Якутские буквы:

Якутский → Якутский

артыыска

аат. Дьахтар артыыс. ☉ Артистка. Сыанаҕа Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыската таҕыста
□ «Түксү, түксү!» — артыыска наһаа илистибит быһыынан өрө уһуутаабытынан, дьиэлээх хотун аттыгар олоруна охсон кэбистэ. «Чолбон»
Артыыска диэн көрдөөх, оонньуулаах саамай кыраһыабай дьахтар аата. Болот Боотур

артыыс

аат.
1. Искусство айымньыларын дьон-сэргэ ортотугар аһаҕастык оонньоон көрдөрүүнэн дьарыктанар киһи (актер, ырыаһыт, музыкант уо. д. а. туһунан). ☉ Тот, кто занимается публичным исполнением произведений искусства (об актере, певце, музыканте и т. п.)
Аатырбыт норуот артыыһа Киил оҕонньор уолаттарынаан батыспата баар дии! Н. Лугинов
Артыыска баҕас ситиһиигэ дьулуһуу уһулуччу күүстээх буолааччы. «ХС»
2. көсп., сөбүлээб. Наһаа олуонатык, тосту туоратык туттар-хаптар, кубулунар сүөргү майгылаах киһи. ☉ Человек, который ведет себя неприлично, с предосудительным поведением. Киһи иһигэр киирбэт тыллаах-өстөөх эмиэ биир артыыс кэлбит быһыылаах

Еще переводы:

һуу

һуу (Якутский → Якутский)

саҥа алл.
1. Соһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает удивление
«Һуу! Хайа, бу тугуй?» — дэстилэр утуйа сытан уһуктубут дьон. Күндэ
Харытыана соһуйбут курдук: «Һуу, ыйыппытыҥ буоллар тахсыам этэ», — диэтэ уонна саатта даҕаны, кыбыһынна даҕаны. П. Ойуунускай
[Нүһэр Дархан:] Һуу, бу тугуй? Иирдим дуу? Эмэгэт илэ саҥарда. Сэтим-сэлээним Туолара чугаһаабытын Биттэннэҕэ дуу? И. Гоголев
△ Улаханнык сөҕүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает восторг, изумление
[Лэкиэс:] Һуу, туох ааттаах куйааһа таҥнары сатыылаата! С. Ефремов
2. Уоскуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает успокоение, умиротворение
Һуу, хата баттаһа кэлбиппин. Н. Якутскай
«Һуу, түксү, түксү!» — артыыска, наһаа илистибит быһыынан, өрө уһуутаабытынан сүүрэн тиийэн дьиэлээх хотун аттыгар олоруна охсон кэбистэ. Амма Аччыгыйа
«Һуу, дьэ бэрт!» — Ылдьаа олоппоһун өйөнөрүгэр чиэстэнэн, өрө мэтэрийэ-мэтэрийэ, астына тыыллаҥнаан ылла. Н. Лугинов
♦ Һуу гын (диэ) — туох эрэ улахан сүпсүгүрүү, ыгылыйыы биитэр илистии кэнниттэн уоскуй. ☉ Успокоиться, угомониться после больших хлопот, суеты, напряжённых обстоятельств или крайней усталости
Туллукчаана уонна Чаахаба ыксаабыттара, ыгылыйбыттара ааһан, сирэйдэрэ сырдаан «һуу» дэһэ түстүлэр. В. Протодьяконов
Хобороос суругу ньилбэгэр ууран баран һуу гынан өрө тыыммыта. П. Аввакумов
Дьөгүөр түһүөхтээх тохтобула кэлбитигэр кыбыллан-кыбыллан син таҕыста, дьэ арыый һуу гынна. «ХС»

хаайтар

хаайтар (Якутский → Якутский)

