модальное сл. выражает вынужденное согласие: айылааҕын мин барыым ну что ж, мне придётся идти; айылааҕын оннук буоллун уж если на то пошло, пусть будет так.
Якутский → Русский
айылааҕын
айылаах
частица усил. выражает осуждение, употр. с указ. и нек-рыми др. мест.: бу айылаах туохха киэргэнниҥ ? для чего это ты так нарядился?, и чего это ты так вырядился?; ити айылаах доруобай киһи вот такой здоровый человек; оннук айылаах киммитий ? кто это такой (важный)?; үтүө айылаахтар добрые люди; үтүө айылаахтар бу үлэни күнүнэн бүтэриэхтэрэ добрые люди закончат эту работу за день.
Якутский → Якутский
айылааҕын
сыһыан т. Саҥарааччы күһэллэн чугуйар, сөбүлэһэр, талар сыһыанын үксүгэр быһаарыы, соруйуу, баҕарыы дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает уступку, вынужденное согласие, выбор говорящего с оттенком решимости, побуждения, желания (пусть хоть, дай бог, уж если на то пошло, лучше, добро бы)
Онон, айылааҕын, иэс төлөстөхпүт буоллун. «ХС»
Айылааҕын, бэйэҥ туран араатардаа. Софр. Данилов
Чэ, кэпсээҥҥит суох буоллаҕына, айылааҕын, мин аҕыйах боппуруоһу ыйытыым. «ХС»
◊ Айылааҕын оннук буоллун — этэҥҥэ ааста, хата улахан куһаҕан тахсыбата (улахан сүтүк, кутталлаах алдьархай тахсыан сөп түбэлтэтэ кыра содуллаахтык эбэтэр содула суох этэҥҥэ ааспытыттан астынан, үөрэн этии). ☉ Пронесло, и слава богу: пусть будет так (выражение чувста облегчения, удовлетворения тем, что опасный, чреватый большими неприятностями случай прошел более или менее благополучно)
Ньукулай оҕотун, эмээхсинин диэки көрөн баран: «Айылааҕын оннук буоллун», — диэтэ. Бэс Дьарааһын. [Кыыс] сыыйа-баайа Тэрэнтэй сүтүгүн булбутун туһунан кэпсээтэ. «Көр, айылааҕын оннук — буоллун!» — Эмээхсин ити сураҕы үөрэ иһиттэ. —«Баччаны мэлдьи биллибэккэ гынан баран, хата, ол хантан көһүннэ?» Д. Таас. Болот оҕонньор соҕуруу дойдуга бассабыыктар кыайан-хотон иһэллэрин истэн баран, тулуйбакка тыл кыбытта: «Айылааҕын оннук буоллун...» Эрилик Эристиин
туох айылааҕын
туох ааттааҕын
айылаах
эб.
1. Ханнык эмэ хайааһыны оҥорорго хабааннаах, сыһыаннаах, кыахтаах буолууну көрдөрөр (кэлэр кэмнээх аат туохт. уонна -ча сыһыар-х сыһ. кытта тут-лар). ☉ Выражает склонность, способность, возможность к совершению какого-л. действия (употр. с прич. буд. вр. и нареч. на Ҥча). Кынаттарын субу көтүөхчэ айылаах даллатта
□ Хастаева этиитин бигэргэтиэх айылаах түгэннэри көрдүү сатаата. Софр. Данилов
Дыгдаалап кинээс хараҕын үөстээҕинэн көрбүтүнэн, сирэйэ үллэн, биирдэ дэлби охсон кэбиһиэхчэ айылаах сутуруктарын болточчу туппутунан сымарынан кэллэ. М. Доҕордуурап
Сорохтор айахтарын атан, араатары ыйыстыахха айылаах истэллэр. Н. Павлов
2. Сыһыарыы түһүккэ турар кэпсиирэ буолбут аат туохтууру кытта туттуллан хайааһын тас көстүүтэ эрэ дьиҥнээх буолуох курдугун көрдөрөр («курдук», «дылы»). ☉ Употребляется со сказуемыми, выраженными причастием в форме дательного падежа, придает действию кажущуюся достоверность и возможность (вроде, будто)
Истиэнэҕэ турар төлөпүөн субу өрө тарылыы түһүөххэ айылааҕа. «ХС»
Айылҕа саҥаттан саҥа эгэлгэ дьикти көрүҥнэрэ арыллан иһиэххэ айылаахтар. Амма Аччыгыйа
Ардах түһэ илик, адьас субу ыаҕастаах уунан курулаччы кутуохха айылаах. А. Бэрияк
Ытыыр да сэниэтэ суох курдук, этэ-сиинэ эмиэ да уотунан сыралларга, эмиэ да муус тымныынан хаарылларга айылаах. «ХС»
3. Солбуйар ааттары кытта предмет, хайааһын бэлиэтин иэйиилээхтик күүһүрдүүнү көрдөрөр (бэйэлээх). ☉ С местоимениями выражает эмоциональное усиление признака предмета или действия
Бачча айылаах көлөһүнэ Барыта ханна барар диэтэххэ, Баай барсын иннигэр Баран баранар эбит. Эрилик Эристиин
Ол айылаах уйгу — быйаҥ хантан аллан тахсыах бэйэтэй, ити кини? «Кыым»
Бу, туох буолан, бачча куйааска аккын бу айылаах өлөрө оонньоотуҥ? Н. Якутскай
◊ Үтүө айылаах — үчүгэй, киһи курдук киһи. ☉ Хороший, нормальный
Үтүө айылаахтар тыраахтары күнүстэритүүннэри көлүнэллэр. В. Яковлев
Үтүө айылаах буоллар, оннугу саҥарар киһи баар буоллаҕына, буойуо, сабыа этэ буоллаҕа. Н. Неустроев
Үтүө айылаахтар отуттуу омук тылын билэллэр үһү. Амма Аччыгыйа
диэх{хэ} айылаах
I
эб. Этиллэр санаа буолуон сөп курдугун көрдөрөр. ☉ Выражает допущение возможности совершения, осуществления того, о чем говорится в высказывании
Ардыгар, киһи сорох дьон маны көрбөтөхтөрө да ордук диэх айылаах. Софр. Данилов
Маны урут хайдах өйдөөбөтөхтөрө эбитэй диэххэ айылаах. И. Данилов
II
ситим т. Баһылатыылаах салаа (тэҥниир буолуу, төрүөт уо. д. а. суолталаах) этиилэри ситимнииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения придаточных сравнения, образа действия, причины и т. п. к главному предложению
Тогойкин, күн өрө дэгдэйэн тахса илигинэ тиийдэрбин диэххэ айылаах, тиэтэйэн, сыыйа тэбэн сырдырҕатан истэ. Амма Аччыгыйа
Кыыс, көрдөөбүппүн ыллым диэххэ айылаах, ытыыра уурайан, бөтүөхтүү, өрө сыҥа сытта. Болот Боотур
Октябрина төлөпүөн туруупкатын ууран баран, өссө тыаһыа диэххэ айылаах, икки илиитинэн хам баттаан олордо. М. Попов
ол айылаах
туттул. сыһыан холб. Туох эмэ бэлиэтин олус күүһүрдэн үрдүктүк уопсай сыаналааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает общую экспрессивную оценку или отношение говорящего к высказанному (что за, так сильно, вот такой). Ол айылаах туох наадата буолла?
□ Ол айылаах туох сүрдээх суолга түбэстиҥ? И. Гоголев
туох айылаах
туох ааттааҕын
Еще переводы: