туохт.
1. Аһылын (туох эмэ аанын, сабыытын, хаппаҕын уо. д. а. туһунан). ☉ Открываться, раскрываться (о двери, крышке, створке чего-л. и т. п.)
Онтон, муусука тыаһа дьүрүһүйэ түһэр уонна кыһыл баархат быыс аргыый арыллан барар. Суорун Омоллоон
Үүйэ кырыылаах көнө муннугар биллэр-биллибэт эбирдээх оҕолуу болтойбут уоһа сэгэччи арыллыбыт. Л. Попов
Ону кини бэркэ билэр буолан, наар биир страницаны аахпыта, кинигэтэ онон арыллара. А. Сыромятникова
2. Туох эмэ урут биллибэтэх аһылын. ☉ Стать раскрытым, обнаруженным (что-л. ранее неизвестное)
Ол [төттөрү Дьокуускайга] киирбитим Роман Оросин маҥнайгы саагыбара арыллыбыт эбит. П. Ойуунускай
Холкуос тэриллиэҕиттэн ыла сидьиҥ өстөөхтөр буортулуур оҥоһуулара барыта силиэстийэлэнэн арыллыбыт. Эрилик Эристиин
Били олунньутааҕы сабыылаах хомсомуол мунньаҕын кистэлэҥэ дьэ арыллар. Н. Габышев
3. Силэллэн биэр. ☉ Расступаться, расходиться в стороны
Эр дьон арылла охсон биэрдилэр. Амма Аччыгыйа
[Массыына] «Мин кэллим», — диэбиттии сигналлыырын кытта, үөмэхтэһэ сылдьар хойуу дьон оргууй арыллан биэрдилэр. М. Доҕордуурап
Арыаллыыр сибиитэ бүтүннүү арыллан биэрдэ, генерал тиийэн, ыраахтааҕыга өр соҕус тугу эрэ кэпсээн эрэрин Ростов көрдө. Л. Толстой (тылб.)

арый диэнтэн көстө түһүү. Эмискэ аһыллан ыл (түннүк сабыытын, кинигэ илииһин уо. д. а. туһунан). ☉ Резко приоткрываться (о шторах, книжной странице и т. п.)
[Дьахтар Кулун Куллустууру] төбөтүн оройугар үрэн сирилэппитигэр били ап чалахайа итии силим курдук саба тибиирэн кэбиспитэ арыл гына түспүтэ. ПЭК ОНЛЯ III
Ыстаап дьиэтин аһаҕас түннүгүнэн киэһээҥҥи сиккиэр тыалтан үрүҥ болотуна түннүк сабыыта арыл гынар. А. Сыромятникова

страд. от арый = 1) приоткрываться, открываться, раскрываться, быть приоткрытым, открытым, раскрытым; 2) открываться, раскрываться, обнаруживаться, быть открытым, раскрытым, обнаруженным; буруйа арылынна его преступление раскрыто; 3) расходиться в стороны, расступаться; дьон арылла түстүлэр люди сразу расступились.