1) иметь болезненный сонливый вид; 2) перен. утратить, терять творческую активность, энергию.

илэмэ-салама түс = (или көт =) а) с готовностью принимать участие во всём, проявлять большую активность; общественнай үлэҕэ илэмэ-салама түс = принимать деятельное участие в общественной работе; б) быть предупредительным, любезным, услужливым; в) льстить; угодничать, подхалимничать.

туохт., кэпс. Сонурҕаан арааһынан үлүһүй; айаҕалан, айдаар. ☉ Легко увлекаться разными занятиями (но быстро остывать); проявлять показную активность, быть навязчивым
Ваня туохха барытыгар бастаан аҕылайдаан, бу туох үчүгэй көхтөөх оҕотой дэтиэх курдук. Күһүн куруһуок суруйтарыытыгар хас да көрүҥҥэ киирэр. ЧКС ОИиСТ

аат.
1. Үлэҕэ, олоххо көхтөөх, актыыбынай буолуу. ☉ Активность
Собуот оробуочайдара биэс сыллаах былааны түөрт сылга толоруулара саарабыла суох, ол төрүөтүнэн оробуочайдар үрдүк производственнай актыыбынастара буолар. М. Доҕордуурап
2. көсп. Туох эмэ дьайар күүстээх буолуута, уларыйар, сайдар дьоҕурданыыта. ☉ Активность (способность действовать, развиваться)
Кини [Чорооноп] Чижевскэй күн актыыбынаһа үрдүүр кэмигэр үөскүүр буортулаах «зет» диэн ааттаабыт сардаҥаларын тэйитэр экраннардаах балыыһа палааталарын тутар туһунан бырайыак оҥорбутун өйдөөн кэллэ. Г. Угаров

туохт., кэпс. Сүүрэнкөтөн, этэн-тыынан туохха эрэ дьонтон ордук кыһалларгын, актыыбынаскын көрдөрө сатаа (үксүгэр сөбүлээб. эбэтэр элэк. дэгэттээх). ☉ Проявлять, выставляя, свою активность (обычно неодобрительное или с насмешливым оттенком)
Сорох күлэр: «Оо, дьэ олус да актыыбыран эрэр эмээхсиҥҥин!» — диэн буолар. Суох, мин актыыбырбыт аатыраары эппэппин. Амма Аччыгыйа

туохт.
1. Ыалдьыбыт, мөлтөөбүт көрүҥнэн. ☉ Иметь болезненный вид
[Кинээс] хараҕын көрүүтэ хайдах эрэ умуллубут, өлүгүрбүт курдук, бэйэтэ чахчы баҕарарын да үрдүнэн, хараҕа үөрүүлээхтик, сэргэхтик чаҕылыҥнаабат буолбут. Л. Толстой (тылб.)
[Егор] сирэйэ букатын хамсаабакка мастыйан, мээнэ өлүгүрэн хаалбыкка дылы. М. Горькай (тылб.)
2. көсп. Айар эрчимҥин, кыаххын сүтэр. ☉ Утратить, потерять творческую активность, энергию
Тус бэйэ кэмин иннинэ педагогическай өттүнэн муҥутахсыйан, тыыннаах сылдьан өлүгүрэн, уостан хаалбыт буоллаҕына, педагогическай үлэ дьиҥ-чахчы дьоллоох түмүккэ тиэрдэр үһү дуо? «ХС»

илэ-сала көт (түс) - 1) эрчимнээхтик, харса суох ылсыс (үксүгэр көмөлөһөн). ☉ С готовностью принимать участие во всем, проявлять большую активность
Уопсастыбаннай үлэҕэ илэ-сала түстэ.  «Өстөөхтөр өскөтө чугаһыыр күннээх буоллахтарына, нэһилиэнньэ кинилэргэ илэ-сала көтүө суохтаах», - диир кини түмүгэр. КА СДьДь; 2) кыһаныгас, аламаҕай, болҕомтолоох буол; көмөлөһө, кыһалла сатаа. ☉ Быть предупредительным, любезным, услужливым
Силиппиэн Моотуостуун, икки огдообо, таптаһан илэ-сала көтүспэтэллэр да, бэйэ-бэйэлэрин өйөһөн, син олоруохтара эбитэ буолуо. Софр. Данилов
Миигин үөрэ-көтө, илэ-сала көрүстэ, дорооболоһон, илиибин өр сахсыйда. Доҕордоһуу т. Бу өйдөөтөҕүнэ, биэнсийэ тахсыбыт кэннэ дьон киниэхэ сыһыана, арааһа, биллибэтинэн уларыйан иһэр эбит. Аны уруккуларын курдук илэ-сала көппөттөр. «Кыым»; 3) сөбүлээб. албыннаһан бэрт буола сатаа. ☉ Льстить кому-л.; угодничать, лебезить, подхалимничать перед кем-л.
Колчакка илэ-сала көтөн даҕаны үгүөрү дуоһунаска тиксибэтэҕэ. Софр. Данилов
Мантан ыла өһү-сааһы өһүлэн, кини этэрин утарбакка илэ-сала көттөххө сатаныыһы. Болот Боотур
Сордоох! Ити Дьокуускайга мунньахха киирэн аҕыйахтыы хонукка сэмдэлиһэр атастаргын биитэр манна илэ-сала көтөр дьонноргун доҕотторум дии саныыгын дуо?.. Софр. Данилов. Тэҥн. илин-кэлин түс