  1. хаай I диэнтэн дьаһ. туһ. Үс хонон баран Сараапап сүөһүлэрин ааҕан тутар уонна Сүөдэрдээҕинэн үүрдэрэн дэриэбинэ кэтэҕинээҕи хааччахха хаайтарар. Н. Якутскай
    Эрбантейы туттаран хаайтаран кэбиһиэххэ диэн Турахиҥҥа хаста да этэ сылдьыбытым. Эрилик Эристиин
    Арай мин баран иһэн, биир киэҥ өрүскэ кэлэн хаайтаран хааллым. Н. Заболоцкай
  2. Айанныахтаах сиргиттэн кыайан барар кыаҕа суох буол, өр тутулун. ☉ Застревать, задерживаться (в пути)
    «Оҕонньоор, биһиги манна төһө өр хаайтаран олоруохпутуй?» — диэн сахалыы кэпсэтэр киһи ыйытар. Н. Якутскай
    Мин Хатыҥнаахха күн ортото кэлбитим даҕаны, хаайтаран хааллым. Н. Габышев
    Кини аара онно-манна хаайтарахаайтара, сороҕор ытынан, сороҕор табанан ый кэриҥэ айаннаан, Дьокуускайы ыам ыйын саҥатыгар булбута. «ХС»
  3. Ханна да тахсыбакка, биир сиргэ олорорго күһэлин. ☉ Быть вынужденным оставаться в каком-л. месте
    Дьиэҕэ хаайтаран, тугу да оҥорорум суох буолан, уҥа ороҥҥо сытан утуйан хаалбыппын. Эрилик Эристиин
    Куорат дьиэтин түөрт истиэнэтигэр хаайтаран дьон сирэйин-хараҕын манаһыахпытын ыарырҕаан, үүтээммитигэр кыстаан олоробут. Н. Борисов
  4. кэпс. Кыайан тахсан киирбэт буол. ☉ Страдать от запора или от задержки мочи
    Ванька иһинэн ыалдьан бастаан хойуута хаайтарбыта, онтон тоҕо барбыта. Ойуку
    Ыарахан сылдьыы бүтэһик ыйдарыгар дьахталлар хойуулара хаайтарар түбэлтэлэрэ баар буолар. «Кыым»
  5. көсп. Иҥнэн хаал, бохсулун (хол., тугу эмэ гына сылдьан). ☉ Встречать препятствия, сталкиваться с преградой (напр., в процессе деятельности)
    Оо, үрдүк аналлаах уол оҕо, Ханнык да буомнартан хаайтаран, Хараастан туруоххун билбэтим! Күннүк Уурастыырап
    Билигин наукаҕа туохтан да хаайтарбакка, дьиксиммэккэ барытын саҥалыы толкуйдаан таһаарар дьон ордук элбэх бөдөҥ арыйыылары оҥороллор. Н. Лугинов
    Куһаҕан хаарыйыан баҕардаҕына кимтэн да, туохтан да хаайтарбат диэн дьон мээнэҕэ этиэ дуо? А-ИНА ДьБО
    △ Кыайан таска тахсыма, тууйулун (хол., иэйиини этэргэ). ☉ Не проявляться, подавляться внутри (напр., о чувствах)
    Эмээхсин хас да сылы мэлдьи сүрэҕэр-быарыгар хаайтара сылдьыбыт абата туох да бокуойа суох мунньуллан, устунан Дэлиһиэйи үөҕэн барда. Эрилик Эристиин
    ♦ Муннукка хаайтар — куотунар, аһарынар кыаҕа суох буол. ☉ Быть загнанным в угол, тупик
    Сахаар ыксаабыта, муннукка хаайтарбыта. В. Яковлев
    Муҥурдаммат улуу иэс Мунньуллубут эбит диэн Муннукка хаайтарбытым, Мух-мах буола турбутум. Эллэй
    Кинилэр, биһиги курдук, муннукка хаайтарбаттар эбит. М. Доҕордуурап. Таар муҥургар (муҥҥар) түс (хаайтар) көр таар II. Кини обургу таар муҥуругар хаайтаран, өйө-санаата кылгаан, ыксалга киирдэ. Саха фольк. Тыынабыара хаайтарар көр тыын II. Кыыс дьүөгэлэрин кытта көрсүбэтэҕэ ыраатан, тыына-быара хаайтарда
    □ Лариса сырдык тапталга уохтаахтык дьулуһар, бу «хараҥа саарыстыбаҕа» тыына-быара хаайтарар, ону артыыска сөпкө биэрэр. Софр. Данилов
    Хааччахха хаай (хаайтар) көр хааччах. Сэбиэскэй былаас саҕана айылҕаттан айдарыылаах дьоммут хааччахха хаайтаран, ол дьоҕурдарын кистии сылдьыбыттара. И. Никифоров
    Дьону хааччахха хаайбакка дьоҕурдарын сайыннарыахха баара. «Чолбон»
    ◊ Тыына (тыына-быара) хаайтарар көр тыын II
    Дьөгүөрсэ эт-этэ барыта итийтэлээн ылбыта, мэктиэтигэр тыына хаайтарыах курдук буолуталаабыта. Н. Якутскай
    Таас дьиэбитигэр кыһын биһиги түннүкпүтүн аһан олорооччубут, оннук киһи тыына-быара хаайтарар итиитэ. Далан
астыктыҥы

