поэт, вещать, изрекать; аман өскүн амалый изреки свой заветные слова.

амалый диэнтэн дьаһ
туһ. Аҕаҕар эппэтэх Аман өскүн Амалыта иликпинэ [бырастыылас]. П. Ойуунускай

үрд. амалый диэнтэн хай
аата. Дьоҥҥо кэс тыл кэпсээнэ диэн баар. Аман өс амалыйыыта диэн эмиэ баар. В. Лебедев (тылб.)

көр аман
Хоммут уоһун өһүлэ, Амаан өһүн амалыйа, кэс тылын кэпсии, Олорбута эбитэ үһү. Күннүк Уурастыырап
Тыймыыттаах тыл, Бэтэлээх бэлэс, Амаан айах, Кураанах куолай хабырынан кэбистэ. П. Ядрихинскай
Суол киһитэ Соругун кэпсээтэ, Айан киһитэ Амаан өһүн Амалыйан барда. П. Ойуунускай

дьаҥыдый диэнтэн хай
аата. [Кыыс] мэктиэтигэр далбаара-таала иһийэн, кинини өлүү ап-хомуһун дьааҥытыгар быраҕан барар ыар хараастыылаах дьуон дьаҥыдыйыыны истэн алдьархайдаах ыарыыттан үрдүк түөһүн харбанаат, иэгэйэн, уҥан налыс гынна. Д. Апросимов
Иһирэх тылым, аман өһүм, дьуон дьаҥыдыйыым итинник. «Кыым»

туохт., үрд. Эт, кэпсээ (кырдьаҕас киһи ханнык эмэ дьоһуннаах түгэҥҥэ анаан этэр ытык тыла — өйдөөх, кэскиллээх, иһирэх тыл). ☉ Вещать, изрекать (заветные слова — обычно стариками по какому-л. значительному случаю). Аман өскүн амалый, кэс тылгын кэпсээ
□ «Айыы хаан аймахтара Анаан-минээн ааттаспыттарын Аккаастанан кэбиһэр Адьас сатаммат!» — диэн амалыйда [Тойон Дьөллүүт бухатыыр]. П. Ядрихинскай
Ытык эмээхсиммиэт, туох дии саныыргын Аман өскүн амалыйан иһитиннэрэриҥ буоллар... И. Гоголев
Ааттаһа-көрдөһө айах тута, ас кута Алгыс тылларбын амалыйдаҕым ини да... М. Тимофеев

аат. Биирин туолан, иккитигэр сылдьар атыыр таба. ☉ Олень-самец на втором году
Быыра охтуу көтөн ааһар Абылахаан кыылчааныгым Сыалларыкпар киирэн аҕай — Алакалыыр аман чааһым. В. Миронов
Оол — тунах былыттар Туоһахта толбонноро буолан, Арҕам-тарҕам сырсаллар Абылахаан кыыллардыы көлүкэлэр. «ХС»
Кырдьаҕас, ыалдьыбыт, мөлтөх оҕолоох атыырдары, кэскилэ суох абылахааннары сааскыттан саҕалаан аттыыллар, буурга таһаараллар. ТСА БТ
ср. эвенк. авлакан ‘олень-самец на втором году’

аат., эргэр. Биир төрүттээх, удьуор дьон. ☉ Сородич (человек одного с кем-л. рода, племени)
Бу хайа дьуортугун билбэтим? Суорун Омоллоон
«Ким диэн дьуортугунуй? Аман өскүн амалый!» - Дагдаҕар [Баатыр] суостаахтык күргүйдээбитэ. Далан
«Хайа үөдэн, наар мин иннибин быһа түһэн хаалбыт дьуортуларый бу?!»- диэн кыбдьырыммыта Миитэрээс. П. Аввакумов
п.-монг. дьиҕарту

айахтаа 3 диэн курдук
Албан-далбан ааккытыгар Айах тутар күммүт буолла, …… Аал уотунан айахтаан Аһатан эрэбит, Күөх уотунан күөмэйдээн Күндүлээн эрэбит! Саха нар. ыр. II
Аал уотунан айахтаатым Күөх уотунан күөмэйдээтим, Аһаан-сырҕаан туруҥ! Өксөкүлээх Өлөксөй
[Ырыаһыт] аал уотун аман ынах ардахтаах арыытынан, туҥуй ынах тордохтоох тунаҕынан, күөх уотунан күөмэйдиир. «Сахаада»

туохт., фольк. Эттыын, кэпсээ-ипсээ. ☉ Повествовать, сказывать, рассказывать
Талбытын тамалыйар Таҥалайдаах буолар эбит. Саха фольк. Ити курдук ыллаан бүтээт, Аҕыныахтаах ытыстаах Айыы Нуоралдьын эмээхсин Аман тамалыйа, Айыыһыт тардан, Тиэрэ кэдэрийэ-кэдэрийэ, Күлэн чачыгыраан барда. П. Ядрихинскай
[Удаҕан] Кыыран илгистибитинэн киирдэ, Кыраан тамалыйбытынан барда. С. Васильев
ср. бур. тамалха ‘пытать’