пьяница; алкоголик; арыгыһыт киһи сиэбиттэн буор тохтор посл. из карманов пьяницы только земля сыплется; ср. иһээччи I.

аат. Арыгыны куруук иһэр киһи, иһээччи. ☉ Пьяница
Арыгыһыт киһи сиэбиттэн буор тохтор (өс хоһ.). Дьэ эн бэйэлээхтэн төрөөбүт мин бэйэлээх арыгыһыт, хаартыһыт буоллум. А. Софронов
Онуоха эбии арыгыһыт дьоннор буулааннар, сорбун сордообуттара. С. Никифоров
◊ Уу арыгыһыт — көнөрүн ааспыт арыгыһыт. ☉ Неисправимый пьяница, алкоголик
Ол кэлэктиипкэ тиийэн, иитиллэрин оннугар, уу арыгыһыттар ахсааннарыгар сылдьар киһи буолан хаалбыт. «Кыым». Тэҥн. буор иһээччи

даҕ. Дэлэгэйэ суох, кэмчи, тутах. ☉ Небольшой по количеству, недостаточный, скудный
Таҥныах диэтэххэ Таҥнар таҥаһынан Татым эбиппин. П. Ойуунускай
Оччотооҕуга ас-үөл сүрдээх татым этэ. Г. Колесов
Тиэхиньикэнэн хааччыллыы татым. «Кыым»
△ Ырааҕы-киэҥи хаппат, кыараҕас (өй, санаа, билии). ☉ Ограниченный, недалёкий (о знаниях, уме, думах)
Түҥкэтэх буолуу төһөҕө даҕаны өй татымын, култуура намыһаҕын туоһулуур. И. Гоголев
Ыларов эмчит быһыытынан теоретическай билиитэ татым, практическай дьоҕура кыра. Р. Баҕатаайыскай
[Алкоголик] ону-маны киэҥник кыайан эргитэн ырыппат, татым санаалаах киһи. ДьИэБ
ср. халх. татог ‘еле хватающий’

аат. Арыгыны баҕаран туран, ис-иһиттэн тартаран иһэр киһи, арыгыны куруук иһэр киһи. ☉ Тот, кто постоянно и много, с пристрастием пьет спиртное, пьяница, алкоголик
Иһээччи буолуох кэриэтэ, Күн анныгар Көстүбэтэх көнө. А. Софронов
Кинилэр билэр дьонноро. Үчүгэй дьон. Бэрт дьон. Иһээччи аатын ылбатах көрсүө дьон. Д. Таас
Күнү көтүппэт иһээччи, ордуос майгылаах Иван Одиноков «уохтаах уунан» утахтанарын уураппатаҕар уорастыбыппыт. Н. Абыйчанин
♦ Буор иһээччи көр буор
Сорох үчүгэй дьахталлар оннооҕор адьас буор иһээччи буолан, киһи аатыттан ааспыт, бүппүт эрдэрин биэбэйдээн, сүүрэн-көтөн, сылаас-сымнаҕас тылларынан ааттаан, атаҕар туруоран дьон кэккэтигэр киллэрэллэр дии. «ХС»
Буор иһээччи билигин ыалы кэрийэн хонуктуур, көрсүбүт киһитин аайыттан «умналаан» арыгы иһэр. «Кыым»
Кини аҕалаах ийэтэ эмиэ сокуоҥҥа баппатах уонна киһи ыатаран эппэт буор иһээччи дьон этилэр. Н. Гоголь (тылб.). Өлөр иһээччи кэпс. - тугу да билбэт буолуор, өйүн сүтэриэр диэри иһэр киһи (арыгыны улаханнык иһэриттэн умайан өлүөн сөп). ☉ соотв. горький пьяница
Оннооҕор өлөр иһээччини эмтииллэр.  Бардам бааһынай этэ Клим: Өлөр иһээччи, кыбыгас. Н. Некрасов (тылб.)

