даҕ. Ол-бу диэки арбаччы-сарбаччы барбыт, быраҕыллыбыт. ☉ Торчащий, разбросанный в разные стороны
Уутуйан эрэр былыт адаар-быдаар салааланан, түргэнник өрө сабардаан, тэнийэн тахсан иһэр. Д. Таас
Улуу дойду Оһуу-тоһуу одурууна, Аан дайды Адаар-быдаар адыргайа Арыычча аччыа этэ. А. Софронов

даҕ. Олус тымныы. ☉ Очень холодный
Аар тайҕам араас мастара анысханнаах ыйдарга арбаҕас гынан арбаччы кэппит, кырыаларын-көмнөхтөрүн киэр илгэннэр, уһаансинньээн көстөллөр. «Кыым»
Аҕалбыттара тус хоту, Сир кыйаар уһугар Анысханнаах Бүлүү хотун Хайыр муус буоругар. Эллэй
△ Күүстээх уонна астыбат тымныы (тыал). ☉ Сильный неутихающий (ветер)
Тус арҕааттан түһэр анысханнаах тыал Ламма хайаларыттан хааттаран улуйар. М. Доҕордуурап
Бэс ыйынааҕы сааскы нуурал халлаан киэлитин алдьатан, арҕааттан эмискэччи анысханнаах силлиэ түспүтэ. Т. Сметанин

сыһ. Бэрээдэгэ, тэҥэ суох өрө, туруору, арбаччы (көстүүлээх). ☉ Стоймя, торчком (неровно расположиться)
Кытай Бахсылааны уус Аҕыс анньыыны Адаарыччы аспыт курдук Дьэбин күөх тиҥсири хара тиистэрэ Дьэбидийэн атыгыр гына түстүлэр. П. Ойуунускай
Балачча тэйиччинэн Салбаныкы Сүөдэр диэн оҕонньор, тууну адаарыччы сүгэн, ааһан иһэр эбит. М. Доҕордуурап
Аттары холбонон иһэр икки булчут ыт, эһэ суолун сытырҕалаат, арҕастарын түүтүн адаарыччы туруоран, ыйылаһыы бөҕө буола түстүлэр. В. Протодьяконов
△ Тэҥэ суох бөдөҥ буочарынан (суруй). ☉ Крупными буквами, неровно (писать)
Биир сарсыарда оҕонньор сиэнигэр кумааҕы туттарда — ойуулаах мыыла суутун кэтэҕэр адаарыччы суруйбут. Н. Габышев
Ааныс суруга эбит. Бэрт улахан буукубаларынан адаарыччы тардан испит. А. Сыромятникова
Надежда Алексеевна — ахсаан анныгар түөрт сыананы адаарыччы суруйан кэбистэ. Софр. Данилов

даҕ. Тобуктарын икки ардынан ордук арыттанан көстөр, токур быһыылаах (киһи атаҕын этэргэ). ☉ Кривой, имеющий форму колеса (о н о г а х ); кривоногий (о человеке)
Маадьаҕар атахтаах киһи.  Дьэбдьиэскэ маадьаҕар атахтарынан сүр түргэнник битийиктээн чугаһаан иһэр. Амма Аччыгыйа
«Ньукаан!» — диэтэ, ыйаастыгас харахтаах, сылгы сиэлин курдук арбаччы үүммүт баттахтаах, маадьаҕар атахтаах Ньаачах диэн хос ааттаах били бастакы хаартыһыт. В. Протодьяконов. Атаҕа маадьаҕар оҕо үксүгэр рахитынан ыалдьыы бэлиэтэ буолуон сөп. ТЕН Идь
ср. др.-тюрк. майҕух ‘кривоногий’, халх. маеджигар, монг. майжгар ‘кривой, прогнутый; кривоногий’, бур. маягар ‘косолапый’