астыктыҥы (Якутский → Якутский)

даҕ. Итэҕэтиилээх соҕустуҥу. ☉ Довольно убедительный
Артыыс туттара-хаптара, быһыытатаһаата, лоп бааччы, астыктыҥы. «Кыым»

ньамахтас

ньамахтас (Якутский → Якутский)

ньамахтаа диэнтэн холб. туһ. Артыыстары үтүктэ сатаан, кыргыттар сирэйдэрин кыраасканан ньамахтаспыттар

турууппа

турууппа (Якутский → Якутский)

аат. Тыйаатыр, сыырка артыыстарын бөлөҕө. ☉ Труппа
Конферансье турууппа барар диэн биллэрдэ. Н. Островскай (тылб.)

билиилээх-көрүүлээх

билиилээх-көрүүлээх (Якутский → Якутский)

даҕ. Элбэҕи үөрэтэн, чинчийэн билбит, бэйэтигэр иҥэриммит. ☉ Хорошо осведомленный, развитый, с хорошим багажом знаний
Норуодунай театр артыыһа бэйэтин идэтин үчүгэйдик баһылаабыт уонна киэҥ билиилээх-көрүүлээх киһи буолуохтаах. АҮ

ньахчаҕалдьый

ньахчаҕалдьый (Якутский → Якутский)

ньахчай диэнтэн арыт
көстүү. Ахсым Баатыр оруолун толорооччу артыыһы олох астыммата — ньахчаҕалдьыйан, кырата да бэрт, эбиитин куолаһа симигиэн! Итинник Ахсым Баатыр баар үһү дуо? Е. Неймохов

ньахчаһыт

ньахчаһыт (Якутский → Якутский)

ньахчаһый диэнтэн дьаһ
туһ. «Мин көннөрү этиэм Дьокуускайтан сылдьар артыыстар диэн», — Ньукулай уучаҕы соруйда, күөх буруону өтөр-өтөр үрэн кэбиһэкэбиһэ, инникилээн хаамтаран ньахчаһытта. Е. Неймохов

үҥкүүлээһин

үҥкүүлээһин (Якутский → Якутский)

үҥкүүлээ диэнтэн хай
аата. Кинилэр [артыыстар] оонньооһуннара, ыллааһыннара, үҥкүүлээһиннэрэ, кэпсээн-хоһоон ааҕыылара — ол барыта бүгүҥҥү байылыат олоҕу-дьаһаҕы …… уруйдуура. АҮ
Удаҕаннар үҥкүүлэрэ — кыргыттар аҥаардас дүҥүрүнэн үҥкүүлээһиннэрэ. ЧАИ СБМИ

эдэрсит

эдэрсит (Якутский → Якутский)

эдэрсий диэнтэн дьаһ
туһ. Кыргыылаах көмүс ньаассын баттаҕа, …… уураһыахха айылаах обугуйкаан уостара кинини эдэрситэллэр. «ХС»
Артыыс талааныгар сүгүрүйээччилэри бигэ айылгытынан сүргэлэрин көтөҕөр: кырдьаҕаһы эдэрситэр, эдэри кынаттыыр. «Кыым»