кыра диэнтэн аччат. «Аныаха диэри билиим кыраката тугун сүрэй!» — диэн Микиитэ мунчаара санаата. Амма Аччыгыйа

частица модальная, выражает сожаление, досаду: аныаха дылы хайдах сэрэйбэтэх бэйэккэбиний ! как же я до сих пор не догадался!; бу хайдах өйдөөбөт бэйэккэтэй ! как же это он не понимает!

көр өссө
Дөссө эһиги аныаха диэри чэйгитин оргута иликкит. Суорун Омоллоон
[Маҥан Малаанньыйа:] Биһиги түөлбэҕэ холкуоска холбоһо илик ыаллар дөссө даҕаны бааллар. Күндэ
Кини ыстыыра дөссө итэҕэс. «ХС»

туохт. Тулуурдаах буол. ☉ Быть выносливым, терпеливым, выдержанным
Аныаха диэри күлүк түспэтэх, сибэккилии нарын олохтоох киһи, кини, хантан итинник тулуурданна. Н. Лугинов

туохт. Ол-бу абааһы, иччи баарын итэҕэй; ону-маны абааһыга күтүрээ. ☉ Объяснять (приписывать) что-л. проделками злых сверхъестественных сил, абаасы
Аны аныаха дылы ону-маны абааһыргыырыҥ ааспат. ПЭК СЯЯ
[Кырдьаҕастар] абааһыргыахтара. Таһырдьа улаханнык күүгүнүүрү былыргыттан сөбүлээбэттэр. Айталын

дьүһ. туохт. Чэпчэкитик иэҕэҥнээн хаамп (кыра дьарамай киһи туһунан). ☉ Идти легко, покачиваясь из стороны в сторону (о маленьком худощавом человеке)
Аныаха диэри онно олордоҕо дуу диэн, аны рестораммар кыатараҥнаа. Н. Заболоцкай

даҕ. Уулаах; уһуннук утуйарын таптыыр (киһи). ☉ Сонливый; любящий поспать, засоня
Уук киһини өрө сараҥнаппытынан …… ороон таһаараллар. Амма Аччыгыйа
Биһиги эрдэ утуйааччыбыт. Кырдьан, уук буолан хааллым. И. Гоголев
Оччоттон аныаха диэри киэһэ, хараҥардар эрэ утуйар уук үгэстээхпин. Н. Абыйчанин

ж. 1. (время, период) кэм, бириэмэ; весенняя пора сааскы кэм; 2. в знач. сказ. уолдьаста, сөп буолла; пора спать утуйарга уолдьаста; # на первых порах бастаан утаа; в ту пору оччотооҕуга; до сих пор 1) (о времени) баччааҥҥа диэри, аныаха диэри; 2) (до этого места) маныаха диэри; до тех пор онуоха диэри; до каких пор? хаһааҥҥа диэри?; с давних пор өрдеөҕүттэн, былыргыттан.

саҥа алл. Сөҕүүнү-махтайыыны, соһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает удивление, изумление
Ичэ ини, оҕолор! Санааката намчытын! Эй, ичэ арах! ПЭК СЯЯ
Ичэ алаата, аны аныаха дылы ону-маны абааһыргыырыҥ ааспат! ПЭК СЯЯ
Ичэ ини, оҕолоор! Үтүөкэтэ бэрдин! Саха нар. ыр. II
Ичэ ини, оҕолоор, Эгэй ини, оҕолоор, Оһуор ойуу оттордоох Ортолуура дойдуга Оонньохойдуу түспүппүт Ордуктуура буолуо дуу! И. Гоголев

туттул. сыһыан холб. Этиллэр түбэлтэ саатаркыбыстар санааны үөскэтэр диэн быһаарыыны көрдөрөр. ☉ Выражает чувство стыда, вызываемое у говорящего содержанием высказываемого (к стыду)
Оо, аҕакабыт эрэйдээх Аны аныаха диэри, Киһи кыбыстыах, Киһиргиирэ хаалбат эбээт! П. Ойуунускай
Ити баар, киһи кыбыстыах. А. Сыромятникова
Биригэдьииргэ, маастарга бэрт буола сатаан, киһи кыбыстыах, ньылаҥнааччы, хаптаҥнааччы кимий? В. Яковлев