дьүһ. туохт.
1. Ол-бу диэки арбаччы быраҕылын, арбайан-хоройон тур; онон-манан уһулута ойон тахсан тур. ☉ Беспорядочно раскидываться в разные стороны
Кинилэр үһүөн силлиэ охторбут, силистиин-мутуктуун адаарыйа сытар баараҕай маһын үрдүгэр олорон кылгастык сынньанан ылбыттара. С. Никифоров
Доропуун оҕонньор түптэлэрин күөдьүппүтэ кутаалаах уот, буруо-тараа бөҕө халлааҥҥа өрө адаарыйан таҕыста. Н. Заболоцкай
Батараактар, дьадаҥылар бука бары биир санаанан, үйэлэрин тухары үлэҕэ чэрдийбит илиилэрин өрө уунаннар, дьиэ иһэ адаарыйа түстэ. А. Бэрияк
2. Өрө тур, өрө тура сырыт (хол., баттах). ☉ Топорщиться, стоять торчком, дыбом (напр., о волосах)
Тракторист туруору үүнэн адаарыйа сылдьар баттахтаах, суон лыксыгыр, намыһах уол этэ. Софр. Данилов
Эһэ арҕаһын түүтэ өрө адаарыйан таҕыста. Н. Заболоцкай
[Кулаковскай] бытыга ордук кэтирии адаарыйан, дьүдьэйбитэ-илистибитэ ордук биллэн сытар. Амма Аччыгыйа
Дьахтар соһуйан хаалан, адаарыйбыт кыламанын тэрбэтэн, хараҕын киэҥник көрөн дьиэгэниппитэ. П. Аввакумов
3. көсп. Салаҥ уһун илиилээх-атахтаах буолан көһүн. ☉ Бросаться в глаза длинными нескладными конечностями
Василий Педан, адаарыйбыт салаҥ уҥуохтаах, кырыылаах үрдүк муруннаах украинец. ДАЛ УуУоО
Уол эргичис гынна да, суол устун сүүрэн адаарыйа турда. А. Сыромятникова
Айыы бухатыыра Адаарыйан сытарын көрөннөр, Туора ойон Чугурус гына түстүлэр. П. Ойуунускай
△ Ол-бу диэки быраҕылын (быраҕыыттан, күүстээх охсууттан охтон эрэр киһи уһун атаҕа, илиитэ көстүүтүн туһунан). ☉ Раскидываться, разбросаться (о виде длинных ног и рук падающего от сильного удара человека)
Кулааһынньык адаарыйбытынан, били киһитин кууспутунан, иин айаҕа харааран турарынан аллара түһэн хаалла. Н. Павлов
Василий да көрдөрөр олуйуутугар киирэн биэрбит киһи дөбөҥнүк атаҕа адаарыйбытынан көтүүһү быһыылаах. Е. Неймохов
4. көсп. Тыл-тылга киирсибэккэ бурайсан, атааннаһан арахсан бар. ☉ Не ладить, вздорить, ссориться, иметь неурядицы (напр., семейные)
«Аны мантан сылтаан биһиги олохпут адаарыйан барыаҕа», — диэн ботугураата, улаҕа диэки хайыста, уот диэки эргилиннэ. М. Доҕордуурап. Аллараа дойду аҕыс адаарыйар бииһин ууһа мунньустубут үһү. Саха фольк.
◊ Иһэ адаарыйар — иһэ быһыта тыытан, үллэн ыалдьар (үксүгэр быстах, сотору ааһар ыарыы). ☉ Страдать животом (чувствовать вздутие или кратковременные острые боли)
«Дэлби ону-маны маҕыйан, иһэ адаарыйдаҕа дуу, тугуй?» — дии-дии аанын сэгэтэн баран ытын атаҕынан үтүрүйэн иһирдьэ анньан кэбистэ. «ХС»
Кэнники билбиттэрэ, улахан туох да суох, тый көннөрү иһэ адаарыйбыт эбит, ол киэһэ үтүөрэн хаалбыта. «ХС»
Байдычан саха аһын наһаа туттан кэбиспитэ. Онтон иһэ адаарыйан үс күнү быһа ыалдьыбыта. А. Кривошапкин (тылб.)