несов. см. раскрыться.

сов. 1. (широко раскрыться) тэлэччи аһылын, тэлэлин; 2. (об одежде) нэлэркэйдэн.

с. 1. (по гл. раскрыть) аһыы, арыйыы, хастааһын; 2. (по гл. раскрыться) аһыллыы, арыллыы, хастаныы; раскрытие парашюта парашют аһыллыыта.

сов. 1. (расстегнуть на себе одежду) нэлэркэйдэн, тимэххин төлөрүтүн; 2. (раскрыться, освободившись от застёжки) төлөрүй, сөлүн (тимэх сөллүүтэ).

аҥас гын = момент, от аҥай = прям., перен. внезапно распахнуться, раскрыться; дириҥ оҥхой аҥас гынна внезапно разверзлась (букв. раскрылась) глубокая пропасть.

туохт. Аҥайан, кэҥээн көһүн, аҥас гын. ☉ Широко и нескладно раскрыться, образовав неровное отверстие; быть непомерно и нескладно широким
Дьөгүөрдээн суха суолун туорайдыы умса охтон түстэ, …… лаҕыыр буолбут тордох ыстаанын иитэ дьэллэйдэ. Амма Аччыгыйа

туохт., эргэр., харыс. т. Аһылын, кэҥээ, тобулун (туох эмэ бүөлэнэн, бобуллан сылдьыбыт эбэтэр бүтэй туһунан). ☉ Раскрыться, прорваться (о чем-л. закрытом, закупоренном или замкнутом, не имеющем выхода)
Киһи мунна куйааска дьэптэрийэн тыбыырар. ПЭК СЯЯ

туохт. Т и м э хтэм мэккэ эбэтэр тимэхтэргин төлөрүтэлээн та ҥа һыҥ эҥээрдэрэ аһаҕас сырыт. ☉ Рас пахнуть полы одежды, расстегнув, раскрыться
Сонун нэлэркэйдээ.  Саһыл тыһа сонун тимэҕин сүөртэлээн, икки эҥээрин нэлэркэйдээн олорор. Эрилик Эристиин

туохт. Эмискэ арыллан, аһылла түс (киэҥ хайаҕас, дириҥ көҥүс туһунан). ☉ Внезапно раскрыться, обнажиться (о большой щели, глубокой пропасти)
Сүрдээх чугас, иннигэр Алдьархайдаах дойду аҥас гынна эмискэ. Күннүк Уурастыырап
[Куһу] Ыга тутар санаанан Ырбыы нөҥүө ыстан уол! «Албын» мууһум, күр гынан Аҥас гына түспэт дуо? Р. Баҕатаайыскай
Суох! Аат айаҕа Аҥас гына Аһылла түспэтэ, Атомнай да буомба Эстэн эҥсэлийбэтэ. П. Тобуруокап

туохт. Сырдыгы тэйитэн, чаҕылыйан көһүн; сардаҥар, күлүмүрдээ (күн туһунан). ☉ Отсвечивать, блестеть; лучиться, сверкать (о солнце)
[Дьөгүөрдээн] мичээрдээн, бөдөҥ тиистэрэ килбэйэн көстөллөр. Амма Аччыгыйа
Мичил холкутуйан баран, күн тииттэр төбөлөрүгэр килбэйэ киирэн эрэрин билбитэ. И. Федосеев
Туораҕа халыҥ ытыһыгар күндү биһилэх килбэйэр. А. Сыромятникова
△ Арылын, туох да хаххата суох, ыраастык көстөн кэл. ☉ Раскрыться, четко, ясно предстать перед глазами
Арамаан Татыайык, хаччаччы хаппыт торбос тириитэ сонун эҥэрдэрэ тиийбэт буолан, кирдээх этирик түөһэ килбэйбитинэн көтөн түспүтэ. Эрилик Эристиин
♦ Килбэйэр киин көр киин
Киэҥ халлаан Килбэйэр Киинигэр Килбэҥнээн, Килэҥнээн Күлэр күн! П. Ойуунускай
Килбэйэр киэҥ халлаан — килбиэннээх <киэҥ> халлаан диэн курдук. Дьар курдук тымныы салгын, килбэйэр киэҥ халлаан …… ойуур — барыта дьикти, барыта кэрэ! Р. Кулаковскай
ср. монг. гилбэ ‘блестеть, озарять, освещать’