыһан ыл. ☉ Сильно, бурно поссориться, схватиться с кем-л.
    Ааттаах омуктар Ааттаахтары кытта Адьырыһар санааны аҕалыммыттар. Өксөкүлээх Өлөксөй
    «Тохтооҥ, оҕолор, охсуһумаҥ, туох буоллугут!» — диэбитинэн кулууп дьиэ иннигэр адьырыспыт уолаттары уҕарыта сүүрэн кэлбитэ Коля. П. Аввакумов
    Маҥнай адьырыһа сыһан баран, дьон бэйэ-бэйэлэрин билсэн, көнсөн, үчүгэйдик хонон турбуттара. Н. Якутскай

адьырыс гын

адьырый диэнтэн көстө түһүү. Хахай кыыл улуу тумул тумсугар адьырыс гына ыстанан тахсыбыт да, өрө көрөн туран, ынырыктык ырдьыгынаан ыкпытынан барбыт. Амма Аччыгыйа

Еще переводы:

көҕөрүс гын

көҕөрүс гын (Якутский → Якутский)

көҕөр диэнтэн көстө түһүү. Көмүс аалыытын курдук Көҕөрүс гына түстэ, Алтан аалыытын курдук Адьырыс гына түстэ. П. Ойуунускай
Тимир дьэбидик тиистэрэ көҕөрүс гынан аастылар. П. Ойуунускай

албастат

албастат (Якутский → Якутский)

албастаа диэнтэн холб. туһ. Күөтэһэр-күрэстэһэр күчүмэҕэйэ, Албастаһар-адьырыһар амырыыннааҕа Кинилэргэ эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Атаҕыттан ылларбыт киһи утары албастаһан атаҕынан олуйуон, онтон да атын утары албастары оҥоруон сөп. НЕ ТАО
Хайа да кытаанах түгэҥҥэ хардары албастаһа сатааҥ. «ХС»

аҕалын

аҕалын (Якутский → Якутский)

аҕал диэнтэн бэй
туһ. Кини отун үксүн тыаҕа кистээтэ, сорҕотун ыаллар кыбыыларыгар тиэйдэ, бэйэтигэр бэрт кыраны аҕалынна. Амма Аччыгыйа
Ааттаах омуктар Ааттаахтары кытта Адьырыһар санааны аҕалыммыттар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сарсын, сарсын сарсыарда Аллаах аппын аҕалыныам, Аарыктаахай үүннүөҕүм, Албаратын тардыаҕым, Чаппарааҕын ууруоҕум. Саха нар. ыр. II

дьэбидис гын

дьэбидис гын (Якутский → Якутский)

дьэбидий 3 диэнтэн көстө түһүү. Быыпсай уола ону истэн баран, тимир аалыытын курдук дьэбидис гына түстэ, абаран адьырыс гына түстэ. П. Ойуунускай
Хомоттум быһыылаах эйигин Холус быһыыбынан, …… Дьэбиннээх тимир курдук Дьэбидис гына түстүҥ, Сүрэххин туттаат ыардык Ынчыктаат, сиилии көрдүҥ. С. Данилов
Кыыс дьүһүнэ үчүгэйин көрөөт, королева дьэбидис гына түспүтэ. Х. Андерсен (тылб.)

күрдүргэс

күрдүргэс (Якутский → Якутский)

I
күрдүргээ диэнтэн холб. туһ. Дьиэ кирилиэһин үрдүгэр турар хоруудалаах эмээхсин сибиинньэлэри ыҥырара, олор бары биир куолаһынан хардаран күрдүргэһэллэрэ. А. Пушкин (тылб.)
II
даҕ. Күрдүргээн иһиллэр, күрдүргүүр. ☉ Хриплый, сиплый
[Оҕонньор] күрдүргэс күөмэйинэн аҕылаан биэрэн, ылланар ырыаҕа сөптөөх муусука буолан холбосто. Эрилик Эристиин
[Эһэлэр] арҕастарын түүтэ адьырыспыт, көхсүлэрин тыаһа бииргэм күрдүргэс. М. Чооруоһап
Мүнүүтэ буолаат, күрдүргэс саҥа иһилиннэ. А. Чехов (тылб.)

адьырыһыы

адьырыһыы (Якутский → Якутский)

аат. Уохтаахтык хапсыһыы, этиһии, мөккүһүү. ☉ Схватка, столкновение, бурная ссора
Дьокутааты быыбардыыр күҥҥэ ааттаах адьырыһыы буолуоҕа. М. Доҕордуурап
Ити дьыл үйэлэргэ сөҥө сыппыт өстөһүүлэр күөдьүйэн тахсаннар, амырыыннык адьырыһыы күүрбүт дьыла этэ. Р. Кулаковскай
Бу сыллар усталарыгар хаста-хаста кииристилэр, үлэ туһугар төһөлөөх адьырыһыылар буоллулар? В. Протодьяконов
△ Абааһы көрсүү, өстөһүү. ☉ Вражда, ненависть
Туохханнык иннинэ биһиги улахан дьоҥҥо бэйэҕит иирсээҥҥитигэр оҕону тардымаҥ диэн сүбэлиибит. Дьиэ кэргэни кыайан көммөт кытаанах адьырыһыыга тиэрдэр суол төрдө итиннэ сытар буолааччы. «Кыым». Ийэтэ хаһан эрэ кыыһын саҥа суолугар туора сытыа, онон кинини кытары адьырыһыыны уһун гынабын дуу, сайыны уһун гынабын дуу?» Саха фольк.
3. Сиргэ киһини баар гын; оҕону үөскэтэн, иитэн таһаар (үксүгэр аҕа туһунан). ☉ Произвести на свет; родить, воспитать, выпестовать (ребенка)
Мэхээлэ, эйигин айан, төрөтөн, маннык олоххо олорпут аҕаҥ оҕонньор барахсан, эн үөрүүлээх үтүө күҥҥэр, сырдык дууһатын таҥараҕа туттаран баран, сытарын көрөн баран, кырбаатахха да тахсыбатах хараҕым уута таҕыста. А. Софронов

өргөс-кылаан

өргөс-кылаан (Якутский → Якутский)

  1. аат., үрд. Биилээх-уһуктаах тимир сэп (батас, батыйа, үҥүү, быһах, кынчаал о. д. а.). ☉ Холодное оружие. Былыргы кэмҥэ ким үҥүү, Өргөс-кылаан ылбытай? — Ол күн улууһун көмүскүү Ньургун Боотур турбута. Эллэй
    Өргөс-кылаан, Үҥүү-батас тутуоҕуҥ, Бүтүн дойду Уорҕатынан күүрэн, Ньыгыл кэккэ Фронунан туруоҕуҥ! А. Абаҕыыныскай
  2. даҕ. суолт. Сытыы, чаҕаан, тобулхай (тыл, өй). ☉ Острый (ум, язык), проницательный (ум)
    Тыыллар тыйыс быччыҥнаах, Төлөн умайар түөстэрдээх Өргөс-кылаан өйдөрдөөх Үлэһит кылаас, өрө тур! Эллэй
    Ити дьыл үйэлэргэ сөҥө сыппыт өстөһүүлэр күөдьүйэн тахсаннар, амырыыннык адьырыһыы, өргөс-кылаан тылларынан өтөрүтэ үөхсүү күүрбүт дьыла этэ. Р. Кулаковскай