1. аат.
2. Дьон холобурун тардыыта, угуйуута. ☉ Влекущая сила воздействия чужого примера
   Бүтүн дэриэбинэ дьоно тахсан тибийбиттэрэ көҕө диэн, күүһэ диэн, сырсыыта диэн олус да буолар эбит. П. Ойуунускай
   Манна көҕө бэрт. Бары барыта «хаалыма», «куораттыаҥ», «биһигини кытта барыс» дииргэ дылылар. Н. Заболоцкай
3. Туохха эрэ тардыһыы, баҕа. ☉ Влечение, желание
   Мин суруйбут ырыаларбын дьон син сэргэҕэлииллэр ээ, итинэн көх тахсыа. А. Софронов
   [Семен] доҕотторо булт чааһыгар букатын көхтөрө суох эбиттэр. Н. Якутскай
   Сүгүн олорбот көх үөскээн, Сүргэлэрэ көтөҕүллэн, «Эмтээх» муора салгыныттан Эгдэйдилэр, биһи дьоммут. Күннүк Уурастыырап
   △ Күүс-күдэх, эниэргийэ. ☉ Энергия, сила, настойчивость, упорство
   Куппут чэй минньигэс сылааһа, Кулуһун дьиктилээх сылама, Саллыыгын, сылааҕын киэр үүрэн, Саҥа күүс, саҥа көх угуоҕа. Күннүк Уурастыырап
   Көр оонньуу аргыстаах Көх үлэ дьарыктаах Сүрэҕи көччүтэр, Сүһүөҕү мэччитэр. Болот Боотур
   △ Тугунан эрэ уопсай үлүһүйүү, умсугуйан дьарык оҥостон кэрэхсээһин. ☉ Всеобщее увлечение чем-л.
   Сааскы сэргэх саһарҕаҕа Булт көҕө саҕаланна. И. Гоголев
   Тамма уҥуор сүрдээх бултаах үрэхтэр бааллар. Бу дойдуга бултааһын көх уонна үгэс буолан хаалбыт сирэ эбит. И. Федосеев
   Сааскы ыһыы күрэҕин көҕө Түүҥҥү түүлү уймаата. А. Абаҕыыныскай
4. Тугу эрэ саҕалааһын, бачыымы көтөҕүү. ☉ Какое-л. начинание, почин
   Өндөрөй оҕонньор …… эмиэ биэс уон сүүһү суруйтарда, онон көх таһаарбыт дьоннорго иһигэр бэркэ абалана олорор. П. Ойуунускай
   △ Ордук кимээһиннээх, дьулуурдаах, тахсыылаах өттө (хол., оонньуурга). ☉ Инициатива, активность (напр., при игре)
   Оонньуу көҕө син-биир мин өттүбэр оннунан хаалла. Бачча баһыйа ылан бараммын сүүйэр инибин диэн наһаа холкутуйбутум. НСС ОоО
5. даҕ. суолт. Сэргэх, күө-дьаа, сонуну-саҥаны хабан ылымтыа. ☉ Живой, восприимчивый, активный
   [Оскуолаҕа] сорох кылаас бытаан, көҕө суох. Саҥараниҥэрэн биэрбэттэр. Н. Лугинов
   Сайын сайылык аайы Сүпсүһүү, мунньах бөҕө, Күө-дьаа кэрэ баҕайы, Көтөҕүллэр дьон көҕө. Баал Хабырыыс
   Илии үлэтигэр да биһиги үөрэнээччилэрбит көх дьон. «ББ»
   ♦ Көх түһэн көр көҕүс III
   Ол [өйөбүл] суох буоллаҕына, саҥа ыанньыксыт сопхуостан бүтэн барар болдьоҕун эрэ күүтэ, үлэ оҥорумтуотун үрдэтии «мин кыаҕым таһынан эбит» диэн көх түһэн сырыттаҕына, ама, баа буолуо дуо. «Кыым»
   ср. туркм. көк ‘веселый, радостный’, тув. хөг ‘забава, развлечение, веселье’