туохт.
1. Кимтэн-туохтан эмэ тэй, бар. ☉ Отходить, удаляться от кого-чего-л., отступать
«Ити буоллаҕына, мин эйигин хайаан да сиэн арахсыахтаахпын», — диэн баран, Чүөчээски тиийэн эһэ айаҕын мутугунан олуйан атытта. Суорун Омоллоон
«Тоҕо баҕас кыһыытай. Бэйи, аны көрүстэрбин эрэ сүгүн арахсыам суоҕа», — дии санаата Сэмэнчик. Н. Неустроев
Бу оҕолор Иван Степановичтан эмиэ арахсыбатылар. С. Ефремов
2. Бэйэ-бэйэттэн тэй, икки аҥыы бар. ☉ Разлучаться, расставаться друг с другом
Ити курдук доҕордуулар ыраах суолу билбэккэ хаамтылар. Эйэҕэстик илии тутуһан араҕыстылар. М. Доҕордуурап
Мин биир иһирик ойуурдаах тыаны көрөн барыах буолан кэпсэтэн араҕыстыбыт. Т. Сметанин
Кыыс биһикки ону-маны чочумча кэпсэппэхтээн баран араҕыстыбыт. И. Федосеев
3. Туох эрэ биир кэлимиттэн быстан тэй, хоҥун, түһэн хаал. ☉ Отстать, оторваться, отделиться от чего-л. целого
«Барыаҥ буоллар бэйэҥ бар!» — эдэр ойуун онон дьонуттан кыыһыран, өһүргэнэн, арахсан сискэ туораан тахсан хонно. Эрилик Эристиин
Биир бөлөхтөн уоллаах кыыс арахсан, уулуссаны бэтэрээ өттүнэн сэргэстэһэн истилэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Атым] онтон өрө тэбэ-тэбэ ыстанна, миигин үөһэ өрө тэбэн таһаарда. Мин ыҥыыртан арахсан хааллым. Т. Сметанин
4. Кимниин эрэ кэргэннии буоларгын тохтот. ☉ Развестись с женой (мужем), расторгнуть брак
Кырдьык даҕаны, эртэн арахсар сүрдээх кэбирэх да эбит, дьон ол иһин даҕаны арахсаллара буолуо. А. Софронов
Билигин бэйэтэ эриттэн арахсан бардаҕына — киһиэхэ иирэн араҕыста, олохпутун алдьатта диэн, хамнаһын да биэриэхтэрэ суоҕа. П. Ойуунускай
5. Кими эмэ кытта бииргэ олороргун тохтот. ☉ Прекратить совместное проживание с кем-л. [Чыычаах:] Эн буоллаххына миэхэ аһыҥ куһаҕанын талан биэрэҕин
Эһиил мин эйигиттэн арахсыам [диэхтээбит]. Суорун Омоллоон
Абааһы аһаабыт сириттэн арахсыбат, эн даҕаны, күөх ис быыпсай кулуба эмсэхтээбит оҕото, киниттэн арахсыаҥ дуо? С. Ефремов
Бүөтүр, оҕонньор орто уола, дьонуттан икки ынахтаах, биир тыһаҕастаах уонна биир кунан оҕустаах арахсыбыт. А. Бэрияк
6. Хайа эрэ диэки туораан, туспа бар (суол туһунан). ☉ Отделиться, идти в другом направлении (о дороге)
Бөлүүн кини хайыһарынан киирбит сирин кыратык ааһарын кытта, кыараҕас суол арахсан, тус соҕуруу түһэ турар эбит. Амма Аччыгыйа
Онтон аара суол араҕыста. Биһиги, иккиэн саҥа дьон, бу икки суолтан хайатынан барары билбэтибит. Н. Заболоцкай
7. Чаастарга, бөлөхтөргө араарылын. ☉ Делиться на части, группы
Итинэн саха мифологиятын сүрүн геройдара үс суол наарданан арахсаллар: айыылар, иччилэр, абааһылар. Саха фольк. Эдэр пионердар икки отделениеҕа арахсаллар. Н. Якутскай
8. көсп. Умулун, аас, ааһан хаал (үксүн мэлдьэх. ф-ҕа тут-лар). ☉ Забываться, проходить (часто употр. в отриц. ф.)
Сэрии сорун-муҥун, алдьархайын куттала икки атахтаахтан тоҕо ааһан, арахсан биэрбэтий? Суорун Омоллоон
Маайыс, тоҕо эн ыраас, сырдык мөссүөнүҥ миигиттэн арахсыбата буолуой? С. Ефремов
Аас-туор адьас араҕыстын, Уйгулаах эрэ олохтон, Ууһуур-тэнийэр бар дьоннон! Дьуон Дьаҥылы
♦ Аан дойдуттан (орто дойдуттан) араҕыста — өллө, тыына быһынна. ☉ Он ушел из жизни, он отошел от мира сего
Бу орто дойдуттан арахсарбытыгар өтөх төҥүргэһэ, сурт кэриэһэ суох хаалбат, биһиги оҕолорбут солбуйаллар. Софр. Данилов
Улахан саадьаҕай ынаҕа, ат кутуругар холбоммуттарын кэннэ: «Чэ, бырастыыларыҥ! Мин албын суолга ананан, аан дойдуттан арахсан эрэбин», — диэххэ айылаах маҥыраата. Эрилик Эристиин
Атырдьах маһыныы араҕыста көр атырдьах. Күн (айыы) сириттэн араҕыс көр аан дойдуттан (орто дойдуттан) араҕыста. Хаспыт бу кырыыстаах өстөөх ордууламмыт сиригэр тыына быстар, күн сириттэн арахсар. «ХС»
Санаабын таппатаххытына, элбэх өлүү-сүтүү көтөллөөх, аан холорук аргыстаах айыы сириттэн арахсыам. И. Гоголев. Уҥуох араҕыс көр уҥуох

1) расходиться, разделяться; разветвляться; суол арахсар дорога разветвляется; 2) отходить, удаляться; отступать; миигиттэн араҕыс отойди от меня; 3) перен. приставать, привязываться; арахсыбат санаа навязчивые мысли; арахсыбат ыарыы неотступная болезнь; 4) разлучаться, расставаться; 5) разводиться; кэргэниниин арахсыбыт он развёлся с женой.

v. to depart, leave