1. аат.
2. Сибэккитэ, силиһэ суох күөх үүнээйи, муох. ☉ Мох (лесной, водяной)
   Көҕөн көттөҕүнэ, көппөх күөрэйэр (өс хоһ.). Сыгынах төрдүн көппөҕүн анныттан, быһаҕынан мууһу көйөн ылан хачыгыраччы ыстаата. Л. Попов
   Көппөҕү тиэрэ тардан, мууһу ылан суунна. Н. Абыйчанин
3. Мас лабааларын, сэбирдэхтэрин, отлаҥха сахсархай чөмөҕө, оргула. ☉ Куча травы, листвы, веток. Оҥоло куолаҕар алта уон-сэттэ уон устуука сиэмэни хаалаан баран сиргэ түһэр, ол сиэмэлэрин уон иккилии уон биэстии устууканан көппөх анныгар кистэтэлиир. Я. Семенов
4. Туһата суох бөх, сыыс-буор мунньуллубута, оргулламмыта. ☉ Куча всякого мусора
   Кини иннигэр көппөх курдук кумааҕы харчы кыстанан сытара. И. Гоголев
   Лаабыстан уонча хаамыылаах сиргэ уга суох тимир күрдьэх, эрэһиинэ саппыкы аҥаарын уонна түүрүллүбүт боробулуоханы биир сиргэ ууран баран көппөҕүнэн саба тарыйан кэбиспит этэ. Я. Семенов. Ып-ыраастык туттан олороллоро хайы-үйэҕэ сураҕа да иһиллибэт буолбут. Бөх-сыыс, күөдэл, көппөх бөҕө буолбут. Эрилик Эристиин
5. көсп. Мөлтөх, сылбаахы, туһата суох киһи. ☉ Слабый, немощный, бесполезный человек
   [Арыгы] Күрүлүүр күүстээҕи Көппөх оҥорор Ыраас хааннааҕы Ыдьырхай сырайдыыр. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Күөх өҥ Күүһэ-уоҕа эстибити Көппөх буола көлбөҕүрбүтү Көһүннэрэргэ дылы. С. Руфов
   Алкоголик көппөх киһиэхэ кубулуйар. ПАК ЧОС
6. даҕ. суолт. Көппөйбүт, халыҥ; сымнаҕас. ☉ Надутый, толстый; мягкий
   Бырыы сыттык, Көппөх суорҕан Туона баай, Тойон оҕонньор, Тоҕус уон Чороох туубар Лоһуор собо барахсаны Толору уган кулу даа. Саха нар. ыр. II
   Оҥхойго куһу кыстаан иһэҕин. Кус үрдүгэр …… мууһу кутуллар уонна үрүҥ көппөх муоҕунан сабыллар. Далан
   ◊ Көппөх отоно түөлбэ. — моруоска. ☉ Морошка. Быйыл көппөх отоно үчүгэйдик үүммүт. Көппөх тоҥор ыйа түөлбэ. — балаҕан ыйа. ☉ Сентябрь. Кини көппөх тоҥор ыйыгар учууталлыы кэлбитэ. Көппөх үөнэ түөлбэ. — күлгэри. ☉ Ящерица. Оҕолор көппөх үөнүн булбуттар

1. аат.
2. Ийэ иһигэр сылдьан сатаан үөскээбэккэ, киһилии көрүҥнэммэтэх оҕо, оннук улааппыт киһи. ☉ Младенец, родившийся с физическим уродством, урод
   Дьэ, көр бу, адьарай аҕыс ыйдаах архаҕа, илиэһэй сэттэ ыйдаах чиччигэ! ПЭК ОНЛЯ II
   Арыгыһыттартан (хас сүүс киһи баһыттан) уон чиччик, аҕыс далай акаары, уон биэс уҥан ыалдьааччы, биэс алкоголик төрүүр. УФТ ӨТАҮТ. [Сыырка үлэһиттэрэ] карликка, бөкчөгөргө эбэтэр ханнык эмэ чиччиккэ …… наадыйаллар эбит. Э. Войнич (тылб.)
3. үөхс. Сидьиҥ, дьиккэр, абааһы. ☉ Урод, тварь, выродок
   «Кинээс кэнниттэн иккис чааскыны миэхэ кутар буол диэбитим эбээт! Туох акаары чиччигэй, доҕор!» — диэн эмээхсин чоргуйа түстэ, чэй кутааччы кыыһы кырыктаахтык кынчарыйан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
   Чиччик, саҥардыы утуйан истэхпинэ сарылаатаҕа үһү. Болот Боотур
   Чиччик, саатар сирэйэ да суох буолбуккун. У. Ойуур
4. даҕ. суолт.
5. Искэ сылдьан, сөпкө үөскээбэккэ тас көрүҥэр улахан бодоҥноох төрөөбүт (ким, туох эмэ төрүөҕэ). ☉ Родившийся с физическим уродством, уродливый (чей-л. детёныш)
   Ардыгар манна араас бодоҥноох, чиччик оҕолор төрүүллэр. В. Титов
   [Япония Кюсю арыытыгар] төбөлөрүн мэйиитэ букатын сайдыбатах, лабаалара куҥ буолбут чиччик оҕолор төрөөбүттэр. ППА ТЭД
   Ардыгар өлбүт эбэтэр чиччик тугут төрүүр. ПСБ ТИиПҮ
   Уруулуу куруолуктары саптардахха, мөлтөх, чиччик төрүөхтэри ылыллар. ДьСИи
6. көсп. Дьиикэй, ньүдьү-балай, сидьиҥ. ☉ Отвратительный, скверный, гадкий
   Ийэни хоргутуннарар диэн чиччик быһыы. П. Аввакумов
   Миитэрэй, эн бачча сааскар диэри итинник чиччик идэҕин тутуһа сылдьаргыттан сирэйиҥ саатыа да эбит. С. Ефремов
   Биир чиччик киһиттэн куттаныаҥ — Үрдүгэр үөр тураах сатыылыа. Айталын
   ср. п.-монг. чирчиг ‘маленький, бесполезный, ненужный, незначительный, ничтожный’