алыптаа диэнтэн дьаһ
туһ. [Дьахтар:] Мин ынырык уордаах дьылҕам, биһиги сирбит бухатыырдарын уһулуччуларыгар буолбакка, атааннаах аймахха, хаан өстөөххө мин сүрэхпин алыптаттыҥ дии. Н. Гоголь (тылб.)

даҕ.
1. Олус сытыы, киһини тулуппаттык аһыйар ыарыылаах. ☉ Причиняющий острую нестерпимую боль
Аан ийэ дойдум харысхалыгар, Аймах-хаан дьонум дьолугар Амырыыныгар, кылааныгар Абытайдаах буоллун диэн, Хахырыйан-хахырыйан Хаптаччы аалбытым. С. Васильев
2. Улахан кутталлаах, киһини салыннарар. ☉ Очень опасный, грозный, страшный
Тоҥуу, аччык абытайа Эйигин куттаабатын, Абытайдаах буолан айан Ахтылҕаннаах буолааччы. С. Данилов
Ахсынньы аакка киирбит Абытайдаах тымныыта Соруйан күһэйсибит Өһөс күүстүү уоҕурбута. Д. Дыдаев

аат.
1. Ким эрэ кими эмэ кытта иирсиитэ, сөпсөспөт буолуута. ☉ Конфликт, недовольство между кем-л.
Онтон ыла эбээннэр, чукчалары кытта доҕордоһоннор, аймах-хаан буолан атааннара ааһан, эйэ-эккэ эҥээрдэнэн, Муустаах муора кытыытыгар муҥатаҥа суох олороллор. Саха фольк. Күрбэбит үрдүгэр Көрүстүннэр дьон түргэнник, Атааны умнаннар, Айхалластыннар бу күрбэҕэ. Доҕордоһуу т. Тиэмэни өйбөр өр хатааммын, Дабайыам олоххо сыырдарбын. Көлдьүҥҥэ, албыҥҥа атааммын Күүһүрдэн, кэҥэтиэм ыырдарбын. Р. Баҕатаайыскай
2. түөлбэ. Араҥаччы, көмүскэл. ☉ Защита, покровительство, заступничество.
тюрк. адаан

туохт.
1. Кэхтэн, кырдьан, ыалдьан чэбдик көрүҥҥүн сүтэр (үксүгэр аат туохт. ф-гар быһаарыы курдук тут-лар). ☉ Быть, стать болезненным, дряблым (от старости, болезни — обычно употр. в ф. прич.- определения)
Одон оҕонньор үөлээннээҕин амньыраабыт, туораттан киһи аһыныах бүттүүн чарчыстыбыт дьүһүнүн көрөн уйадыйан ылла. Н. Лугинов
Ньалҕаарыччы бириэйдэммит, амньыраабыт тириилээх сирэйдээх, энньэйбит уостаах, ииммит-хаппыт полковник Любканы кытта кэккэлэһэ олорон иһэр. А. Фадеев (тылб.)
Охоноон кинини [Дуомунаны] чинчийэ көрбөхөлөөтө: муостан кыһыллыбыт курдук сирэйдээҕэ амньыраабыт. Л. Попов
△ Олох араас моһоллоруттан күүс-уох, доруобуйа өттүнэн мөлтөө. ☉ Ослабевать от невзгод, трудностей жизни
Бар дьон олоҕодьаһаҕа амньыраата [сэрии ыарыттан, кураантан]. Кыра дьон барахсаттар хоргуйан, дьаарыйан эрэллэр. М. Доҕордуурап
Алта-сэттэ сыл наар сэрии усулуобуйатыгар сылдьан кини чэгиэн доруобуйата амньыраабыта. П. Филиппов
Алдьархайга амньыраабатах Айыы оҕото буола түстэ, Охсуһууга бохтооботох Орто дойду оҕото буола түстэ. П. Ядрихинскай
2. Ыар санааҕа ыллар, саймаар. ☉ Быть грустным, печальным, быть в подавленном настроении
Аналлаах дьоллорун Алҕас түһэн, Атырдьах маһыныы Антах муммут Аймах хаан аҕастарым Амньыраабыт санааларын Аралдьытар буоларыҥ. С. Васильев
Чаҕылхай күн, чэгиэн салгын үөрдүөхтээҕэр, төттөрүтүн, амньыраабыт, айгыраабыт санааны ордук тоһоҕолоон чорботорго дылы. Н. Лугинов